ગરુડપુરાણમ્

અહોરાત્રેણ શુધ્યેત પિબેદ્યદિ ન વાર્યુત । પીતશેષન્તુ યત્તોયં વામહસ્તેન મદ્યવત્ ॥ ૧,૨૨૨.

એવો માણસ એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધ થાય છે, ભલે પાણી પીવે કે નહીં; પણ બચેલું પાણી જો ડાબા હાથથી સ્પર્શાય તો તે દારૂ જેવું માનવું.

ચર્મમધ્યગતં તોયમશુચિ સ્યાન્ન તત્પિબેત્ । અન્ત્યજાતિરવિજ્ઞાતો નિવસેદ્યસ્ય વેશ્મનિ ॥ ૧,૨૨૨.

ચામડાંમાંથી પસાર થયેલું પાણી અશુદ્ધ ગણાય છે, એ પીવું નહીં. અને જ્યાં અંત્યજ જાતિના કે અજાણ્યા માણસે ઘર કરી હોય, એ ઘર ટાળવું જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણં પરાકં વા દ્વિજાતીનાં વિશોધનમ્ । પ્રાજાપત્યન્તુ શૂદ્રસ્ય પશ્ચાજ્જ્ઞાતે તથાપરે ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિઓ માટે ચાંદ્રાયણ કે પરાક વ્રતથી શુદ્ધિ થાય છે. શૂદ્ર માટે પ્રજાપત્ય પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે, અને બીજાઓ માટે જાણ્યા પછી જુદા વિધિ છે.

યસ્તત્ર ભુઙ્ક્તે પક્વાન્નં કૃચ્છ્રાર્ધં તસ્ય દાપયેત્ । તેષામપિ ચ યો ભુઙ્ક્તે કૃચ્છ્રપાદો વિધીયતે ॥ ૧,૨૨૨.

જે કોઈ એ રીતે પાકેલું અન્ન ખાય છે, તેને અડધી કૃચ્છ્ર તપસ્યા કરાવવી. અને જે એ લોકોનું અન્ન ખાય છે, તેને ચોથા ભાગની કૃચ્છ્ર વિધિ કરવી.

રજકાનાઞ્ચ શૈલૂ ષવેણુચર્મોપજીવિનામ્ । એતદન્નઞ્ચ યો ભુઙ્ક્તે દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિએ જો ધોબી, શિકારી, વાંસના કામ કરનાર કે ચામડાના કામ કરનારના હાથનું અન્ન ખાય, તો તેને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

ચાણ્ડાલકૂપભાણ્ડેષુ અજ્ઞાનાચ્ચેત્પિબેજ્જલમ્ । કુર્યાત્સાન્તપનં વિપ્રસ્તદર્ધઞ્ચ વિશઃ સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

અજાણતાં ચંડાળના ઘડામાંથી પાણી પીધું હોય તો, બ્રાહ્મણ માટે શાંતપન તપ અને વૈશ્ય માટે એનું અડધું પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે.

પાદં શૂદ્રસ્ય દાતવ્યમજ્ઞાનાદન્ત્યવેશ્મનિ । પ્રાયશ્ચિત્તં ત્રિકૃચ્છ્રં સ્યાત્પરાકમન્ત્યજાગતૌ ॥ ૧,૨૨૨.

શૂદ્રે અજાણતાં અંત્યજના ઘરમાં રહી જાય તો, તેને ચોથા ભાગનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું. અને અંત્યજ માટે ત્રણ કૃચ્છ્ર અને પરાક વિધિ કહેવાય છે.

અન્ત્યજોચ્છિષ્ટભુક્ચ્છુધ્યેદ્દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણેન ચ । ચાણ્ડાલન્નં યદા ભુઙ્ક્તે પ્રમાદાદૈન્દવઞ્ચરેત્ ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિએ જો અંત્યજના ઉચ્છિષ્ટ અન્ન ખાધું હોય તો ચાંદ્રાયણથી શુદ્ધિ થાય છે. અને ભૂલથી ચંડાળનું અન્ન ખાધું હોય તો, એઇંદવ વ્રત કરવું જોઈએ.

ક્ષત્ત્રજાતિઃ સાન્તપનં ષડ્દ્વિરાત્રં પરે તથા । એકવૃક્ષ તુ ચણ્ડાલઃ પ્રમાદાદ્બ્રાહ્મણો યદિ । ફલં ભક્ષયતે તત્ર અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

ક્ષત્રિયે છ દિવસ શાંતપન તપ કરવું જોઈએ, અને બીજાઓએ પણ એ જ રીતે. બ્રાહ્મણે જો ભૂલથી ચંડાળના વૃક્ષનું ફળ ખાધું હોય, તો એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ થાય છે.

ભુક્ત્વોપવિષ્ટોઽનાચાન્તશ્ચણ્ડાલં યદિ સંસ્પૃશેત્ । ગાયત્ત્ર્યષ્ટસહસ્રન્તુ દ્રુપદાં વા શતં જપેત્ ॥ ૧,૨૨૨.

જે વ્યક્તિ ભોજન કર્યા પછી હાથ-મોઢું ધોઈએ વિના ચંડાળને સ્પર્શે, તેને ગાયત્રી મંત્ર આઠ હજાર વાર કે દ્રુપદા સ્તોત્ર સો વાર જપવું જોઈએ.

ચાણ્ડાલશ્વપચૈર્વાપિ વિણ્મૂત્રે તુ કૃતે દ્વિજાઃ । પ્રાયશ્ચિત્તં ત્રિરાત્રં સ્યાત્પરાકશ્ચાન્ત્યજાગતૌ ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિઓએ જો ચંડાળ કે શ્વપચના મૂત્ર-મલનો સ્પર્શ કર્યો હોય, તો ત્રણ દિવસનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું. અને અંત્યજ માટે પરાક વિધિ કહેવાય છે.

અકામતઃ સ્ત્રિયો ગત્વા પરાકસ્તત્ર સાધકઃ । અન્ત્યજાતિપ્રસૂતસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥ ૧,૨૨૨.

સ્ત્રી જો ઇચ્છા વિના અંત્યજ પાસે જાય તો, પરાક વ્રત યોગ્ય છે. પણ અંત્યજના ગર્ભથી જન્મેલા માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી.

મદ્યાદિદુષ્ટભાણ્ડેષુ યાદપઃ પિબતિ દ્વિજઃ । કૃચ્છ્રપાદેન શુધ્યેદ્વૈ પુનઃ સંસ્કારકર્મણા ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિએ જો દારૂ કે એ જેવા અપવિત્ર પાત્રમાંથી પાણી પીધું હોય, તો ચોથા ભાગની કૃચ્છ્ર વિધિ અને પછી સંસ્કાર કરાવવો જોઈએ.

યે પ્રત્યવસિતા વિપ્રા વજ્રાગ્નિપવનાદિષુ । અન્નપાનાદિ સંગૃહ્ય ચિકીર્ષન્તિ ગૃહાન્તરમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

જે બ્રાહ્મણો વીજળી, અગ્નિ, પવન વગેરે સંબંધિત પાપ કરે છે અને પછી ભોજન-પાન કરીને બીજું ઘર પ્રવેશવા ઇચ્છે છે, તેમને નિયમિત વિધિ કરવી જોઈએ.

ચારયેત્ત્રીણિ કૃચ્છાણિ ત્રીણિ ચાન્દ્રાયણાનિ વૈ । જાતકર્માદિસંસ્કારં વસિષ્ઠો મુનિરબ્રવીત્ ॥ ૧,૨૨૨.

ત્રણ કૃચ્છ્ર અને ત્રણ ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ. વશિષ્ઠ મુનિએ જન્માદિ સંસ્કાર માટે આવું કહ્યું છે.

પ્રાજાપત્યાદિભિર્દ્રષ્ટા સ્ત્રી શુધ્યેત્તુ દ્વિભોજનાત્ । ઉચ્છિષ્ટોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટંશુના શૂદ્રેણ વા દ્વિજઃ ॥ ૧,૨૨૨.

સ્ત્રી પ્રજાપત્ય વગેરે પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને બે વખત ભોજન કરે તો શુદ્ધ થાય છે. દ્વિજાતિને ઉચ્છિષ્ટ, શ્વાન કે શૂદ્રના સ્પર્શથી પણ શુદ્ધિ કરવી પડે.

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ । વર્ણબાહ્યેન સંસ્પૃષ્ટઃ પઞ્ચરાત્રેણ વૈ તદા ॥ ૧,૨૨૨.

એક રાત ઉપવાસ કરીને પંચગવ્યથી શુદ્ધિ થાય છે. અને જો વર્ણથી બહારના માણસે સ્પર્શ કર્યો હોય તો, પાંચ રાતમાં શુદ્ધિ થાય છે.

અદુષ્ટાઃ સન્તતા ધારાઃ વાતોદ્ધૂતાશ્ચ રેણવઃ । સ્ત્રિયો બાલાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ ન દુષ્યન્તિ કદાચન ॥ ૧,૨૨૨.

સતત વહેતી શુદ્ધ ધારા, પવનથી ઉડેલો ધૂળ, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો ક્યારેય અપવિત્ર ગણાતા નથી.

નિત્યમાસ્યં શુચિ સ્ત્રીણાં શકુન્તૈઃ પાતિતં ફલમ્ । પ્રસ્ત્રવે ચ શુચિર્વત્સઃ શ્વા મૃગગ્રહણે શુચિઃ ॥ ૧,૨૨૨.

સ્ત્રીઓનું મોઢું હંમેશા શુદ્ધ ગણાય છે. પક્ષીઓએ પાડી દીધેલું ફળ પણ શુદ્ધ છે. વાછરડું દૂધ પીવે ત્યારે શુદ્ધ હોય છે અને શ્વાન શિકાર પકડે ત્યારે પણ શુદ્ધ ગણાય છે.

ઉદકે ચોદકસ્થં તુ સ્થલેષુ સ્થલજં શુચિ । પાદૌ સ્થાપ્યૌ ચ તત્રૈવ આચાન્તઃ શુચિતામિયાત્ ॥ ૧,૨૨૨.

પાણીમાં, પાણીમાં ઉગેલા વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ અને જમીન પર, જમીન પર ઉગેલી શુદ્ધ વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવો. પગ પણ એ જ જગ્યાએ રાખવા અને મોઢું ધોઈને શુદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

શુધ્યેત્તદ્ભસ્મના કાંસ્યં સુરયા યન્ન લિપ્યતે । મૂત્રેણ સુરયા મિશ્રં તપનૈઃ ખલુ શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

કાંસ્યનાં વાસણો જો દારૂથી લપેટાયેલા ન હોય તો એ બભૂતથી શુદ્ધ થાય છે; અને જો મૂત્ર કે દારૂ સાથે મિશ્રિત હોય તો તેને તપાવીને શુદ્ધ કરાય છે.

ગવાઘ્રાતાનિ કાંસ્યાનિ શૂદ્રોચ્છિષ્ટાનિ યાનિ ચ । કાકશ્વાપહતાન્યેવ શુધ્યન્તિ દશ ભસ્મના ॥ ૧,૨૨૨.

કાંસ્યનાં વાસણો ગાયે સૂંઘેલા હોય, નીચ જાતિના માણસે અશુદ્ધ કર્યા હોય, કે કાગડો કે કૂતરાએ સ્પર્શ્યા હોય, તો એ દસ વાર બભૂત લગાડવાથી શુદ્ધ થાય છે.

શૂદ્રભાજનભોક્તા યઃ પઞ્ચગવ્યં ત્ર્યુપોષિતઃ । ઉચ્છિષ્ટં સ્પૃશતે વિપ્રઃ શ્વસૂદ્રશ્ચાપરાધિકઃ ॥ ૧,૨૨૨.

જે વ્યક્તિ શૂદ્રના વાસણમાં ખાય છે, ત્રણ ઉપવાસ અને પંચગવ્ય લીધા પછી પણ, જો બ્રાહ્મણ ઉચ્છિષ્ટને સ્પર્શે તો તે કૂતરા કે શૂદ્ર જેવો પાપી ગણાય છે.

ઉપોષિતઃ પઞ્ચગવ્યાચ્છુધ્યેત્સ્પૃષ્ટ્વા રજસ્વલામ્ । અનુદકેષુ દેશેષુ ચોરવ્યાઘ્રાકુલે પથિ ॥ ૧,૨૨૨.

જે ઉપવાસ કરીને પંચગવ્ય લીધું હોય, તે સ્ત્રીને રજસ્વલા હોવા છતાં કે પાણી ન હોય એવા સ્થળે કે ચોર-વાઘ ભરેલા રસ્તા પર સ્પર્શે તો પણ શુદ્ધ ગણાય છે.

કૃત્વા મૂત્રપુરીષન્તુ દ્રવ્યહસ્તો ન દુષ્યતિ । ભૂમૌનિઃ ક્ષૈપ્ય તદ્દ્રવ્યં શૌચં કૃત્વા સમાહિતઃ ॥ ૧,૨૨૨.

મૂત્ર કે વિસર્જન કર્યા પછી, હાથમાં પકડેલી વસ્તુ અશુદ્ધ થતી નથી; એ વસ્તુ જમીન પર મૂકી, પોતે શુદ્ધ થઈ, પછી ધ્યાનપૂર્વક એ વસ્તુ ઉઠાવવી.

આરનાલં દધિ ક્ષીરં તક્રન્તુ કૃસરઞ્ચ યત્ । શૂદ્રાદપિ ચ તદ્ગાહ્યં માંસં મધુ તથાન્ત્યજાત્ ॥ ૧,૨૨૨.

છાશ, દહીં, દૂધ, મઠો, ખીચડો વગેરે, શૂદ્ર પાસેથી પણ લેવાય શકે છે; અને નીચ જાતિના માણસ પાસેથી માંસ કે મધ પણ સ્વીકારી શકાય છે.

ગૌડીં પૈષ્ટીઞ્ચ માધ્વીકં વિપ્રાદિર્યઃ સુરાં પિબેત્ । સુરાં પિબન્દ્વિજઃ શુધ્યેદગ્નિવર્ણાં સુરાં પિબન્ ॥ ૧,૨૨૨.

ગોળ, લોટ કે મધથી બનેલી સુરા પીવે, એમાં બ્રાહ્મણ પણ હોય, તો અગ્નિ જેવો રંગ ધરાવતી સુરા પીવાથી શુદ્ધ થાય છે.

વિપ્રઃ પઞ્ચશતં જપ્યં ગાયત્ર્યાઃ ક્ષત્રિયસ્ય ચ શતં વિપ્રશ્ચ ભુક્ત્વાન્નં પાનપાત્રેણ સૂતકે ॥ ૧,૨૨૨.

બ્રાહ્મણે ગાયત્રી મંત્ર પાંચસો વાર જપવો, ક્ષત્રિયે એકસો વાર; અને બ્રાહ્મણ જો સૂતકમાં પાત્રથી ભોજન કરે તો પણ.

શુચિર્વિપ્રો દશાહેન ક્ષત્ત્રિયો દ્વાદશાહતઃ । વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

બ્રાહ્મણ દસ દિવસે શુદ્ધ થાય છે, ક્ષત્રિય બાર દિવસે, વૈશ્ય પંદર દિવસે અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે.