ગરુડપુરાણમ્

રાજાનશ્ચ પ્રજાભિક્ષાઃ શિશ્નોદરપરાજિતાઃ । અવ્રતા વટવોઽશૌચા ભિક્ષવશ્ચ કુટુમ્બિનઃ ॥ ૧,૨૨૩.

રાજાઓ પ્રજાથી ભિક્ષા માંગે, કામ અને ભૂખથી હાર ખાય; વ્રત વિના બ્રાહ્મણ, અશુદ્ધ, ભિક્ષુક અને ઘરવાળા ભિક્ષુઓ હોય.

તપસ્વિનો ગ્રામવાસાઃ ન્યાસિનો હ્યર્થલોલુપાઃ । હ્રસ્વકાયા મહાહારાશ્ચૌરાસ્તે સાધવઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૧,૨૨૩.

તપસ્યા કરનાર લોકો ગામોમાં વસશે, સંન્યાસીઓ પૈસાની લાલચમાં રહેશે, નાનાં શરીરવાળા લોકો વધારે ખાશે અને ચોરોને સારા માનવામાં આવશે.

ત્યક્ષ્યન્તિ ભૃત્યાશ્ચ પતિં તાપસસ્ત્યક્ષ્યતિ વ્રતમ્ । શૂદ્રાઃ પ્રતિગ્રહિષ્યન્તિ વૈશ્યા વ્રતપરાયણઃ ॥ ૧,૨૨૩.

નોકરો પોતાના માલિકને છોડી દેશે, તપસ્વી પોતાનું વ્રત ત્યજી દેશે, શૂદ્રો દાન સ્વીકારી લેશે અને વૈશ્ય લોકો ધર્મકર્મમાં લાગશે.

ઉદ્વિગ્નાઃ સન્તિ ચ જનાઃ પિશાચસદૃશાઃ પ્રજાઃ । અન્યાયભોજનેનાગ્નિદેવતાતિથિપૂજનમ્ ॥ ૧,૨૨૩.

લોકો ચિંતિત રહેશે અને પ્રજાજન ભૂત જેવા દેખાશે; અયોગ્ય રીતે મળેલા ભોજનથી અગ્નિ, દેવતા અને અતિથિની પૂજા થશે.

કરિષ્યન્તિ કલૌ પ્રાપ્તે ન ચ પિત્ર્યોદકક્રિયામ્ । સ્ત્રીપરાશ્ચ જનાઃ સર્વે શૂદ્રપ્રાયાશ્ચ શૌનક ॥ ૧,૨૨૩.

કળીયુગ આવતાં લોકો પિતૃઓને પાણી આપવાની વિધિ નહીં કરે; બધા લોકો સ્ત્રીઓમાં મગ્ન રહેશે અને મોટાભાગે શૂદ્રજનો હશે, હે શૌનક.

બહુપ્રજાલ્પભાગ્યાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ કલૌ સ્ત્રિયઃ । શિરઃ કણ્ડૂયનપરા આજ્ઞાં ભેત્સ્યન્તિ ભર્ત્સિતાઃ ॥ ૧,૨૨૩.

કળીયુગમાં સ્ત્રીઓ બહુ બોલકણી અને નસીબદાર થશે; તેઓ સતત માથું ખંજવાળતી રહેશે અને ડાટ પડતાં આજ્ઞા તોડી દેશે.

વિષ્ણું ન પૂજયિષ્યન્તિ પાષણ્ડોપહતા જનાઃ । કલેર્દોષનિધેર્વિપ્રા અસ્તિ હ્યેકો મહાગુણઃ ॥ ૧,૨૨૩.

પાખંડી વિચારોમાં ફસાયેલા લોકો વિષ્ણુની પૂજા નહીં કરે; હે વિદ્વાનો, કળીયુગમાં અનેક દુષ્કર્મો હોવા છતાં એક મોટું ગુણ છે.

કીર્તનાદેવ કૃષ્ણસ્ય મહાબન્ધં પરિત્યજેત્ । કૃતે યદ્ધ્યાયતો વિષ્ણું ત્રેતાયાં જપતઃ ફલમ્ ॥ ૧,૨૨૩.

માત્ર કૃષ્ણનું નામ લેનાથી જ મોટું બંધન તૂટી જાય છે; જે ફળ કૃતયુગમાં વિષ્ણુનું ધ્યાન કરીને, ત્રેતાયુગમાં જપ કરીને મળે છે,

દ્વાપરે પરિચર્યાયાં કલૌ તદ્ધરિકીર્તનાત્ । તસ્માદ્ધ્યેયો હરિર્નિત્યં ગેયઃ પૂજ્યશ્ચ શૌનક ॥ ૧,૨૨૩.

દ્વાપરયુગમાં સેવા કરીને જે ફળ મળે છે, તે કળીયુગમાં હરિના ભજનથી મળે છે; એટલે હે શૌનક, હરીનું નામ હંમેશા સ્મરણ કરવું, ગાવું અને પૂજવું જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૪ સૂત ઉવાચ । ચતુર્યુગસહસ્રાન્તે બ્રાહ્મો નૈમિત્તિકો લયઃ । અનાવૃષ્ટિશ્ચ કલ્પાન્તે જાયતે શતવાર્ષિકી ॥ ૧,૨૨૪.

શ્રીસૂતે કહ્યું: ચારેય યુગના હજાર ચક્રના અંતે બ્રહ્માનું અવકાશિક વિઘટન થાય છે; કલ્પના અંતે સો વર્ષ સુધી વરસાદ પડતો નથી.

ઉતિષ્ઠન્તિ તદા રૌદ્રા દિવિ સપ્ત દિવાકરાઃ । તે તુ પીત્વા જલં સર્વં શોષયન્તિ જગત્ત્રયમ્ ॥ ૧,૨૨૪.

ત્યારે આકાશમાં સાત ભયાનક સૂર્ય ઊગે છે; એ બધું જળ પી જાય છે અને ત્રણેય લોક સુકવી નાખે છે.

ભૂર્ભુવઃ સ્વર્મહર્લોકં ચરાચરં જનસ્તથા । વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રો ભૂત્વાસૌ પાતાલાનિ દહત્યધઃ ॥ ૧,૨૨૪.

ભૂર્લોક, ભૂવર્લોક, સ્વર્લોક, મહર્લોક, જનલોક, ચર અને અચર બધું જ ભસ્મ થાય છે; વિષ્ણુ રુદ્રરૂપે પાતાળને પણ દહન કરે છે.

વિષ્ણુર્દહેત્ત્રિલોકઞ્ચિ મુખાન્મેઘાન્ સૃજત્યલમ્ । વર્ષન્તે વૈ વર્ષશતં નાનાવર્ણા મહાઘનાઃ ॥ ૧,૨૨૪.

વિષ્ણુ ત્રણેય લોક દહન કરે છે અને પોતાના મુખમાંથી મેઘો ઉત્પન્ન કરે છે; વિવિધ રંગના મોટા મેઘો સો વર્ષ સુધી વરસાદ વરસાવે છે.

વિષ્ણુરૂપઃશતં વાતિ વર્ષાણાં વાયુરૂર્જિતઃ । વિષ્ણુરે કાર્ણવી ભૂતે વર્ષે બ્રહ્મસ્વરૂપધૃક્ । શેતેઽનન્તાસને વિષ્ણુર્નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે ॥ ૧,૨૨૪.

વિષ્ણુરૂપી પવન સો વર્ષ સુધી જોરથી ફૂંકાય છે; વિષ્ણુ બ્રહ્મારૂપે મહાસાગર બની જાય છે અને સ્થાવર-જંગમ બધું નાશ પામે ત્યારે અનંત શય્યાએ શયન કરે છે.

સુપ્ત્વા વર્ષસહસ્રં સ જગદ્ભૂયોઽસૃજદ્ધરિઃ । અથ પ્રાકૃતિકં વક્ષ્યે પ્રલયં શૃણુ શૌનક ॥ ૧,૨૨૪.

હરિ હજાર વર્ષ સુઈને ફરીથી જગતની રચના કરે છે; હવે હું પ્રાકૃતિક વિઘટન કહું છું, સાંભળો હે શૌનક.

પૂર્ણે સંવત્સરશતે સંહૃત્ય સકલં જગત્ । બ્રહ્માણં ન્યસ્ય દેહે હિ મુક્તો યોગબલૈર્હરિઃ ॥ ૧,૨૨૪.

જ્યારે સો વર્ષ પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે હરિ સમગ્ર જગત સંહારી લે છે અને યોગબળથી બ્રહ્માને પોતાના અંદર રાખીને મુક્ત થાય છે.

યે ગતા બ્રહ્મણઃ સ્થાનં તેઽપિ યાન્તિ પરં પદમ્ । અનાવૃષ્ટ્યર્કસમ્પન્ના આસન્મેઘાસ્તથા દ્વિજ । શતં વર્ષાણિ વર્ષદ્ભિર્મેધૈરણ્ડં પ્રપૂર્યતે ॥ ૧,૨૨૪.

જે લોકો બ્રહ્માના લોકે પહોંચ્યા છે, તેઓ પણ પરમ પદ પામે છે; હે દ્વિજ, અનાવૃષ્ટિ અને સૂર્યથી બનેલા મેઘો સો વર્ષ સુધી અંડકોશને વરસાદથી ભરી દે છે.

અન્તર્ગતેન તોયેન ભિન્નમણ્ડં જગત્પતેઃ । પૂર્ણે બ્રહ્માયુષિ ગતે ભિદ્યતેઽમ્ભસિ લીયતે ॥ ૧,૨૨૪.

અંડકોશની અંદર ભરાયેલા પાણીથી જગતપતિનું અંડકોશ ફાટી જાય છે; જ્યારે બ્રહ્માનું આયુષ્ય પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે તે તૂટી જાય છે અને પાણીમાં વિલીન થાય છે.

એવં સા જગદાધારા તોયે ચોર્વો પ્રલીયતે । આપસ્તેજસિ લીયન્તે તેજો વાયૌ પ્રલીયતે ॥ ૧,૨૨૪.

આ રીતે જગતનું આધાર પાણીમાં વિલીન થાય છે, પાણી અગ્નિમાં, અગ્નિ વાયુમાં વિલીન થાય છે.

વાયુઃ ખે ખઞ્ચ ભૂતાદૌ વિશતે ચ તદા મહાન્ । મહાન્પ્રપદ્યતેઽવ્યક્તં પ્રકૃતિઃ પુરુષે પરે ॥ ૧,૨૨૪.

તે સમયે વાયુ આકાશમાં પ્રવેશે છે, અને આકાશ મૂળ તત્વોમાં મિલે છે; પછી મહત્તત્વ અવ્યક્તમાં લીન થાય છે, અને અવ્યક્ત પ્રકૃતિ પણ પરમ પુરુષમાં સમાઈ જાય છે.

શતવર્ષં હરિઃ શેતે સૃજત્યથ દિનગમે । અવ્યક્તાદિક્રમેણૈવ વ્યક્તીભૂતં ચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૨૪.

હરિ સો વર્ષ સુધી આરામ કરે છે, અને પછી દિવસના આરંભે ફરી સર્જન કરે છે; અવ્યક્તમાંથી ક્રમશઃ સર્વ જડ અને ચેતન પ્રાણીઓ પ્રગટ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૫ સૂત ઉવાચ । આધ્યાત્મિકાદિતાપાંસ્ત્રીઞ્જ્ઞાત્વ સંસ્રાચક્રવિત્ । ઉત્પન્નજ્ઞાનવૈરાગ્યઃ પ્રાપ્નોત્યાત્યન્તિકં લયમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

સૂતજી કહે છે: જે મનુષ્ય આત્મિક, શારીરિક અને બાહ્ય એમ ત્રણ પ્રકારના દુઃખોને ઓળખે છે અને જન્મમરણના ચક્રને સમજેછે, તે જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી અંતિમ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે.

સંસારચક્રં વક્ષ્યેઽહમાદાબુત્ક્રાન્તિકાલતઃ । યદ્વિના પુરુષાર્થો ન લીનઃ સ્યાત્પરમાત્મનિ ॥ ૧,૨૨૫.

હું હવે મૃત્યુના સમયે શરૂ થતા જન્મમરણના ચક્રને સમજાવીશ; આ જ્ઞાન વિના મનુષ્યજીવનનો સાચો હેતુ પરમાત્મામાં લીન થતો નથી.

ઊર્ધ્વવાસી નરસ્ત્યક્ત્વા દેહમન્યત્પ્રપદ્યતે । નીયતેદ્વાદશાહેન યમસ્ય યમપૂરુષૈઃ ॥ ૧,૨૨૫.

જે મનુષ્ય સારા માર્ગે ચાલ્યો હોય, તે શરીર છોડ્યા પછી બીજું રૂપ પામે છે; યમના દૂતોએ તેને બાર દિવસમાં યમલોકમાં લઈ જાય છે.

તત્ર યદ્વાન્ધવાસ્તોયં પ્રયચ્છન્તિ તિલૈઃ સહ । યચ્ચ પિણ્ડં પ્રયચ્છન્તિ યમલોકે તદશ્નુતે ॥ ૧,૨૨૫.

ત્યાં તેના સગાંઓએ તિલ સાથે જે પાણી અર્પણ કર્યું હોય અને જે પિંડ આપ્યો હોય, તે બધું યમલોકમાં તેને મળે છે.

ગતશ્ચ નરકં પાપાત્સ્વર્ગં યાતિ સ્વપુણ્યતઃ । પાપકૃદ્યાતિ નરકં પુણ્યકૃદ્યાતિ વૈ દિવમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

પાપથી નરકમાં ગયેલો મનુષ્ય પોતાના પુણ્યથી સ્વર્ગ પામે છે; પાપ કરનાર નરકમાં જાય છે અને પુણ્ય કરનાર સ્વર્ગમાં જાય છે.

સ્વર્ગાચ્ચ નરકાત્ત્યક્તઃ સ્ત્રીણાં ગર્ભે ભવત્યપિ । નાભિભૂતઞ્ચ તસ્યૈવ યાતિ બીજદ્વયં હિ તત્ ॥ ૧,૨૨૫.

સ્વર્ગ કે નરકમાંથી નીચે પડ્યા પછી મનુષ્ય સ્ત્રીના ગર્ભમાં જન્મે છે; બે બીજ, જે હજી નાશ પામ્યા નથી, તે મળીને એ જ આત્મામાં પ્રવેશે છે.

કલલં બુદ્બ્રુદમયં તતઃ શોણિતમેવ ચ । પેશ્યાઃ પલસમોઽણ્ડઃ સ્યાદઙ્કુરં તત ઉચ્યતે ॥ ૧,૨૨૫.

પહેલા કલલરૂપ (એમ્બ્રિયો) બને છે, પછી બબ્બુડ જેવું રૂપ આવે છે, પછી લોહી બને છે; એ પછી એ પિંડ વટાણાની જેટલી જાડાઈ ધરાવે છે અને ત્યારબાદ તેમાં અંકુર ફૂટે છે.

ઉપાઙ્ગાન્યઙ્ગુલીનેત્રનાસાસ્યશ્રવણાનિ ચ । આવહં યાતિ ચાઙ્ગેભ્યસ્તત્પરન્તુ નખાદિકમ્ ॥ ૧,૨૨૫.

શરીરમાંથી આંગળી, આંખ, નાક, મોઢું અને કાન જેવી અંગો ઉત્પન્ન થાય છે; પછી એ અંગોમાંથી નખ વગેરે વિકસે છે.