ગરુડપુરાણમ્

દુષ્કૃતં યચ્ચ મે કિઞ્ચિદ્બાઙ્મનઃ કાયકર્મભિઃ । પુનાતુ મે તદિન્દ્રસ્તુ વરુણઃ સબૃહસ્પતિઃ ॥ ૧,૨૧૩.

મારા બોલ, મન કે શરીરના કર્મોથી જે કંઈ દુષ્કર્મ થયું હોય, તે ઈન્દ્ર, વરુણ અને બૃહસ્પતિ મને શુદ્ધ કરે.

સવિતા ચ ભગશ્ચૈવ મુનયઃ સનકાદયઃ । આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં જગત્તૃપ્યત્વિતિ બ્રુવન્ ॥ ૧,૨૧૩.

'સવિતા, ભગ અને સનકાદિ મુનિઓ તથા બ્રહ્માસ્તંભ સુધીનું આખું જગત તૃપ્ત થાય' એમ બોલી આગળ વધવું.

ક્ષિપેદબઞ્જલીંસ્ત્રીસ્તુ કુર્વન્સંક્ષેપતર્પણમ્ । સુરાણામર્ચનં કુર્યાદ્બ્રહ્મા દીનામમત્સરી ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રણ અંજલિ પાણી અર્પણ કરીને સંક્ષિપ્ત તર્પણ કરવું; પછી દેવતાઓ અને દયાળુ, દ્વેષરહિત બ્રહ્માનું પૂજન કરવું.

બ્રાહ્મવૈષ્ણવરૌદ્રૈશ્ચ સાવિત્રૈર્મૈત્રવારુણૈઃ । તલ્લિઙ્ગૈરર્ચયેન્મન્ત્રૈઃ સર્વદેવાન્નમસ્ય ચ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, સાવિત્રી, મિત્ર અને વરુણના મંત્રો વડે, તેમના સ્વરૂપ પ્રમાણે, સર્વ દેવતાઓનું પૂજન અને વંદન કરવું.

નમસ્કારેણ પુષ્પાણિ વિન્યસેત્તુ પૃથક્પૃથક્ । સર્વદેવમયં વિષ્ણું ભાસ્કરં ચાપ્યથાર્ચયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

પ્રત્યેક દેવતા માટે ફૂલ અલગથી ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું; પછી સર્વદેવમય વિષ્ણુ અને ભાસ્કર (સૂર્ય)નું પૂજન કરવું.

દદ્યાત્પુરુષસૂક્તેન યઃ પુષ્પાણ્યપ એવ વા । અર્ચિતં સ્યાજ્જગાદિદં તેન સર્વં ચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ પુરુષસૂક્તથી ફૂલ કે માત્ર પાણી પણ અર્પણ કરે છે, તેણે આખું ચરાચર જગત પૂજ્યું ગણાય છે.

અન્યૈશ્ચ તાન્ત્રિકૈર્મન્ત્રૈઃ પૂજયેચ્ચ જનાર્દનમ્ । આદાવર્ઘ્યં પ્રદાતવ્યં તતઃ પશ્ચાદ્વિલેપનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

બીજા તાંત્રિક મંત્રોથી પણ જનાર્દનનું પૂજન કરવું; પહેલા અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, પછી વિલેપન (અભિષેક) કરવો.

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં ધૂપમુ પહારફલાનિ ચ । સ્નાનમન્તર્જલે ચૈવ માર્જનાચમનં તથા ॥ ૧,૨૧૩.

પછી પુષ્પાંજલિ, ધૂપ, દીવો અને ફળ અર્પણ કરવું; પછી જળથી દેવતાનું સ્નાન, શુદ્ધિ અને આચમન કરવું.

જલાભિમન્ત્રણં યચ્ચ તીર્થસ્ય પરિકલ્પયેત્ । અઘમર્ષણસૂક્તેન ત્રિવારં ત્વેવ નિત્યશઃ ॥ ૧,૨૧૩.

તીર્થ માટેનું પાણી અઘમર્ષણ સૂક્ત ત્રણ વાર રોજ બોલીને પવિત્ર કરવું.

સ્નાને ચરિતમિત્યેતત્સમુદ્દિષ્ટં મહાત્મભિઃ । બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં ચૈવ મન્ત્રવત્સ્નાનમિષ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

સ્નાન વિશે જે આચાર મહાન આત્માઓએ બતાવ્યો છે, તે બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે મંત્રોચ્ચાર સાથે સ્નાન કરવું યોગ્ય માનવામાં આવ્યું છે.

તૂષ્ણીમેવ તુ શૂદ્રસ્ય સનમસ્કારકં સ્મૃતમ્ । અધ્યાપનં બ્રહ્મયજ્ઞઃ પિતૃયજ્ઞસ્તુ તર્પણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

શૂદ્ર માટે મૌનપૂર્વક શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરવું કહેવાયું છે; શિક્ષણ, બ્રહ્મયજ્ઞ અને પિતૃયજ્ઞ માટે જળ અર્પણ કરીને કરવું જોઈએ.

હોમો દૈવી બલિર્ભૌતો ન યજ્ઞોઽતિથિપૂજનમ્ । ગવા ગોષ્ઠે દશગુણં અગ્ન્યગારે શતાધિકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

હોમ દેવતાઓ માટે છે, બલિ ભૂતો માટે છે અને મહેમાનોને આપવું યજ્ઞ નથી; ગૌશાળામાં ગાય દાન કરવાથી દસગણું ફળ મળે છે અને અગ્નિગૃહમાં તો એ ફળ સો ગણું થાય છે.

સિદ્ધક્ષેત્રેષુ તીર્થેષુ દેવતાયતનેષુ ચ । સહસ્રશતકોટીનામનન્તં વિષ્ણુસન્નિધૌ ॥ ૧,૨૧૩.

પવિત્ર ક્ષેત્રો, તીર્થો અને દેવસ્થાનોમાં તો અનંત, લાખો કરોડો ગુણું ફળ મળે છે—વિશેષ કરીને શ્રીવિષ્ણુની હાજરીમાં તો એ ફળ ગણતરીથી બહાર છે.

પઞ્ચમે ચ તથા ભાગે સંવિભાગો યથાર્થતઃ । પિતૃદે વમનુષ્યાણાં કોટીનાં ચોપદિશ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

પાંચમા ભાગમાં પણ યોગ્ય રીતે વહેંચણી કરવી જોઈએ; પિતૃઓ અને મનુષ્યો માટે પણ એ ફળ કરોડોમાં ગણાય છે.

બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાયાગ્ર યઃ સુહૃદ્ભિઃ સહાશ્નુતે । સ પ્રેત્ય લભતે સ્વર્ગમન્નદાનં સમાચરન્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ પહેલા બ્રાહ્મણોને ભોજન આપે અને પછી મિત્રો સાથે ભોજન કરે, અને અન્નદાન કરે, તે મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામે છે.

પૂર્વં મધુરમશ્રીયાલ્લવણામ્લૌ ચ મધ્યતઃ । કટુતિક્તકષાયાંશ્ચ પયશ્ચૈવ તથાન્તતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

પ્રથમ મીઠું ખાવું, પછી વચ્ચે ખારું અને ખાટું, અને અંતે તીખું, કડવું, કસેલું તથા દૂધ લેવું.

શાકં ચ રાત્રૌ ભૂમિષ્ઠમત્યન્તં ચ વિવર્જયેત્ । નચૈકરસસેવાયાં પ્રસજ્જેત કદાચન ॥ ૧,૨૧૩.

રાત્રે જમીન પર ઊગતા શાકભાજી લેવી નહીં અને ક્યારેય એક જ સ્વાદના ખોરાકમાં આસક્ત થવું નહીં.

સમૃતં બ્રાહ્મણસ્યાન્નં ક્ષત્રિયાન્નં પયઃ સ્મૃતમ્ । વૈશ્યસ્ય ચાન્નમેવાન્નં શૂદ્રાન્નં રુધિરં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણ માટે અન્ન, ક્ષત્રિય માટે દૂધ, વૈશ્ય માટે અન્ન અને શૂદ્ર માટે રક્ત ભોજન તરીકે કહેવાયું છે.

અમાવાસી વસેદત્ર એકહાયનમેવ વા ॥ ૧,૨૧૩.

અમાવાસ્યાના દિવસે અહીં રહેવું, અથવા એક વર્ષ સુધી અહીં રહેવું જોઈએ.

તત્ર શ્રીશ્ચૈવ લક્ષ્મીશ્ચ વસતે નાત્ર સંશયઃ । ઉદરે ગાર્હપત્યાગ્નિઃ પૃષ્ઠદેશે તુ દક્ષિણઃ ॥ ૧,૨૧૩.

અહીં શ્રી અને લક્ષ્મી બંને નિવાસ કરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; પેટમાં ગૃહપતિ અગ્નિ છે અને પીઠ પર દક્ષિણ અગ્નિ છે.

આસ્યે ચાહવનીયોઽગ્નિઃ સત્યઃ પર્વ ચ મૂર્ધનિ । યઃ પઞ્ચાગ્નીનિમાન્વેદ આહિતાગ્નિઃ સ ઉચ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

મોઢામાં હવન અગ્નિ છે, માથા પર સત્ય અને પર્વ છે; જે આ પાંચ અગ્નિ જાણે છે, તે આહિતાગ્નિ કહેવાય છે.

શરિરમાપઃ સોમં ચ વિવિધં ચાન્નમુચ્યતે । પ્રાણો હ્યગ્નિસ્તથાદિત્યસ્ત્રિભોક્તા એક એવ તુ ॥ ૧,૨૧૩.

શરીર જ પાણી, સોમ અને વિવિધ પ્રકારના અન્નરૂપ છે; પ્રાણ અગ્નિ અને સૂર્ય છે, પણ આ બધાનો ભોગવનાર એક જ છે.

અન્નં બલાય મે ભૂમેરપામગ્ન્યનિલસ્ય ચ । ભવત્યેતત્પરિણતૌ મમાપ્યવ્યાહતં સુખમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

અન્ન મને, પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ અને વાયુને શક્તિ આપે છે; એ પાચન પછી મને નિરંતર સુખ આપે એવી પ્રાર્થના છે.

હસ્તેન પરિમાર્જ્યાથ કુર્યાત્તામ્બૂલભક્ષણમ્ । શ્રવણં ચેતિહાસસ્ય તત્કુર્યાત્સુસમાહિતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

હાથ પુંછ્યા પછી પાન ખાવું અને પછી એકાગ્રતાપૂર્વક ઇતિહાસ સાંભળવું.

ઇતિહાસપુરાણાદ્યૈઃ ષષ્ઠસપ્તમકેનયેત્ । તતઃ સન્ધ્યામુપાસીત સ્નાત્વા વૈ પશ્ચિમાં નરઃ ॥ ૧,૨૧૩.

દિવસના છઠ્ઠા કે સાતમા ભાગે ઇતિહાસ અને પુરાણોનું પઠન કરવું, પછી સ્નાન કરીને સાંજની સંધ્યા કરવી.

એતદ્વા દિવસે પ્રોક્તમનુષ્ઠાનં મયા દ્વિજ । આચારં યઃ પઠેદ્વિદ્વાઞ્છૃણુયાત્સ દિવંવ્રજેત્ । આચારાદિર્ધર્મકર્તા કેશવો હિ સ્મૃતો દ્વિજ ॥ ૧,૨૧૩.

હે દ્વિજ, મેં આ રીતે દિવસભરના આચાર જણાવ્યા; જે વિદ્વાન આ વાંચે કે સાંભળે, તે સ્વર્ગ પામે છે. હે દ્વિજ, આચાર અને ધર્મના મૂળરૂપે કેશવને યાદ કરવામાં આવે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૧૪ બ્રહ્મોવાચ । અથ સ્નાનવિધિં વક્ષ્યે સ્નાનમૂલા ક્રિયા યતઃ । મૃદ્ગોમયતિલાન્દર્ભાન્પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ ॥ ૧,૨૧૪.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું સ્નાનની વિધિ કહું છું, કેમ કે બધી ક્રિયાઓનું મૂળ સ્નાન છે; તેમાં માટી, ગાયનું છાણ, તલ, દર્ભા ઘાસ અને સુગંધિત ફૂલો ઉપયોગમાં લેવાય છે.

આહરેત્સ્નાનકાલે ચ સ્નાનાર્થો પ્રયતઃ શુચિઃ । ગન્ધોદકાન્તં વિવિક્તે (ધં) સ્થાપયેત્તાન્યથ ક્ષિતૌ ॥ ૧,૨૧૪.

સ્નાન સમયે, શુદ્ધ મનથી અને કાળજીપૂર્વક, સ્નાન માટે જરૂરી વસ્તુઓ લાવવી જોઈએ અને સુગંધિત પાણી જેવી વસ્તુઓ એકાંત અને સ્વચ્છ જગ્યાએ કે જમીન પર રાખવી જોઈએ.

ત્રિધા કૃત્વા મૃદં તાં તુ ગોમયં ચ વિચક્ષણઃ । અદ્ભિર્મૃદ્ભિશ્ચ ચરણૌ પ્રક્ષાલ્યાથ કરૌ તથા ॥ ૧,૨૧૪.

બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ માટી અને ગોમયને ત્રણ ભાગમાં વહેંચવી, પછી પાણી અને માટીથી પગ અને હાથ સારી રીતે ધોવા જોઈએ.