ગરુડપુરાણમ્

પિણ્ડપાત્રાણિ ચાલયિત્વા આચમ્ય પિતામહાદિભ્યો દક્ષિણાં દત્ત્વા તતઃ પિતૃ બ્રાહ્મણાય આશિષો મે પ્રદીયન્તામિત્યાશીઃ પ્રાર્થનમ્ । પ્રતિગૃહ્યતામિત્યુક્તે દાતારો નોઽભિવર્ધન્તામિતિ પાત્રમુત્તાનં કૃત્વા વાજે વાજેદૃવિસર્જનમ્ । અભિરણ્યતામિતિ પિતૃબ્રાહ્મણવિસર્જનમ્ ॥ ૧,૨૨૦.

પિંડપાત્રો હલાવી, આચમન કરીને, પિતામહાદિ ને દક્ષિણાં આપવી. પછી પિતૃબ્રાહ્મણને 'મને આશીર્વાદ આપો' એવી વિનંતી કરવી. 'સ્વીકાર કરો' એમ કહેતાં દાતા કહે, 'અમારા દાતા વધે' અને પાત્ર સીધું કરી, યજ્ઞમાં દ્રવ્ય અર્પણ કરવું. 'શ્રેષ્ઠ ધ્વનિ થાય' એમ કહી, પિતૃબ્રાહ્મણને વિદાય આપવી.

સપિણ્ડીકરણશ્રાદ્ધં વ્યાસપ્રોક્તં મયા તવ । શ્રાદ્ધં વિષ્ણુઃ શ્રાદ્ધકર્તા ફલં શ્રાદ્ધાદિકં હરિઃ ॥ ૧,૨૨૦.

વ્યાસજીએ જે રીતે સપિંડીકરણ શ્રાદ્ધ કહેલું, તે મેં તને સમજાવ્યું. શ્રાદ્ધના સ્વામી, કરનાર અને ફળ આપનાર શ્રીવિષ્ણુ છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૧ બ્રહામોવાચ । ધર્મસારમહં વક્ષ્યે સંક્ષેપાચ્છુણુ શઙ્કર । ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સૂક્ષ્મં સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું ધર્મનું સાર તને સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, હે શંકર, સાંભળ. એ ભોગ અને મોક્ષ આપનાર, સૂક્ષ્મ અને બધા પાપોનો નાશક છે.

શ્રુતં ધર્મં બલં ધૈર્યં સુખમુત્સાહમેવ ચ । શોકો હરતિ વૈ નૄણાં તસ્માચ્છોકં પરિત્યજેત્ ॥ ૧,૨૨૧.

શિક્ષણ, ધર્મ, બળ, ધૈર્ય, સુખ અને ઉત્સાહ—આ બધું દુઃખ માણસમાંથી દૂર કરી નાખે છે; એટલે દુઃખ છોડવું જોઈએ.

કર્મદારાઃ કર્મલોકાઃ કર્મસમ્બન્ધિબાન્ધવાઃ । કર્માણિ પ્રેરયન્તીહ પુરુષં સુખદુઃ ખયોઃ ॥ ૧,૨૨૧.

પત્ની, લોક અને સગાં બધું કર્મથી મળે છે; કર્મ માણસને સુખ અને દુઃખ તરફ દોરે છે.

દાનમે પરો ધર્મો દાનાત્સર્વમવાપ્યતે । દાનાઃત્સ્વર્ગશ્ચ રાજ્યઞ્ચ દદ્યાદ્દનં તતો નરઃ ॥ ૧,૨૨૧.

દાન એ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે; દાનથી બધું મળે છે. દાનથી સ્વર્ગ અને રાજપદ મળે છે, એટલે માણસે દાન કરવું જોઈએ.

એકતો દાનમેવાહુઃ સમગ્રવરદક્ષિણમ્ । એકતો ભયભીતસ્ય પ્રાણિનઃ પ્રાણરક્ષણમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

એક તરફ સર્વોત્તમ દાન છે, બીજી તરફ ડરેલા જીવનું રક્ષણ છે.

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ યજ્ઞૈઃ સ્નાનેન વા પુનઃ । ધર્મસ્ય નાશકા યે ચ તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥ ૧,૨૨૧.

તપ, બ્રહ્મચર્ય, યજ્ઞ કે સ્નાનથી પણ, જે ધર્મનો નાશ કરે છે, તે નરકમાં જાય છે.

યે ચ હોમજપસ્નાનદેવતાર્ચનતત્પરાઃ । સત્યક્ષમાદયાયુક્તાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥ ૧,૨૨૧.

જે લોકો હવન, જપ, સ્નાન અને દેવપૂજામાં તત્પર છે, અને સત્ય, ક્ષમા, દયા ધરાવે છે, એ લોકો સ્વર્ગ પામે છે.

ન દાતા સુખદુઃ ખાનાં ન ચ હર્તાસ્તિ કશ્ચન । ભુઞ્જતે સ્વકૃતાન્યેવ દુઃ ખાનિ ચ સુખાનિ ચ ॥ ૧,૨૨૧.

કોઈ સુખ કે દુઃખ આપનાર નથી, કે કોઈ લઈ જનાર નથી; માણસ પોતે જે કરે છે એ સુખ-દુઃખ ભોગવે છે.

ધર્માર્થં જીવિતં યેષાં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે । સન્તુષ્ટઃ કો ન શક્નોતિ ફલમૂલૈશ્ચ વર્તિતુમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

જેનુ જીવન ધર્મ અને ધન માટે છે, તે બધા મુશ્કેલીઓ પાર કરે છે; સંતોષી માણસ ફળ-મૂળથી પણ જીવી શકે છે.

સર્વ એવ હિ સૌખ્યેન સઙ્કટાન્યવગાહતે । ઇદમેવ હિ લોભસ્ય કાર્યં સ્યા દતિદુષ્કરમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

દરેક માણસ સરળતાથી મુશ્કેલી પાર કરી જાય છે; પણ લોભથી જ દાન કરવું મુશ્કેલ બને છે.

લોભાત્ક્રોધઃ પ્રભવતિ લોભાદ્દ્રોહઃ પ્રવર્તતે । લોભાન્મોહશ્ચ માયા ચ માનો મત્સર એવ ચ ॥ ૧,૨૨૧.

લોભથી ક્રોધ થાય છે, લોભથી વૈર થાય છે; લોભથી મોહ, માયા, માન અને ઈર્ષ્યા જન્મે છે.

રાગદ્વેષાનૃતક્રોધલોમમોહમદોજ્ઝિતઃ । યઃ સ શાન્તઃ પરં લોકં યાતિ પાપવિવર્જિતઃ ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય રાગ, દ્વેષ, અસત્ય, ક્રોધ, લોભ, મોહ અને અહંકારથી મુક્ત હોય છે, એ શાંત સ્વભાવ ધરાવતો હોય છે અને પાપોથી રહિત પરમ લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

દેવતા મુનયો નાગા ગન્ધર્વા ગુહ્યકા હર । ધાર્મિકં પૂજયન્તીહ ન ધનાઢ્યં ન કામિનમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

હે હર, અહીં દેવતાઓ, ઋષિઓ, નાગો, ગંધર્વો અને ગુહ્યકો ધર્મી માણસની પૂજા કરે છે, ધનવાન કે ઇચ્છાવાળા માણસની નહીં.

અનન્તબલવીર્યેણ પ્રજ્ઞયા પૌરુષેણ વા । અલભ્યં લભતે મર્ત્યસ્તત્ર કા પરિવેદના ॥ ૧,૨૨૧.

અનંત બળ અને પરાક્રમથી, બુદ્ધિ કે પુરુષાર્થથી, જે મળતું નથી તે પણ મનુષ્ય મેળવી શકે છે; તો પછી દુઃખ શેનું?

સર્વસત્ત્વદયાલુત્વં સર્વેન્દ્રિયવિનિગ્રહઃ । સર્વત્રાનિત્યબુદ્ધિત્વં શ્રેયઃ પરમિદં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

બધા જીવ પર દયા રાખવી, બધા ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખવા અને બધું અસ્થિર છે એવી સમજ રાખવી—આ સર્વોત્તમ કલ્યાણ માનવામાં આવ્યું છે.

પશ્યન્નિવાગ્રતો મૃત્યું યો ધર્મં નાચરેન્નરઃ । અજાગલસ્તનસ્યેવ તસ્ય જન્મ નિરર્થકમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય સામે જ મૃત્યુને જોઈને પણ ધર્મનું પાલન કરતો નથી, એનું જન્મ બકરાની ખોટી છાતી જેવું નિષ્ફળ છે.

ભ્રૂણહા બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ પિતૃહા ગુરુતલ્પગઃ । ભૂમિં સર્વગુણોપેતાં દત્ત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય ભ્રૂણહત્યા, બ્રાહ્મણહત્યા, ગૌહત્યા, પિતૃહત્યા અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ કરે છે, તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત જમીન દાન આપવાથી પાપોથી છૂટકારો પામે છે.

ન ગોદાનાત્પરં દાનં કિઞ્ચિદસ્તીતિ મે મતિઃ । યા ગૌર્ન્યાયાર્જિતા દત્તા કૃત્સ્નં તારયતે કુલમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

મારે માનવું છે કે ગાયનું દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ દાન નથી; જે ગાય યોગ્ય રીતે મેળવવામાં આવી હોય અને દાનમાં આપવામાં આવે, તે આખા કુટુંબને ઉદ્ધાર કરે છે.

નાન્નદાનાત્પરં દાનં કિઞ્ચિદસ્તિ વૃષધ્વજ ! । અન્નેન ધાર્યતે સર્વં ચરાચરમિદં જગત્ ॥ ૧,૨૨૧.

હે વૃષધ્વજ, અન્નદાન કરતાં શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ દાન નથી; અન્નથી જ આ સમગ્ર જગત—ચાલતું અને અચાલ—ટકી રહ્યું છે.

કન્યાદાનં વૃષોત્સર્ગસ્તીર્થસેવા શ્રુતં તથા । હસ્ત્યશ્વરથદાનાનિ મણિરત્નવસુન્ધરાઃ ॥ ૧,૨૨૧.

કન્યાદાન, વાછરડાને છોડવું, તીર્થસેવા, શાસ્ત્રપઠન, તથા હાથી, ઘોડા, રથ, મણિ, રત્ન અને જમીનનું દાન—

અન્નદાનસ્ય સર્વાણિ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ । અન્નાત્પ્રાણા બલં તેજશ્ચાન્નાદ્વીર્યં ધૃતિઃ સ્મૃતિઃ ॥ ૧,૨૨૧.

આ બધું પણ અન્નદાનની સોળમું ભાગ પણ નથી; અન્નથી જ પ્રાણ, બળ, તેજ, પરાક્રમ, ધૈર્ય અને સ્મૃતિ મળે છે.

કૂપવાપીતડાગાદીનારામાંશ્ચૈવ કારયેત્ । ત્રિસપ્તકુલમુદ્ધૃત્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥ ૧,૨૨૧.

કૂવો, તળાવ, સરોવર અને બગીચા બનાવાવા જોઈએ; આવું કરવાથી એકવીસ પેઢી ઉદ્ધાર પામે છે અને વિષ્ણુલોકમાં માન મળે છે.

સાધૂનાં દર્શનં પુણ્યં તીર્થાદપિ વિશિષ્યતે । કાલેન તીર્થં ફલતિ સદ્યઃ સાધુસમાગમઃ ॥ ૧,૨૨૧.

સજ્જનોનું દર્શન પવિત્ર છે અને તે તીર્થથી પણ શ્રેષ્ઠ છે; તીર્થ ફળ આપશે તો સમય પછી, પણ સજ્જનોની સંગત તત્કાળ ફળ આપે છે.

સત્યં દમસ્તપઃ શૌચં સન્તોષશ્ચ ક્ષમાર્જવમ્ । જ્ઞાનં શમો દયા દાનમેષ ધર્મઃ સનાતનઃ ॥ ૧,૨૨૧.

સત્ય, દમન, તપ, શુદ્ધિ, સંતોષ, ક્ષમા, સીધાઈ, જ્ઞાન, શાંતિ, દયા અને દાન—આ સનાતન ધર્મ છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૨ બ્રહ્મોવાચ । પ્રાયશ્ચિત્તાદિ વક્ષ્યેઽહં નરકૌઘવિમર્દનમ્ । મક્ષિકા વિપ્રુષો નારી ભુવિ તોયં હુતાશનઃ । માર્જારો નકુલશ્ચૈવ શુચીન્યેતાનિ નિત્યશઃ ॥ ૧,૨૨૨.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું પ્રાયશ્ચિત્ત અને નરકના નાશ વિશે કહું છું. માખી, પાણીની બૂંદ, સ્ત્રી, ધરતી, અગ્નિ, બિલાડી અને નકુલ—આ બધું હંમેશા શુદ્ધ છે.

યઃ શૂદ્રોચ્છિષ્ટસંસ્પૃષ્ટં પ્રમાદાદ્ભક્ષયેદ્દ્વિજઃ । અહોરાત્રોષિતો ભૂત્વા પઞ્ચગવ્યેન શુધ્યતિ ॥ ૧,૨૨૨.

જો દ્વિજ શૂદ્રના સ્પર્શિત અથવા બચેલાં અન્ન અજાણમાં ખાઈ જાય, તો એક દિવસ-રાત ઉપવાસ અને પંચગવ્યgrahanથી શુદ્ધ થાય છે.

વિપ્રો વિપ્રેણ સંસ્પૃષ્ટ ઉચ્છિષ્ટેન કદાચન । સ્નાનં જપ્યઞ્ચ કર્તવ્યં દિનસ્યાન્તે ચ ભોજનમ્ ॥ ૧,૨૨૨.

જો બ્રાહ્મણ બીજા બ્રાહ્મણના બચેલાં અન્નના સ્પર્શમાં આવે, તો તેને સ્નાન કરવું, જપ કરવો અને દિવસના અંતે જ ભોજન કરવું જોઈએ.