ગરુડપુરાણમ્

ધર્માર્થં જીવિતં યેષાં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે । સન્તુષ્ટઃ કો ન શક્નોતિ ફલમૂલૈશ્ચ વર્તિતુમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

જેનુ જીવન ધર્મ અને ધન માટે છે, તે બધા મુશ્કેલીઓ પાર કરે છે; સંતોષી માણસ ફળ-મૂળથી પણ જીવી શકે છે.

સર્વ એવ હિ સૌખ્યેન સઙ્કટાન્યવગાહતે । ઇદમેવ હિ લોભસ્ય કાર્યં સ્યા દતિદુષ્કરમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

દરેક માણસ સરળતાથી મુશ્કેલી પાર કરી જાય છે; પણ લોભથી જ દાન કરવું મુશ્કેલ બને છે.

લોભાત્ક્રોધઃ પ્રભવતિ લોભાદ્દ્રોહઃ પ્રવર્તતે । લોભાન્મોહશ્ચ માયા ચ માનો મત્સર એવ ચ ॥ ૧,૨૨૧.

લોભથી ક્રોધ થાય છે, લોભથી વૈર થાય છે; લોભથી મોહ, માયા, માન અને ઈર્ષ્યા જન્મે છે.

રાગદ્વેષાનૃતક્રોધલોમમોહમદોજ્ઝિતઃ । યઃ સ શાન્તઃ પરં લોકં યાતિ પાપવિવર્જિતઃ ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય રાગ, દ્વેષ, અસત્ય, ક્રોધ, લોભ, મોહ અને અહંકારથી મુક્ત હોય છે, એ શાંત સ્વભાવ ધરાવતો હોય છે અને પાપોથી રહિત પરમ લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

દેવતા મુનયો નાગા ગન્ધર્વા ગુહ્યકા હર । ધાર્મિકં પૂજયન્તીહ ન ધનાઢ્યં ન કામિનમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

હે હર, અહીં દેવતાઓ, ઋષિઓ, નાગો, ગંધર્વો અને ગુહ્યકો ધર્મી માણસની પૂજા કરે છે, ધનવાન કે ઇચ્છાવાળા માણસની નહીં.

અનન્તબલવીર્યેણ પ્રજ્ઞયા પૌરુષેણ વા । અલભ્યં લભતે મર્ત્યસ્તત્ર કા પરિવેદના ॥ ૧,૨૨૧.

અનંત બળ અને પરાક્રમથી, બુદ્ધિ કે પુરુષાર્થથી, જે મળતું નથી તે પણ મનુષ્ય મેળવી શકે છે; તો પછી દુઃખ શેનું?

સર્વસત્ત્વદયાલુત્વં સર્વેન્દ્રિયવિનિગ્રહઃ । સર્વત્રાનિત્યબુદ્ધિત્વં શ્રેયઃ પરમિદં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

બધા જીવ પર દયા રાખવી, બધા ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખવા અને બધું અસ્થિર છે એવી સમજ રાખવી—આ સર્વોત્તમ કલ્યાણ માનવામાં આવ્યું છે.

પશ્યન્નિવાગ્રતો મૃત્યું યો ધર્મં નાચરેન્નરઃ । અજાગલસ્તનસ્યેવ તસ્ય જન્મ નિરર્થકમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય સામે જ મૃત્યુને જોઈને પણ ધર્મનું પાલન કરતો નથી, એનું જન્મ બકરાની ખોટી છાતી જેવું નિષ્ફળ છે.

ભ્રૂણહા બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ પિતૃહા ગુરુતલ્પગઃ । ભૂમિં સર્વગુણોપેતાં દત્ત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય ભ્રૂણહત્યા, બ્રાહ્મણહત્યા, ગૌહત્યા, પિતૃહત્યા અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ કરે છે, તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત જમીન દાન આપવાથી પાપોથી છૂટકારો પામે છે.

ન ગોદાનાત્પરં દાનં કિઞ્ચિદસ્તીતિ મે મતિઃ । યા ગૌર્ન્યાયાર્જિતા દત્તા કૃત્સ્નં તારયતે કુલમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

મારે માનવું છે કે ગાયનું દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ દાન નથી; જે ગાય યોગ્ય રીતે મેળવવામાં આવી હોય અને દાનમાં આપવામાં આવે, તે આખા કુટુંબને ઉદ્ધાર કરે છે.

નાન્નદાનાત્પરં દાનં કિઞ્ચિદસ્તિ વૃષધ્વજ ! । અન્નેન ધાર્યતે સર્વં ચરાચરમિદં જગત્ ॥ ૧,૨૨૧.

હે વૃષધ્વજ, અન્નદાન કરતાં શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ દાન નથી; અન્નથી જ આ સમગ્ર જગત—ચાલતું અને અચાલ—ટકી રહ્યું છે.

કન્યાદાનં વૃષોત્સર્ગસ્તીર્થસેવા શ્રુતં તથા । હસ્ત્યશ્વરથદાનાનિ મણિરત્નવસુન્ધરાઃ ॥ ૧,૨૨૧.

કન્યાદાન, વાછરડાને છોડવું, તીર્થસેવા, શાસ્ત્રપઠન, તથા હાથી, ઘોડા, રથ, મણિ, રત્ન અને જમીનનું દાન—

અન્નદાનસ્ય સર્વાણિ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ । અન્નાત્પ્રાણા બલં તેજશ્ચાન્નાદ્વીર્યં ધૃતિઃ સ્મૃતિઃ ॥ ૧,૨૨૧.

આ બધું પણ અન્નદાનની સોળમું ભાગ પણ નથી; અન્નથી જ પ્રાણ, બળ, તેજ, પરાક્રમ, ધૈર્ય અને સ્મૃતિ મળે છે.

કૂપવાપીતડાગાદીનારામાંશ્ચૈવ કારયેત્ । ત્રિસપ્તકુલમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥ ૧,૨૨૧.

કૂવો, તળાવ, સરોવર અને બગીચા બનાવાવા જોઈએ; આવું કરવાથી એકવીસ પેઢી ઉદ્ધાર પામે છે અને વિષ્ણુલોકમાં માન મળે છે.

સાધૂનાં દર્શનં પુણ્યં તીર્થાદપિ વિશિષ્યતે । કાલેન તીર્થં ફલતિ સદ્યઃ સાધુસમાગમઃ ॥ ૧,૨૨૧.

સજ્જનોનું દર્શન પવિત્ર છે અને તે તીર્થથી પણ શ્રેષ્ઠ છે; તીર્થ ફળ આપશે તો સમય પછી, પણ સજ્જનોની સંગત તત્કાળ ફળ આપે છે.

સત્યં દમસ્તપઃ શૌચં સન્તોષશ્ચ ક્ષમાર્જવમ્ । જ્ઞાનં શમો દયા દાનમેષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥ ૧,૨૨૧.

સત્ય, દમન, તપ, શુદ્ધિ, સંતોષ, ક્ષમા, સીધાઈ, જ્ઞાન, શાંતિ, દયા અને દાન—આ સનાતન ધર્મ છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૨ બ્રહ્મોવાચ । પ્રાયશ્ચિત્તાદિ વક્ષ્યેઽહં નરકૌઘવિમર્દનમ્ । મક્ષિકા વિપ્રુષો નારી ભુવિ તોયં હુતાશનઃ । માર્જારો નકુલશ્ચૈવ શુચીન્યેતાનિ નિત્યશઃ ॥ ૧,૨૨૨.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું પ્રાયશ્ચિત્ત અને નરકના નાશ વિશે કહું છું. માખી, પાણીની બૂંદ, સ્ત્રી, ધરતી, અગ્નિ, બિલાડી અને નકુલ—આ બધું હંમેશા શુદ્ધ છે.

યઃ શૂદ્રોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટં પ્રમાદાદ્ભક્ષયેદ્દ્વિજઃ । અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

જો દ્વિજ શૂદ્રના સ્પર્શિત અથવા બચેલાં અન્ન અજાણમાં ખાઈ જાય, તો એક દિવસ-રાત ઉપવાસ અને પંચગવ્યgrahanથી શુદ્ધ થાય છે.

વિપ્રો વિપ્રેણ સંસ્પૃષ્ટ ઉચ્છિષ્ટેન કદાચન । સ્નાનં જપ્યઞ્ચ કર્તવ્યં દિનસ્યાન્તે ચ ભોજનમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

જો બ્રાહ્મણ બીજા બ્રાહ્મણના બચેલાં અન્નના સ્પર્શમાં આવે, તો તેને સ્નાન કરવું, જપ કરવો અને દિવસના અંતે જ ભોજન કરવું જોઈએ.

અન્નં સમક્ષિકાકેશં શુધ્યેદ્વાન્તેન તત્ક્ષણાત્ । યશ્ચ પાણિતલે ભુઙ્ક્તે અઙ્ગુલ્યા બાહુના ચ યઃ ॥ ૧,૨૨૨.

જમવામાં વાળ કે માખી પડી જાય તો તરત જ દૂર કરી ખોરાક શુદ્ધ થાય છે; અને જે હાથ, આંગળી કે હાથના ભાગથી જમાય છે—

અહોરાત્રેણ શુધ્યેત પિબેદ્યદિ ન વાર્યુત । પીતશેષન્તુ યત્તોયં વામહસ્તેન મદ્યવત્ ॥ ૧,૨૨૨.

એવો માણસ એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધ થાય છે, ભલે પાણી પીવે કે નહીં; પણ બચેલું પાણી જો ડાબા હાથથી સ્પર્શાય તો તે દારૂ જેવું માનવું.

ચર્મમધ્યગતં તોયમશુચિ સ્યાન્ન તત્પિબેત્ । અન્ત્યજાતિરવિજ્ઞાતો નિવસેદ્યસ્ય વેશ્મનિ ॥ ૧,૨૨૨.

ચામડાંમાંથી પસાર થયેલું પાણી અશુદ્ધ ગણાય છે, એ પીવું નહીં. અને જ્યાં અંત્યજ જાતિના કે અજાણ્યા માણસે ઘર કરી હોય, એ ઘર ટાળવું જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણં પરાકં વા દ્વિજાતીનાં વિશોધનમ્ । પ્રાજાપત્યન્તુ શૂદ્રસ્ય પશ્ચાજ્જ્ઞાતે તથાપરે ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિઓ માટે ચાંદ્રાયણ કે પરાક વ્રતથી શુદ્ધિ થાય છે. શૂદ્ર માટે પ્રજાપત્ય પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે, અને બીજાઓ માટે જાણ્યા પછી જુદા વિધિ છે.

યસ્તત્ર ભુઙ્ક્તે પક્વાન્નં કૃચ્છ્રાર્ધં તસ્ય દાપયેત્ । તેષામપિ ચ યો ભુઙ્ક્તે કૃચ્છ્રપાદો વિધીયતે ॥ ૧,૨૨૨.

જે કોઈ એ રીતે પાકેલું અન્ન ખાય છે, તેને અડધી કૃચ્છ્ર તપસ્યા કરાવવી. અને જે એ લોકોનું અન્ન ખાય છે, તેને ચોથા ભાગની કૃચ્છ્ર વિધિ કરવી.

રજકાનાઞ્ચ શૈલૂ ષવેણુચર્મોપજીવિનામ્ । એતદન્નઞ્ચ યો ભુઙ્ક્તે દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિએ જો ધોબી, શિકારી, વાંસના કામ કરનાર કે ચામડાના કામ કરનારના હાથનું અન્ન ખાય, તો તેને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

ચાણ્ડાલકૂપભાણ્ડેષુ અજ્ઞાનાચ્ચેત્પિબેજ્જલમ્ । કુર્યાત્સાન્તપનં વિપ્રસ્તદર્ધઞ્ચ વિશઃ સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

અજાણતાં ચંડાળના ઘડામાંથી પાણી પીધું હોય તો, બ્રાહ્મણ માટે શાંતપન તપ અને વૈશ્ય માટે એનું અડધું પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે.

પાદં શૂદ્રસ્ય દાતવ્યમજ્ઞાનાદન્ત્યવેશ્મનિ । પ્રાયશ્ચિત્તં ત્રિકૃચ્છ્રં સ્યાત્પરાકમન્ત્યજાગતૌ ॥ ૧,૨૨૨.

શૂદ્રે અજાણતાં અંત્યજના ઘરમાં રહી જાય તો, તેને ચોથા ભાગનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું. અને અંત્યજ માટે ત્રણ કૃચ્છ્ર અને પરાક વિધિ કહેવાય છે.

અન્ત્યજોચ્છિષ્ટભુક્ચ્છુધ્યેદ્દ્વિજશ્ચાન્દ્રાયણેન ચ । ચાણ્ડાલન્નં યદા ભુઙ્ક્તે પ્રમાદાદૈન્દવઞ્ચરેત્ ॥ ૧,૨૨૨.

દ્વિજાતિએ જો અંત્યજના ઉચ્છિષ્ટ અન્ન ખાધું હોય તો ચાંદ્રાયણથી શુદ્ધિ થાય છે. અને ભૂલથી ચંડાળનું અન્ન ખાધું હોય તો, એઇંદવ વ્રત કરવું જોઈએ.

ક્ષત્ત્રજાતિઃ સાન્તપનં ષડ્દ્વિરાત્રં પરે તથા । એકવૃક્ષ તુ ચણ્ડાલઃ પ્રમાદાદ્બ્રાહ્મણો યદિ । ફલં ભક્ષયતે તત્ર અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

ક્ષત્રિયે છ દિવસ શાંતપન તપ કરવું જોઈએ, અને બીજાઓએ પણ એ જ રીતે. બ્રાહ્મણે જો ભૂલથી ચંડાળના વૃક્ષનું ફળ ખાધું હોય, તો એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ થાય છે.