ગરુડપુરાણમ્

અસ્થિ ચર્મ મલં વાપિ મૂષિકાં યદિ કૂપતઃ । ઉદ્ધૃત્ય ચોદકં પઞ્ચ ગવ્યાચ્છુદ્ધ્યેત્તુ શોધિતમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

કૂવામાં હાડકું, ચામડી, માળ કે ઉંદર પડી જાય તો, તેને કાઢી અને પાંચ ડોળ પાણી કાઢીને, ગાયના પાંચ વસ્તુઓથી પાણી શુદ્ધ થાય છે.

તડાગે પુષ્કરિણ્યાદૌ ભસ્માદિં પાતયેત્તથા । ષટ્કુમ્ભાનપ ઉત્દ્ધૃય પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

તળાવ કે પાદરમાં રાખ કે આવું કંઈ પડી જાય તો, છ ડોળ પાણી કાઢીને અને ગાયના પાંચ વસ્તુઓથી શુદ્ધિ થાય છે.

સ્ત્રીરજઃ પતિતં મધ્યે ત્રિંશત્કુમ્ભાન્સમુદ્ધરેત્ । અગમ્યાગમનં કૃત્વા મદ્યગોમાંસભક્ષણમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

જ્યારે સ્ત્રીનું રજસ તળાવના મધ્યમાં પડે, ત્યારે ત્રીસ ડોળ પાણી કાઢવું જોઈએ. અયોગ્ય સંબંધ, દારૂ પીવું કે ગાયનું માંસ ખાવાથી પણ શુદ્ધિ કરવી પડે છે.

શુધ્યે ચ્ચાન્દ્રાયણાદ્વિપ્રઃ પ્રાજાપત્યેન ભૂમિપઃ । વૈશ્યઃ સાન્તપનાચ્છૂદ્રઃ પઞ્ચાહોભિર્વિશુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

બ્રાહ્મણ ચાંદ્રાયણ પ્રાયશ્ચિત્તથી, ક્ષત્રિય પ્રજાપત્યથી, વૈશ્ય સાંતપનથી અને શૂદ્ર પાંચ દિવસમાં શુદ્ધ થાય છે.

પ્રાયશ્ચિત્તે કૃતે દદ્યાદ્ગવાં બ્રાહ્મણભોજનમ્ । ક્રીડાયાં શયનીયાદૌ નીલીવસ્ત્રં ન દુષ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યા પછી ગાય દાન આપવી અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. રમતમાં, પથારી પર કે આવાં પ્રસંગે નીલાં કપડાં અશુદ્ધ ગણાતા નથી.

નીલીવસ્ત્રં ન સ્પૃશેચ્ચ નીલી ચ નિરયં બ્રજેત્ । વ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ સ્તેયી ચ ગુરુતલ્પગઃ ॥ ૧,૨૨૨.

નીલાં કપડાં સ્પર્શ કરવું નહીં, અને નીલી વાવેતર કરનારને નરક મળે છે. બ્રાહ્મણહનન, દારૂ પીવું, ચોરી કરવી અને ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખનાર પણ દોષી છે.

ઋક્ષં દૃષ્ટ્વા વિશુધ્યન્તે તત્સંયોગી ચ પઞ્ચમઃ । તતો ધેનુશતં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાનાન્તુ ભોજનમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

રીંછને જોયા પછી અને તેની સાથે જોડાયેલા પાંચમા વ્યક્તિને પણ શુદ્ધિ મળે છે. પછી, સો ગાય દાન આપવી અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું.

બ્રહ્મહા દ્વાદશાબ્દાનિ કુટીં કૃત્વા વને વસેત્ । ન્યસ્યેદાત્માનમગ્નૌ વા સુસમિદ્ધે સુરાપકઃ ॥ ૧,૨૨૨.

બ્રાહ્મણહનન કરનારે બાર વર્ષ સુધી જંગલમાં ઝૂંપડીમાં રહેવું જોઈએ. દારૂ પીવનારએ પોતાને સારી રીતે સળગેલા અગ્નિમાં અર્પણ કરવો જોઈએ.

સ્તેયી સર્વં વેદવિદે બ્રાહ્મણાયોપપાદયેત્ । વૃષમેકં સહસ્રં ગાં દદ્યાચ્ચ ગુરુતલ્પગઃ ॥ ૧,૨૨૨.

ચોરએ બધું જ વિદ્વાન બ્રાહ્મણને પરત આપવું જોઈએ. ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખનારએ હજાર વાછરડા અને ગાય દાન આપવી.

કૃતપાપશ્ચરેદ્રોધે દ્વૌ પાદૌ બન્ધયન્પશોઃ । સર્વકૃચ્છ્રં નિપાનેસ્યાત્કાન્તારે ગૃહદાહતઃ ॥ ૧,૨૨૨.

પાપ કરનારએ પશુની જેમ બે પગ બાંધીને વાડામાં ફરવું જોઈએ. જંગલમાં કે ઘર બળી જાય પછી કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

કણ્ઠાભરણદોષેણ કૃચ્છ્રપાદં મૃતે ગવિ । અસ્થિભઙ્ગં ગવાં કૃત્વા શૃઙ્ગભઙ્ગમથાપિ વા ॥ ૧,૨૨૨.

કંઠમાં આભૂષણ પહેરવાનો દોષ થાય અને ગાય મરી જાય તો કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું. ગાયની હાડકી કે શિંગ તોડાય તો પણ એ જ કરવું.

ત્વગ્ભેદં પુચ્છનાશે વા માસાર્ધં યાવકં પિબેત્ । સર્વં હસ્ત્યશ્વશસ્ત્રાદ્યૈર્નિશ્ચયં કૃચ્છ્રમેવ તુ ॥ ૧,૨૨૨.

ચામડી તૂટે કે પૂંછડી નાશ પામે તો અડધો મહિનો યવનું પાણી પીવું. હાથી, ઘોડા કે શસ્ત્રથી થયેલા બધા દોષમાં કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્ત જ કરવું.

અજ્ઞાનાત્પ્રાશ્ય વિણ્મૂત્રં સુરાસંસ્પૃષ્ટમેવ ચ । પુનઃ સંસ્કારમાયાન્તિ ત્રયો વર્ણા દ્વિજાતયઃ ॥ ૧,૨૨૨.

અજ્ઞાનવશ વિસર્જન, મૂત્ર પીવું કે દારૂ સ્પર્શ થાય તો ત્રણેય દ્વિજ જાતિઓએ ફરીથી સંસ્કાર કરાવવો પડે છે.

વપનં મેખ્લા દણ્ડો ભૈક્ષ્યચર્યાવ્રતાનિ ચ । નિવર્તન્તે દ્વિજાતીનાં પુનઃ સંસ્કારકર્મણિ ॥ ૧,૨૨૨.

મુંડન, યજ્ઞોપવીત, દંડ અને ભિક્ષાટન વગેરે વ્રત, સંસ્કાર સમયે દ્વિજ જાતિઓએ ફરીથી કરવું પડે છે.

આમમાંસં ઘૃતં ક્ષૌદ્રં સ્નેહશ્ચ કાલસમ્ભવાઃ । અન્ત્યભાણ્ડસ્થિતાઃ સર્વે નિષ્ક્રાન્તાઃ શુચયઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૧,૨૨૨.

કાચું માંસ, ઘી, મધ અને જૂનું તેલ, જો અશુદ્ધ વાસણમાં હોય તો, બહાર કાઢ્યા પછી શુદ્ધ ગણાય છે.

તૈલાદિઘૃતમાધ્વીકં પણ્યદ્રવ્યં દ્રવસ્તથા । એકભક્તં ક્રમાન્નક્તં એકૈકાહમયાચિતમ્ । ઉપવાસઃ પાદકૃચ્છ્રં કૃચ્છાર્ધદ્વિગુણં હિ યત્ ॥ ૧,૨૨૨.

તેલ, ઘી, મધ, વેપારની ચીજવસ્તુઓ અને બીજા દ્રવ્યો, એક વખત જમવું, ક્રમશઃ જમવું, રાત્રે જમવું, એક દિવસ માટે જમવું, એક દિવસ માટે ભિક્ષા માંગવી, ઉપવાસ કરવો અને પાદકૃચ્છ્ર વ્રત — આ બધું કૃચ્છ્ર વ્રત કરતાં અડધું કે બમણું ગણાય છે, જે રીતે કરાય છે.

પ્રાજાપત્યન્તુ તત્સ્યાચ્ચ સર્વપાતકનાશનમ્ । કૃચ્છ્રં સપ્તોપવાસૈશ્ચ મહાસાન્તપનં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

પ્રજાપત્ય વ્રત એવું કહેવાય છે અને તે બધા પાપોનો નાશ કરે છે. સાત ઉપવાસ સાથે કરેલું કૃચ્છ્ર વ્રત મહાસાંતપન કહેવાય છે.

ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેચ્છાપઃ ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પિબેત્ । ત્ર્યમુષ્ણં પિબેત્સર્પિસ્તપ્તકૃચ્છ્રમઘાપહમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

ત્રણ દિવસ સુધી ગરમ પાણી પીવું, ત્રણ દિવસ ગરમ દૂધ પીવું અને ત્રણ દિવસ ગરમ ઘી પીવું — આ તપેલું કૃચ્છ્ર વ્રત છે, જે પાપો દૂર કરે છે.

દ્વાદશાહોપવાસેન પરાકઃ સર્વપાપહા । એકૈકં વર્ધયેત્પિણ્ડં શુક્લે કૃષ્ણે ચ હ્રાસયેત્ ॥ ૧,૨૨૨.

બાર દિવસ ઉપવાસ કરવાથી પરાક વ્રત થાય છે, જે બધા પાપો દૂર કરે છે. શુક્લ પક્ષમાં દરરોજ પીંડ વધારવો અને કૃષ્ણ પક્ષમાં ઓછો કરવો.

પયઃ કાઞ્ચનવર્ણાયાઃ શ્વેતવર્ણં ચ ગોમયમ્ । ગોમૂત્રં તામ્રવર્ણાયા નીલવર્ણભવં ઘૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

સુવર્ણવર્ણવાળાઓ માટે દૂધ, સફેદવાળાઓ માટે ગોમય, તાંબાવર્ણવાળાઓ માટે ગૌમૂત્ર અને નીલવર્ણવાળાઓ માટે ઘી યોગ્ય છે.

દધિ સ્યાત્કૃષ્ણવર્ણાયા દર્ભોદકસમાયુતમ્ । ગોમૂત્રમાષકાણ્યષ્ટૌ ગોમયસ્ય ચતુષ્ટયમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

કાળી વાળાઓ માટે દહીં, જેમાં દર્ભાનું પાણી મિક્સ કરેલું હોય, ગૌમૂત્રમાં આઠ માશક અને ગોમયમાં ચાર માશક નાખવા.

ક્ષીરસ્ય દ્વાદશ પ્રોક્તા દધ્નસ્તુ દશ ઉચ્યતે । ઘૃતસ્ય માષકાઃ પઞ્ચ પઞ્ચગવ્યં મલાપહમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

દૂધમાં બાર માશક, દહીંમાં દસ અને ઘીમાં પાંચ માશક નાખવા. પંચગવ્ય સર્વ અશુદ્ધિ દૂર કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૩ બ્રહ્મોવાચ મુનિભિશ્ચરિતા ધર્મા ભક્ત્યા વ્યાસ મયોદિતાઃ । યૈર્વિષ્ણુસ્તુષ્યતે ચૈવ સૂર્યાદિપરિચારણાત્ ॥ ૧,૨૨૩.

બ્રહ્માએ કહ્યું: મુનિઓએ ભક્તિપૂર્વક જે ધર્મો આચર્યા છે, અને મેં તથા વ્યાસે જે શીખવ્યા છે, તે બધા વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે છે, જેમાં સૂર્યાદિ દેવતાઓની સેવા પણ સામેલ છે.

તર્પણેન ચ હોમેન સન્ધ્યાયા વન્દનેન ચ । પ્રાપ્યતે ભગવાન્ વિષ્ણુર્ધર્મકામાર્થમોક્ષદઃ ॥ ૧,૨૨૩.

તર્પણ, હોમ અને સંધ્યાવંદન દ્વારા ભગવાન વિષ્ણુ પ્રાપ્ત થાય છે, જે ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ આપે છે.

ધર્મો હિ ભગવાન્વિષ્ણુઃ પૂજી વિષ્ણોસ્તુ તર્પણમ્ । હોમઃ સન્ધ્યા તથા ધ્યાનં ધારણા સકલં હરિઃ ॥ ૧,૨૨૩.

ધર્મ એ જ ભગવાન વિષ્ણુ છે; વિષ્ણુની પૂજા એ તર્પણ છે; હોમ, સંધ્યા, ધ્યાન અને ધારણા — આ બધું હરિ સ્વરૂપ છે.

સૂચ ઉવાચ । પ્રલયં જગતો વક્ષ્યે તત્સર્વં શૃણુ શૌનક । ચતુર્યુગસહસ્રન્તુ કલ્પૈકાબ્જદિનં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૩.

સૂચએ કહ્યું: હે શૌનક, હવે હું જગતનો પ્રલય કહું છું, બધું ધ્યાનથી સાંભળ. ચાર યુગના હજાર ચક્રો મળીને બ્રહ્માનો એક દિવસ, એટલે કે એક કલ્પ બને છે.

કૃતત્રેતાદ્વાપરાદિયુગાવસ્થા નિબોધમે । કૃતે ધર્મશ્ચતુષ્પાચ્ચ સત્યં દાનં તપો દયા ॥ ૧,૨૨૩.

કૃત, ત્રેતા, દ્વાપર અને કલિ — આ યુગોની સ્થિતિ સમજ. કૃત યુગમાં ધર્મ ચાર પગે ઊભો રહે છે: સત્ય, દાન, તપ અને દયા.

ધર્મપાતા હરિશ્ચેતિ સન્તુષ્ટા જ્ઞાનિનો નરાઃ । ચતુર્વર્ષસહસ્રાણિ નરા જીવન્તિ વૈ તદા ॥ ૧,૨૨૩.

જ્યારે ધર્મ ઘટે છે ત્યારે હરી હાજર રહે છે અને જ્ઞાની લોકો સંતોષમાં રહે છે. એ યુગમાં માનવો ચાર હજાર વર્ષ જીવે છે.

કૃતાન્તે ક્ષત્ત્રિયૈર્વિપ્રા વિટ્શૂદ્રાશ્ચ જિતા દ્વિજૈઃ । શૂરશ્ચાતિબલો વિષ્ણૂ રક્ષાંસિ ચ જઘાન હ ॥ ૧,૨૨૩.

કૃતયુગના અંતે ક્ષત્રિયોએ બ્રાહ્મણો પર વિજય મેળવ્યો અને વૈશ્ય તથા શૂદ્રો દ્વિજોએ જીત્યા. એ સમયે શક્તિશાળી વિષ્ણુએ રાક્ષસોનો સંહાર કર્યો.