ગરુડપુરાણમ્

ઓં અમુકગોત્રેબ્યોઽસ્મત્પિતૃપિતામહેભ્યો યથાનામશર્મભ્યઃ સપત્નીકેભ્યઃ ઇદમાસનં સ્વધા ઇતિ બ્રાહ્મણવામે આસનદાનમ્ । ઓં પિતૄનાવાહયિષ્યે । ઓં । આવાહયેત્યુક્તે ઓં ઉશન્તસ્ત્વા નિધીમહ્યુશન્તઃ સમિધીમહિ । ઉશન્નુ શત આવહ પિતૄન્હવિષે ઉત્તવે । ઓં આયન્તુ નઃ પિતરઃ સૌમ્યાસોઽગ્નિષ્વાત્તાઃ પથિભિર્દેવયાનૈઃ । અસ્મિન્યજ્ઞે સ્વધયા મદન્તોઽધિબ્રુવન્તુ તેવન્ત્વસ્માનિત્યાવાહનમ્ । ઓં અપહતા સુરા રક્ષાંસિ વેદિષદઃ ઇતિ તિલવિકિરણમ્ । પૂર્વવક્ત્રમેણ સ્થાપિતપાત્રેષૂદકદાનમ્ । ઓં તિલોઽસિ સોમદેવત્યો ગોસવો દેવનિર્મિતઃ । પ્રત્નમદ્ભિઃ પૃક્તઃ સ્વધયા પિતૄંલ્લોકાન્પ્રીણીહિ નઃ સ્વાહા ઇતિ તિલદાનમ્ ॥ ૧,૨૧૮.

ૐ, અમુક ગોત્રના મારા પિતા-પિતામહો અને એમના નામવાળા તથા પત્નીসহ, તમારે માટે આ આસન સ્વધા સાથે સમર્પિત છે—આ બ્રાહ્મણના ડાબા બાજુ આસન આપવાનું છે. 'ૐ, હવે હું પિતૃઓનું આવાહન કરું છું.' આવાહન કહે ત્યારે: 'ૐ, અમે તમને બોલાવીએ છીએ, પ્રકાશરૂપ પિતૃઓ, અમે તમને બોલાવીએ છીએ, અગ્નિમાં આહુતિ માટે પિતૃઓ, તમે સૌ આવો.' 'ૐ, અમારા સૌમ્ય પિતૃઓ, અગ્નિમાં વિલિન થયેલા, દેવયાન માર્ગે આવી, આ યજ્ઞમાં સ્વધા સાથે આનંદ મેળવો અને અમને આશીર્વાદ આપો.' 'ૐ, દેવતાઓ અને પિતૃઓ, વેદિ પરના દુષ્ટ તત્વો દૂર કરો'—એ તિલ છાંટવાનો ક્રમ છે. પૂર્વ દિશામાં પાત્રોમાં પાણી મૂકો. 'ૐ, તું તિલ છે, સોમદેવતાને સમર્પિત, ગૌના યજ્ઞથી પવિત્ર, પ્રાચીન જળથી ભેળવાયેલું; સ્વધા સાથે પિતૃલોકોને પ્રસન્ન કર—સ્વાહા'—આ તિલનું દાન છે.

ઓં શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃસદનાઃ પિતૃસદનમસિ । અધોમુખપાત્ત્રસ્પર્શનમ્ । અમુકગોત્રેભ્યોઽસ્મત્પિતૃપિતામહ પ્રપિતામહેભ્યઃ સપત્નીકેભ્ય એતાનિ ગન્ધપુષ્પધૂપદીપવાસોગુણસોત્તરીયયજ્ઞોપવીતાનિ વઃ સ્વધા પિતૃતીર્થેન ગન્ધાદિદાનમ્ । ગન્ધાદિદાનમક્ષય્યમસ્તુ । સંકલ્પસિદ્ધિરસ્તુ । બ્રાહ્મણવચનમ્ । એવં માતામહાદીનામનુજ્ઞાપનાદિકર્મ । ઓં યાદિવ્યેતિભૂમિસંમાર્જનમ્ । તતો ઘૃતાક્તમન્નં ગૃહીત્વા દક્ષિણોપવીતી પિતૃબ્રાહ્મણમોં અગ્નૌ કરણમહં કરિષ્યે । ઓં કુરુષ્વેતિ તેનોક્તે ઓં અગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વાહા ઇતિ આહુતિદ્વયં દેવબ્રાહ્મણહસ્તે દત્ત્વા અવશિષ્ટાન્નં પિણ્ડાર્થં સ્થાપયિત્વા અપરમર્ધં પિત્રાદિપાત્રે માતામહાદિપાત્રે ચ નિઃ ક્ષિપેત્ ॥ ૧,૨૧૮.

ૐ, પિતૃલોકો અને જગત શુદ્ધ થાય, તું પિતૃઓનું નિવાસસ્થાન છે—કહીને ઊંધા પાત્રને સ્પર્શો. અમુક ગોત્રના મારા પિતા-પિતામહ-પ્રપિતામહ તથા પત્નીসহ, આ સુગંધ, ફૂલ, ધૂપ, દીવો, વસ્ત્ર, ઉત્તરીય અને યજ્ઞોપવીત આપું છું, સ્વધા સાથે પિતૃતીર્થથી સુગંધ વગેરેનું દાન કરો. સુગંધ વગેરેનું દાન અક્ષય રહે. સંકલ્પ પૂર્ણ થાય—આ બ્રાહ્મણનું વચન. આવું જ માતામહાદિક અનુમતિનું કર્મ. 'ૐ, યાદિવ્ય'—ભૂમિ સાફ કરવાનો ક્રમ. પછી ઘી મળેલું અન્ન લઈને જમણે ઉપવીત રાખી પિતૃબ્રાહ્મણને કહો: 'ૐ, હું અગ્નિમાં કર્મ કરું છું.' 'કરો' એમ કહે ત્યારે 'ૐ, અગ્નિ કવ્યવાહનને સ્વાહા' કહી બે આહુતિ દેવબ્રાહ્મણના હાથમાં આપો, પછી બાકીનું અન્ન પિંડ માટે મૂકો અને જે બચ્યું તે પિતૃ અને માતામહના પાત્રમાં નાખો.

પાત્રને મૂકી મુદ્રા કરો, કુશ મૂકો, બંને હાથ ઊંધા રાખી પાત્ર ઉઠાવો અને કહો: 'ૐ, પૃથ્વી તું પાત્ર છે, દ્યૌસ આવરણ છે; બ્રાહ્મણના મુખમાં અમૃત અર્પણ કરું છું, સ્વાહા'—આ પાત્ર અભિમંત્રણ છે. 'વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાંમાં જગતને માપ્યું, ધૂળમાં છુપાવ્યું; હે વિષ્ણુ, આ હવનનું રક્ષણ કર'—આ અન્નમાં ઊંધા અંગૂઠા મૂકવાનો ક્રમ છે.

તતો વિપરીતોપવીતેન સવ્યઞ્જનં સઘૃતમન્નં પિત્રાદિ બ્રાહ્મણપાત્રે નિધાય તદુપરિ ભૂમિસંલગ્નકુશં દત્ત્વા ઓં પૃથિવી તે પાત્રં ઇતિ મન્ત્રેણ ઉત્તાનાભ્યાં પાત્રં ગૃહીત્વા ઓં ઇદં વિષ્ણોરિત્યન્નોપરિ ઉત્તાનં દ્વિજાઙ્ગુષ્ઠં નિવેશયેત્ । ઓં અપહતેતિ તિલવિકિરણમ્ । ભૂમિપાતિતવામજાનુઃ અમુકગોત્રેભ્યઃ અસ્મત્પિતૃપિતામહેભ્યઃ સપત્નીકેભ્યઃ એતદન્નં સઘૃતં સપાનીયં સવ્યઞ્જનં પ્રતિષિદ્ધવર્જિતં સ્વધા । અન્નં સઙ્કલ્પ્ય ઓં ઊર્જં વહન્તીરમૃતં ઘૃત પયઃ કીલાલં પરિસ્ત્રુતં સ્વધાસ્તુ તર્પયત મે પિતરમ્ । દક્ષિણામુખવરિધારત્યાગઃ ॥ ૧,૨૧૮.

પછી વિપરીત ઉપવીત રાખી, વાનગી અને ઘીવાળું અન્ન પિતૃબ્રાહ્મણના પાત્રમાં મૂકો, ઉપર ભૂમિ સ્પર્શતું કુશ મૂકો. 'ૐ, પૃથ્વી તું પાત્ર છે' મંત્ર બોલી, બંને હાથ સીધા રાખી પાત્ર ઉઠાવો, 'ૐ, આ વિષ્ણુ છે' બોલી, સીધા અંગૂઠા અન્ન પર મૂકો. 'અપહત' કહી તિલ છાંટો. ડાબું ઘૂંટણ જમીન પર રાખી કહો: 'અમુક ગોત્રના મારા પિતા-પિતામહો તથા પત્નીসহ, આ ઘી, પાણી અને વાનગીવાળું અન્ન, પ્રતિબંધિત વસ્તુઓ વગર, સ્વધા સાથે અર્પણ છે.' સંકલ્પપૂર્વક કહો: 'ૐ, પોષણ આપનાર, અમૃત, ઘી, દૂધ, મીઠી વાનગીઓ, સ્વધા રહે, મારા પિતાને તૃપ્તિ મળે.' દક્ષિણ દિશામાં પાણી છાંટો.

'ૐ, આ શ્રાદ્ધ નિર્દોષ રહે; સંકલ્પ પૂર્ણ થાય.' 'ૐ, ભૂઃ ભુવઃ સ્વઃ—સૂર્યના તેજને ધ્યાન કરીએ, તે અમારો બુદ્ધિપ્રેરક બને.' પછી કહો: 'મીઠી પવન વહે, નદીઓ મધથી વહે, ઔષધિઓ અમારે માટે મધુર બને, રાત-સવાર મધુર થાય, ધરતીની ધૂળ મધુર બને, આકાશ અમારો પિતા બને, વૃક્ષો મધુર ફળ આપે, સૂર્ય મધુર બને, ગાયો અમારે માટે મધુર બને.' 'મધુ, મધુ, મધુ'—આ રીતે જાપ કરો.

તતો બ્રાહ્મણક્રમેણ જલગણ્ડૂષં દત્ત્વા પૂર્વવત્સવ્યાહૃતિકાં ગાયત્ત્રીં મધુવાતેતિત્ર્યૃચં જપ્ત્વા ઓં રુચિતં ભવદ્ભિરિતિ દેવબ્રાહ્મણપ્રશ્રઃ । સુરુચિતમિતિ તેનોક્તે ઓં શેષમન્નમિતિ પ્રશ્રઃ । ઇષ્ટૈઃ સહ ભોજનમ્ । પિત્રાદિબ્રાહ્મણં વામોપવીતેન ઓં તૃપ્તાઃ સ્થ ઇતિ પ્રશ્રઃ । ઓં તૃપ્તાઃ સ્મ ઇતિ તેનોક્તે ભૂમ્યભ્યુક્ષણં મણ્ડલચતુષ્કોણં તિ લવિકિરણમ્ ॥ ૧,૨૧૮.

પછી બ્રાહ્મણના ક્રમ પ્રમાણે પાણીથી કૂળો ધોવડાવો. પહેલાં જેવું, ગાયત્રી અને 'મધુવાતા'ના ત્રણ મંત્ર બોલો. 'તમને આ ભોજન ગમ્યું હોય'—આ દેવબ્રાહ્મણને અર્પણ છે. 'સુરુચિત' કહે ત્યારે 'બાકીનું અન્ન'—આ અર્પણ છે. ઇચ્છિત લોકો સાથે ભોજન કરો. પિતૃબ્રાહ્મણને ડાબા ખભા પર ઉપવીત રાખી કહો: 'તમે તૃપ્ત છો'—આ અર્પણ છે. 'અમે તૃપ્ત છીએ' કહે ત્યારે જમીન પર પાણી છાંટો, વર્તુળ અને ચોરસ દોરો, તિલ છાંટો.

ઓં અમુકગોત્ર ! અસ્મત્પિતઃ ! અમુકદેવદર્શન્ ! સપત્નીક ! એતત્તે પિણ્ડાસનં સ્વધા । ઇત્થં રેખામધ્યે પિતામહાય ખવ્યાહૃતિકાં ગાયત્ત્રીં મધુવાતેતિ ત્રર્જપન્નન્નં સાજ્યં પિણ્ડં કૃત્વા કુશોપરિ અમુકગોત્ર અસ્મત્પિતઃ ! અમુકદેવશ્રમન્ ! સપત્નીક એષ પિણ્ડસ્તે સ્વધા । ઇત્થં રેખામધ્યે પિતામહાય । તતઃ સવ્યાહૃતિકાં ગાયત્ત્રીં મધુવાતેતિ ત્રિર્જંપન્પિણ્ડવિકિરણં પિણ્ડાન્તિકે । ઓં લેપભુજઃ પ્રીયન્તમિતિ સ્તરણ્કુશેષુ હસ્તમાર્જનં પ્રક્ષાલિતપિણ્ડોદકેન ઓં અમુકગોત્ર ! અસ્મત્પિતઃ ! અમુકશર્મન્ સપત્નીક એતત્તે જલમવનેક્ષ્વ યે ચાત્રત્વામનુજાશ્ચ ત્વામનુ તસ્મૈ તેસ્વધેતિ પિતૃપિણ્ડસેચનમ્ । પિણ્ડપાત્રમધોમુખં કૃત્વા બદ્ધાઞ્જલિઃ ઓં પિતરો માદયધ્વં યથાભાગમાવૃષાયધ્વમિતિ જપેત્ । અપઃ સ્પૃષ્ટ્વા વામેન પરાવૃત્ત્ય ઉદઙ્મુખઃ પ્રાણાંસ્ત્રિઃ સંયમ્ય ષડ્ભ્ય ઋતુભ્યો નમઃ ઇતિ જપઃ ॥ ૧,૨૧૮.

ૐ, અમુક ગોત્રના મારા પિતા, અમુક દેવશર્મન, પત્ની સહિત, તમારો આ પિંડાસન સ્વધા સાથે છે. આવું જ રેખાની વચ્ચે પિતામહ માટે, ગાયત્રી અને 'મધુવાતા' ત્રણ વાર જાપ કરીને, ઘીવાળું અન્ન પિંડ બનાવી કુશ પર મૂકો અને કહો: 'અમુક ગોત્રના મારા પિતા, અમુક શર્મન, પત્ની સહિત, તમારો આ પિંડ સ્વધા સાથે છે.' આવું જ પિતામહ માટે. પછી ગાયત્રી અને 'મધુવાતા' ત્રણ વાર જાપ કરીને પિંડ પાસે પિંડ વિખેરો. 'જે ભોજન કરે છે તેઓ પ્રસન્ન થાય'—કુશ પર હાથ પોંછો, પિંડને પાણીથી ધોવો અને કહો: 'અમુક ગોત્રના મારા પિતા, અમુક શર્મન, પત્ની સહિત, તમારું આ જળ છે; જે અનુગામી છે તેમને પણ સ્વધા મળે.' પિંડપાત્રને ઊંધું મૂકી, હાથ જોડો અને કહો: 'પિતૃઓ, ભાગ પ્રમાણે આનંદ મેળવો.' ડાબા હાથથી પાણી સ્પર્શી, મોઢું ઉત્તર તરફ ફેરવી, ત્રણ વાર શ્વાસ રોકી, 'છ મહિને નમસ્કાર' કહો.

વામેનૈવ પરાવૃત્ય પુષ્પદાનમ્ । અક્ષતઞ્ચારિષ્ટઞ્ચાસ્તુ મે પુણ્યં શાન્તિપુષ્ટિદૃ । દક્ષિણામુખઃ અમી મદન્તઃ પિતરો યથાભાગમાવૃષાયિષત ઇતિ જપઃ । વાસઃ શિથિલીકૃત્વાઞ્જલિં કૃત્વા ઓં નમો વઃ પિતરો નમો વઃ ઇતિ જપઃ । ગૃહાન્નઃ પિતરો દત્ત ઇતિ ગૃહવીક્ષણમ્ । તતઃ સદા વઃ પિતરો દ્વેષ્મ ઇતિ વીક્ષ્ય એતદ્વઃ પિતરો વાસ ઇત્યુચ્ચાર્ય અમુકગોત્ર એતત્તે વાસઃ સ્વધા ઇતિ સૂત્રદાનમ્ । વામેન પાણિના ઉદકપાત્રં ગૃહીત્વા ઊર્જં વહન્તીરમૃતં ઘૃતં પયઃ ઇત્યાદિ પિણ્ડોપરિ ધારાત્યાગઃ ॥ ૧,૨૧૮.

ડાબી બાજુથી મોઢું ફેરવી ફૂલ અર્પણ કરો. અક્ષત અને અરિષ્ટ મને પુણ્ય, શાંતિ અને પોષણ આપે. દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને કહો: 'મારા પિતૃઓ ભાગ પ્રમાણે આનંદ મેળવે.' વસ્ત્ર ઢીલું કરીને, હાથ જોડીને કહો: 'પિતૃઓ, તમને વંદન છે.' 'પિતૃઓ, અમે આપેલું અન્ન સ્વીકારો'—આ ઘર નિહાળવાનો ક્રમ. પછી 'પિતૃઓ, હંમેશા અહીં રહો'—આવી પ્રાર્થના કરો. પછી કહો: 'આ તમારું નિવાસ છે, પિતૃઓ' અને 'અમુક ગોત્રના, તમારું આ નિવાસ સ્વધા સાથે છે'—આ વસ્ત્ર અર્પણ છે. ડાબા હાથમાં જળપાત્ર લઈને 'પોષણ આપનાર, અમૃત, ઘી, દૂધ' વગેરે પિંડ પર પાણી છાંટો.

ઓં ઇત્થં માતામહાદિબ્રાહ્મણાનામાચમનમ્ । ઓં સુસુપ્રોક્ષિતમસ્ત્વિતિ ભૂમ્યભ્યુક્ષણં કૃત્વા । ઓં અપાં મધ્યે સ્થિતા દેવાઃ સર્વમપ્સુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ । બ્રાહ્મણસ્ય કરે ન્યસ્તાઃ શિવા આપો ભવન્તુ નઃ । શિવા આપઃ સન્ત્વિતિ બ્રાહ્મણહસ્તે જલદાનમ્ । લક્ષ્મીર્વસતિપુષ્પેષુ લક્ષ્મીર્વસતિ પુષ્કરે । લક્ષ્મીર્વસતિ ગોષ્ઠેષુ સૌમનસ્યં સદાસ્તુ તે । સૌમનસ્યમસ્ત્વિતિ પુષ્પદાનમ્ । અક્ષતં ચાસ્તુ મે પુણ્યં શાન્તિઃ પુષ્ટિર્ધૃતિશ્ચ મે । યદ્યચ્છ્રેયસ્કરં લોકે તત્તદસ્તુ સદા મમ । ઓં અક્ષતઞ્ચારિષ્ટઞ્ચાસ્તુ ઇતિ યવતણ્ડુલદાનમ્ ॥ ૧,૨૧૮.

આ રીતે માતામહાદિક બ્રાહ્મણોને આચમન માટે જળ આપો. 'ૐ, સારી રીતે છાંટાયું હોય'—કહીને જમીન પર પાણી છાંટો. 'ૐ, દેવતાઓ જળમાં વસે છે, બધું જળમાં સ્થિર છે. બ્રાહ્મણના હાથમાં શુભ જળ રહે.'—આ જળ અર્પણ છે. 'લક્ષ્મી ફૂલમાં, કમળમાં, ગૌશાળામાં વસે છે; તને હંમેશા સુખ મળે.'—આ ફૂલ અર્પણ છે. 'અક્ષત અને અરિષ્ટ મને પુણ્ય, શાંતિ, પોષણ અને ધીરજ આપે. જગતમાં જે ઉત્તમ છે, તે હંમેશા મને મળે.' 'ૐ, અક્ષત અને અરિષ્ટ મને મળે'—આ જૌ અને ચોખાનું દાન છે.

અમુકગોત્રાણામસ્મત્પિતૃપિતામહપ્રપિતામહાનાં સપત્નીકાનામિદમન્નપાનાદિકમક્ષય્યમસ્ત્વિતિ પિત્રાદિબ્રાહ્મણહસ્તે તિલજલદાનમ્ । અસ્ત્વિતિ બ્રાહ્મણો વદેત્ । એતન્માતામહાદીનામક્ષય્યમાશિષઃ । ઓં અઘોરાઃ પિતરઃ સન્તુ ગોત્રં નો વર્ધતાંદાતારો નોઽભિવર્ધન્તાં વેદાઃ સન્તતિરેવ ચ । શ્રદ્ધા ચ નો મા વ્યગમદ્બહુદેયઞ્ચ નોઽસ્ત્વિતિ । અન્નઞ્ચ નો બહુ ભવેદતિથીંશ્ચ લભેમહિ । યાચિતારશ્ચ નઃ સન્તુ મા ચ યાચિષ્મ કઞ્ચન । એતાઃ સત્યાશિષઃ સન્તુ ॥ ૧,૨૧૮.

અમુક વંશના, અમારા પિતા, દાદા અને પરદાદા તથા તેમની પત્નીઓ માટે આ અન્ન, પાણી અને અન્ય પદાર્થો ક્યારેય ઓછા ન થાય—આ રીતે પિતૃઓના પ્રતિનિધિ બ્રાહ્મણના હાથમાં તિલ અને પાણીનું દાન આપવામાં આવે છે. બ્રાહ્મણે કહેવું જોઈએ: 'એવું જ થાઓ.' આ આશીર્વાદ માતૃકુલના પૂર્વજોને પણ અક્ષય રહે. 'ૐ, આપણા પિતૃઓ કૃપાળુ રહે, આપણી વંશ વૃદ્ધિ પામે, દાતાઓ સમૃદ્ધ થાય, વેદો સતત રહે, શ્રદ્ધા ક્યારેય દૂર ન થાય, આપણી પાસે ઘણું દાન રહે, અન્ન પૂરતું મળે, મહેમાનો મળે, અને આપણા ઘરમાં કોઈ યાચક ન આવે, અને આપણે પણ ક્યારેય કોઈ પાસે માગવું ન પડે. આ બધા આશીર્વાદ સાચા સાબિત થાય.'

શાંતિ રહે. 'એવું જ થાઓ' એમ કહેતાં જ, પિંડ ધરાવવાના સ્થળની શુદ્ધિ માટે પવિત્ર ઘાસ (કુશ) લઈ, તેનાથી પિતૃના પ્રતિનિધિ બ્રાહ્મણને સ્પર્શી, 'ૐ, અમુક વંશના પિતા, દાદા, પરદાદા તથા તેમની પત્નીઓ માટે સ્વધા અર્પણ થાય' એમ ઉચ્ચારવું. 'સ્વધા થાઓ' એમ કહેતાં, 'તમે પોષણ, અમૃત અને ઘી વહન કરો છો' એમ મંત્ર બોલી, પિંડ પર ઘી મિશ્રિત પાણીની ધાર છાંટવી.

તતઃ પિતૃબ્રાહ્મણે પિણ્ડાઃ સમ્પન્ના ઇતિ પ્રશ્રઃ । સુસમ્પન્ના ઇતિ પિણ્ડે ક્ષીરધારાં દત્ત્વા પિણ્ડચાલનં અતિથિબ્રાહ્મણે પિણ્ડપાત્રમુત્તાનં કૃત્વા ઓં વાજે વાજે વત વાજિનો નો ધનેષુ વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ । અસ્યમધ્વઃ પિબત માદયધ્વં તૃપ્તા યાત પથિભિર્દેવયાનૈરિતિ પિણ્ડા દિવિસર્જનંામાવાજસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદેમે દ્યાવાપૃથિવી વિશ્વરૂપે આમાગન્તાં પિતરા ચામા સોમોઽમૃતત્વેન ગમ્યાત્ । ઇતિ દેવવિસર્જનમ્ । ઓં અભિગમ્યતામિતિ પિતૃબ્રાહ્મણવિસર્જનમ્ । બ્રાહ્મણૈરનુદ્ગતસ્ય નિવર્તનમ્ । ગવાદિષુ પિણ્ડપ્રતિપાદનમિતિ શેષઃ ॥ ૧,૨૧૮.

પછી પૂછવું: 'પિતૃબ્રાહ્મણ માટેના પિંડ પૂર્ણ થયા?' પુષ્ટિ મળ્યા પછી, પિંડ પર દૂધની ધાર છાંટવી અને પિંડને હલાવવું. મહેમાન બ્રાહ્મણ માટે પિંડનું વાસણ સીધું રાખવું. પછી કહેવું: 'ૐ, દાતા દાતા, અમને ધનમાં સમૃદ્ધિ મળે; વિદ્વાનો અમર અને સત્યજ્ઞાની રહે; આ મધ પીવો, આનંદ માણો, તૃપ્ત થાઓ અને દેવમાર્ગે જાઓ.' પિંડોને આકાશમાં અર્પણ કરવું. 'યજ્ઞના સંતાન જન્મે, આ દ્યાવાપૃથ્વી સર્વરૂપે આવે, પિતૃઓ અને સોમ અમરતા પામે.' દેવોને વિદાય આપવી. 'ૐ, આવો'—આ રીતે પિતૃબ્રાહ્મણને વિદાય આપવી. જે બ્રાહ્મણો ગયા નથી તેમને પાછા બોલાવવું. બાકી રહેલા પિંડ ગાય વગેરેને આપવું.

દેવ, પિતૃ અને સર્વદેવ બ્રાહ્મણને શ્રાદ્ધ કરવા માટે અનુમતિ લેવી. બેઠકે: 'ૐ, સર્વ દેવતાઓ આવો, આ વાત સાંભળો. આ બર્હિ પર બેસો.' 'ૐ, સર્વ દેવતાઓ, આ વાત સાંભળો, તમે જે આકાશમાં, પૃથ્વી પર, અગ્નિમાં છો અને અહીં હાજર છો—આ બર્હિ પર આનંદ માણો.' 'ૐ, આવો'—આ રીતે સર્વદેવતાઓનું આવાહન અને સુગંધ વગેરે અર્પણ. અખંડિતતા માટે મંત્ર ઉચ્ચારવું.