ગરુડપુરાણમ્

એકોદ્દિષ્ટં પુરોઽવશ્યં તદ્વિશેષં વદે શૃણુ । પ્રથમં નિમન્ત્રણં પાદપ્રક્ષાલનમાસનમ્ । અદ્ય અમુકગોત્રસ્ય મત્પિતુરમુકદેવશર્મણઃ પ્રતિસાંવત્સરિકમેકોદ્દિષ્ટશ્રાદ્ધં સિદ્ધાન્નેન યુષ્માસ્વહં કરિષ્યે । શ્રાદ્ધકરણાનુજ્ઞાપનમાસનં ગન્ધાદિદાનમન્નાનુકલ્પનમ્ । જપ્યં નિવીતી । ઉત્તરાભિમુખીભૂયાતિથિશ્રાદ્ધં કુર્યાત્ ॥ ૧,૨૧૯.

તતસ્મૃપ્તિં જ્ઞાત્વા દક્ષિણાભિમુખીવામોપવીતી ઉચ્છિષ્ટસમીપે અગ્નિદગ્ધા ઇતિ અન્નવિકિરણમ્ । અમુકગોત્રમત્પિતરમુકદેવશર્મન્નેતત્તે જલમવનેનિક્ષ્વ યે ચાત્ર ત્વામનુયાશ્ચ ત્વામનુતસ્મૈ તે સ્વધા ઇતિ રેખોપરિ વારિધારાદાનમ્ । શેષં પૂર્વવત્ ॥ ૧,૨૧૯.

પછી સ્મરણ કરીને, દક્ષિણ તરફ મોઢું કરી, ડાબા કાંધ પર યજ્ઞોપવીત રાખી, ઉચ્છિષ્ટ પાસે, 'અગ્નિમાં દહાયેલા' એમ કહી, ભોજન વિખેરી દેવવું. 'અમુક વંશના, મારા પિતા અમુક નામના માટે, આ પાણી અર્પણ કરો; જે તમારે અનુસરે છે અને જેમને તમે અનુસરો, તેમને સ્વધા મળે'—આ રીતે રેખા પર પાણીની ધાર આપવી. બાકી બધું પહેલાં જેવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૦ બ્રહ્મોવાચ । સપિણ્ડીકરણં વક્ષ્યે પૂર્ણેઽબ્દે તત્ક્ષયેઽહનિ । કૃતં સમ્યગ્યથાકાલે પ્રેતાદેઃ પિતૃલોકદમ્ ॥ ૧,૨૨૦.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું સપિંડીકરણ વિધિ સમજાવું છું, જે વર્ષ પૂર્ણ થાય ત્યારે કે છેલ્લે દિવસે કરવી. યોગ્ય રીતે, યોગ્ય સમયે, પ્રેત માટે કરવાથી પિતૃલોક મળે છે.

અઘોરાઃ પિતરઃ સન્તુ અસ્ત્વિત્યુક્તે સ્વધાં વાચયિણ્ય ઇતિ પિતામાહદિબ્રાહ્મણાનુજ્ઞાપનમ્ ॥ ૧,૨૨૦.

'પિતૃઓ નિર્ભય રહે' એવું બોલ્યા પછી, સ્વધા મંત્ર બોલી, પિતામહાદિ બ્રાહ્મણની અનુમતિ લેવી.

ઓં વાચ્યતાં ઇત્યુક્તે ઓં પિતામહાદિભ્યઃ સ્વધોચ્યતામ્ । અસ્તુ સ્વધેત્યુક્તે પિતૃબ્રાહ્મણ પિતૃભ્યઃ સ્વધોચ્યતામિતિ । અસ્તુ સ્વધેત્યુક્તે ઓં ઊર્જં વહન્તીરિતિ દક્ષિણાભિમુખવારિધારાત્યાગઃ । ઓં વિશ્વેદેવા અસ્મિન્ યજ્ઞે પ્રીયન્તામિતિ દેવબ્રાહ્મણહસ્તે ઓં યવોદકદાનમ્ । ઓં દેવતાભ્ય ઇતિ ત્રિર્જપઃ ॥ ૧,૨૨૦.

પિણ્ડપાત્રાણિ ચાલયિત્વા આચમ્ય પિતામહાદિભ્યો દક્ષિણાં દત્ત્વા તતઃ પિતૃ બ્રાહ્મણાય આશિષો મે પ્રદીયન્તામિત્યાશીઃ પ્રાર્થનમ્ । પ્રતિગૃહ્યતામિત્યુક્તે દાતારો નોઽભિવર્ધન્તામિતિ પાત્રમુત્તાનં કૃત્વા વાજે વાજેદૃવિસર્જનમ્ । અભિરણ્યતામિતિ પિતૃબ્રાહ્મણવિસર્જનમ્ ॥ ૧,૨૨૦.

પિંડપાત્રો હલાવી, આચમન કરીને, પિતામહાદિ ને દક્ષિણાં આપવી. પછી પિતૃબ્રાહ્મણને 'મને આશીર્વાદ આપો' એવી વિનંતી કરવી. 'સ્વીકાર કરો' એમ કહેતાં દાતા કહે, 'અમારા દાતા વધે' અને પાત્ર સીધું કરી, યજ્ઞમાં દ્રવ્ય અર્પણ કરવું. 'શ્રેષ્ઠ ધ્વનિ થાય' એમ કહી, પિતૃબ્રાહ્મણને વિદાય આપવી.

સપિણ્ડીકરણશ્રાદ્ધં વ્યાસપ્રોક્તં મયા તવ । શ્રાદ્ધં વિષ્ણુઃ શ્રાદ્ધકર્તા ફલં શ્રાદ્ધાદિકં હરિઃ ॥ ૧,૨૨૦.

વ્યાસજીએ જે રીતે સપિંડીકરણ શ્રાદ્ધ કહેલું, તે મેં તને સમજાવ્યું. શ્રાદ્ધના સ્વામી, કરનાર અને ફળ આપનાર શ્રીવિષ્ણુ છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૨૧ બ્રહામોવાચ । ધર્મસારમહં વક્ષ્યે સંક્ષેપાચ્છુણુ શઙ્કર । ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સૂક્ષ્મં સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું ધર્મનું સાર તને સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, હે શંકર, સાંભળ. એ ભોગ અને મોક્ષ આપનાર, સૂક્ષ્મ અને બધા પાપોનો નાશક છે.

શ્રુતં ધર્મં બલં ધૈર્યં સુખમુત્સાહમેવ ચ । શોકો હરતિ વૈ નૄણાં તસ્માચ્છોકં પરિત્યજેત્ ॥ ૧,૨૨૧.

શિક્ષણ, ધર્મ, બળ, ધૈર્ય, સુખ અને ઉત્સાહ—આ બધું દુઃખ માણસમાંથી દૂર કરી નાખે છે; એટલે દુઃખ છોડવું જોઈએ.

કર્મદારાઃ કર્મલોકાઃ કર્મસમ્બન્ધિબાન્ધવાઃ । કર્માણિ પ્રેરયન્તીહ પુરુષં સુખદુઃ ખયોઃ ॥ ૧,૨૨૧.

પત્ની, લોક અને સગાં બધું કર્મથી મળે છે; કર્મ માણસને સુખ અને દુઃખ તરફ દોરે છે.

દાનમે પરો ધર્મો દાનાત્સર્વમવાપ્યતે । દાનાઃત્સ્વર્ગશ્ચ રાજ્યઞ્ચ દદ્યાદ્દનં તતો નરઃ ॥ ૧,૨૨૧.

દાન એ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે; દાનથી બધું મળે છે. દાનથી સ્વર્ગ અને રાજપદ મળે છે, એટલે માણસે દાન કરવું જોઈએ.

એકતો દાનમેવાહુઃ સમગ્રવરદક્ષિણમ્ । એકતો ભયભીતસ્ય પ્રાણિનઃ પ્રાણરક્ષણમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

એક તરફ સર્વોત્તમ દાન છે, બીજી તરફ ડરેલા જીવનું રક્ષણ છે.

તપસા બ્રહ્મચર્યેણ યજ્ઞૈઃ સ્નાનેન વા પુનઃ । ધર્મસ્ય નાશકા યે ચ તે વૈ નિરયગામિનઃ ॥ ૧,૨૨૧.

તપ, બ્રહ્મચર્ય, યજ્ઞ કે સ્નાનથી પણ, જે ધર્મનો નાશ કરે છે, તે નરકમાં જાય છે.

યે ચ હોમજપસ્નાનદેવતાર્ચનતત્પરાઃ । સત્યક્ષમાદયાયુક્તાસ્તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥ ૧,૨૨૧.

જે લોકો હવન, જપ, સ્નાન અને દેવપૂજામાં તત્પર છે, અને સત્ય, ક્ષમા, દયા ધરાવે છે, એ લોકો સ્વર્ગ પામે છે.

ન દાતા સુખદુઃ ખાનાં ન ચ હર્તાસ્તિ કશ્ચન । ભુઞ્જતે સ્વકૃતાન્યેવ દુઃ ખાનિ ચ સુખાનિ ચ ॥ ૧,૨૨૧.

કોઈ સુખ કે દુઃખ આપનાર નથી, કે કોઈ લઈ જનાર નથી; માણસ પોતે જે કરે છે એ સુખ-દુઃખ ભોગવે છે.

ધર્માર્થં જીવિતં યેષાં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે । સન્તુષ્ટઃ કો ન શક્નોતિ ફલમૂલૈશ્ચ વર્તિતુમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

જેનુ જીવન ધર્મ અને ધન માટે છે, તે બધા મુશ્કેલીઓ પાર કરે છે; સંતોષી માણસ ફળ-મૂળથી પણ જીવી શકે છે.

સર્વ એવ હિ સૌખ્યેન સઙ્કટાન્યવગાહતે । ઇદમેવ હિ લોભસ્ય કાર્યં સ્યા દતિદુષ્કરમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

દરેક માણસ સરળતાથી મુશ્કેલી પાર કરી જાય છે; પણ લોભથી જ દાન કરવું મુશ્કેલ બને છે.

લોભાત્ક્રોધઃ પ્રભવતિ લોભાદ્દ્રોહઃ પ્રવર્તતે । લોભાન્મોહશ્ચ માયા ચ માનો મત્સર એવ ચ ॥ ૧,૨૨૧.

લોભથી ક્રોધ થાય છે, લોભથી વૈર થાય છે; લોભથી મોહ, માયા, માન અને ઈર્ષ્યા જન્મે છે.

રાગદ્વેષાનૃતક્રોધલોમમોહમદોજ્ઝિતઃ । યઃ સ શાન્તઃ પરં લોકં યાતિ પાપવિવર્જિતઃ ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય રાગ, દ્વેષ, અસત્ય, ક્રોધ, લોભ, મોહ અને અહંકારથી મુક્ત હોય છે, એ શાંત સ્વભાવ ધરાવતો હોય છે અને પાપોથી રહિત પરમ લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

દેવતા મુનયો નાગા ગન્ધર્વા ગુહ્યકા હર । ધાર્મિકં પૂજયન્તીહ ન ધનાઢ્યં ન કામિનમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

હે હર, અહીં દેવતાઓ, ઋષિઓ, નાગો, ગંધર્વો અને ગુહ્યકો ધર્મી માણસની પૂજા કરે છે, ધનવાન કે ઇચ્છાવાળા માણસની નહીં.

અનન્તબલવીર્યેણ પ્રજ્ઞયા પૌરુષેણ વા । અલભ્યં લભતે મર્ત્યસ્તત્ર કા પરિવેદના ॥ ૧,૨૨૧.

અનંત બળ અને પરાક્રમથી, બુદ્ધિ કે પુરુષાર્થથી, જે મળતું નથી તે પણ મનુષ્ય મેળવી શકે છે; તો પછી દુઃખ શેનું?

સર્વસત્ત્વદયાલુત્વં સર્વેન્દ્રિયવિનિગ્રહઃ । સર્વત્રાનિત્યબુદ્ધિત્વં શ્રેયઃ પરમિદં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

બધા જીવ પર દયા રાખવી, બધા ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખવા અને બધું અસ્થિર છે એવી સમજ રાખવી—આ સર્વોત્તમ કલ્યાણ માનવામાં આવ્યું છે.

પશ્યન્નિવાગ્રતો મૃત્યું યો ધર્મં નાચરેન્નરઃ । અજાગલસ્તનસ્યેવ તસ્ય જન્મ નિરર્થકમ્ ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય સામે જ મૃત્યુને જોઈને પણ ધર્મનું પાલન કરતો નથી, એનું જન્મ બકરાની ખોટી છાતી જેવું નિષ્ફળ છે.

ભ્રૂણહા બ્રહ્મહા ગોઘ્નઃ પિતૃહા ગુરુતલ્પગઃ । ભૂમિં સર્વગુણોપેતાં દત્ત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૧,૨૨૧.

જે મનુષ્ય ભ્રૂણહત્યા, બ્રાહ્મણહત્યા, ગૌહત્યા, પિતૃહત્યા અથવા ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ કરે છે, તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત જમીન દાન આપવાથી પાપોથી છૂટકારો પામે છે.