ગરુડપુરાણમ્

ઇતિપાપં મહાઘોરં માસાદેવ વ્યપોહતિ । માતરં પિતરં વાપિ ભ્રાતરં સુહૃદં ગુરુમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

તો month માં—even ભયાનક પાપ દૂર થઈ જાય છે; એ પાપ માતા, પિતા, ભાઈ, મિત્ર કે ગુરુ સંબંધિત હોય તો પણ.

યમુદ્દિશ્ય નિમજ્જેત દ્વાદશાંશં લભેત્તુ સઃ । તુષ્યત્યામલકૈર્વિષ્ણુરેકાદશ્યા વિશેષતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ એકાદશી દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની ભાવનાથી, શરીરનો માત્ર બારમો ભાગ પણ પાણીમાં ડૂબાડે છે, તેને પુણ્ય મળે છે; ખાસ કરીને એકાદશી પર આમળાં અર્પણ કરવાથી વિષ્ણુદેવ અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે.

શ્રીકામઃ સર્વદા સ્નાનં કુર્વોતામલકૈર્નરઃ । સન્તાપઃ કીર્તિરલ્પાયુર્ધનં નિધનમેવ ચ ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય હંમેશા સંપત્તિની ઈચ્છાથી આમળાં વડે સ્નાન કરે છે, તેને દુઃખ દૂર થાય છે, યશ મળે છે અને ટૂંકી આયુષ્ય કે ધનની હાની થતી નથી.

આરોગ્યં સર્વકામાપ્તિરભ્યઙ્ગાદ્ભાસ્કરાદિષુ । ઉપોષિતસ્ય વ્રતિનઃ કૃત્તકેશસ્ય નાપિતૈઃ ॥ ૧,૨૧૩.

સૂર્યાદિ દેવતાઓના પવિત્ર દિવસોએ સ્નાન વખતે શરીરે તેલ લગાવવાથી આરોગ્ય મળે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે ઉપવાસી ભક્તે નાઈ દ્વારા વાળ કપાવ્યા હોય ત્યારે.

તાવચ્છ્રીસ્તિષ્ઠતિ પ્રીતા યાવત્તૈલં ન સંસ્પૃશેત્ । એવં સ્નાત્વા પિતૄન્દેવાન્મનુષ્યાંસ્તર્પયેન્નરઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જ્યાં સુધી શરીરે તેલ લાગતું નથી, ત્યાં સુધી શ્રીદેવી પ્રસન્ન અને સ્થિર રહે છે; આવું સ્નાન કર્યા પછી મનુષ્યે પિતૃઓ, દેવતાઓ અને માનવોને તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

નાભિમાત્રે જલે સ્થિત્વા ચિન્તયેદૂર્જમાનસઃ । આગચ્છન્તુ મે પિતર ઇમં ગૃહ્ણન્ત્વપોઞ્જલિમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

પેટ સુધી પાણીમાં ઊભા રહી, મનને એકાગ્ર કરીને વિચારવું: 'મારા પિતૃઓ આવે અને આ જળનું અંજલિ સ્વીકાર કરે.'

ત્રીંસ્ત્રીનેવાઞ્જલીન્દદ્યાદાકાશે દક્ષિણે તથા । વસિત્વા વસનં શુષ્કં સ્થલસ્થા સ્તર્ણબર્હિષિ ॥ ૧,૨૧૩.

દક્ષિણ દિશામાં કે આકાશમાં ત્રણ અંજલિ કે નવ (ત્રણ વખત ત્રણ) અંજલિ પાણી અર્પણ કરવી; પછી સૂકા કપડાં પહેરી જમીન પર ઘાસ કે પાંદડાં પર બેસવું.

વિધિજ્ઞાસ્તર્પણં કુર્યુર્ન પાત્રે તુ કદાચન । યદપાં ક્રૂરમાંસાત્તુ યદમેધ્યં તુ કિઞ્ચન ॥ ૧,૨૧૩.

વિધિ જાણનારા લોકો ક્યારેય વાસણમાં તર્પણ કરતા નથી; પાણીમાં જે કંઈ ક્રૂર, માંસાહારી કે અશુદ્ધ હોય, તેનો ઉપયોગ ન કરવો.

અશાન્તં મલિનં યચ્ચ તત્સર્વમપગચ્છતુ । ગૃહીત્વાનેન મન્ત્રેણ તોયં સવ્યેન પાણિના ॥ ૧,૨૧૩.

જે કંઈ અશાંત કે અશુદ્ધ હોય, તે બધું દૂર કરવું; પછી ડાબા હાથથી પાણી લઈ આ મંત્ર બોલવો.

પ્રક્ષિપોદ્દિશિ નૈરૃત્યાં રક્ષોઽપહતયે તુ તત્ । નિષિદ્ધભક્ષણાદ્યત્તુ પાપાદ્યચ્ચ પ્રતિગ્રહાત્ ॥ ૧,૨૧૩.

તે પાણી દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં ફેંકવું, જેથી દુષ્ટ શક્તિઓ દૂર થાય; જે પાપ નિષિદ્ધ ખોરાક કે અયોગ્ય સ્વીકારથી થયું હોય, તે પણ દૂર થાય.

દુષ્કૃતં યચ્ચ મે કિઞ્ચિદ્બાઙ્મનઃ કાયકર્મભિઃ । પુનાતુ મે તદિન્દ્રસ્તુ વરુણઃ સબૃહસ્પતિઃ ॥ ૧,૨૧૩.

મારા બોલ, મન કે શરીરના કર્મોથી જે કંઈ દુષ્કર્મ થયું હોય, તે ઈન્દ્ર, વરુણ અને બૃહસ્પતિ મને શુદ્ધ કરે.

સવિતા ચ ભગશ્ચૈવ મુનયઃ સનકાદયઃ । આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં જગત્તૃપ્યત્વિતિ બ્રુવન્ ॥ ૧,૨૧૩.

'સવિતા, ભગ અને સનકાદિ મુનિઓ તથા બ્રહ્માસ્તંભ સુધીનું આખું જગત તૃપ્ત થાય' એમ બોલી આગળ વધવું.

ક્ષિપેદબઞ્જલીંસ્ત્રીસ્તુ કુર્વન્સંક્ષેપતર્પણમ્ । સુરાણામર્ચનં કુર્યાદ્બ્રહ્મા દીનામમત્સરી ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રણ અંજલિ પાણી અર્પણ કરીને સંક્ષિપ્ત તર્પણ કરવું; પછી દેવતાઓ અને દયાળુ, દ્વેષરહિત બ્રહ્માનું પૂજન કરવું.

બ્રાહ્મવૈષ્ણવરૌદ્રૈશ્ચ સાવિત્રૈર્મૈત્રવારુણૈઃ । તલ્લિઙ્ગૈરર્ચયેન્મન્ત્રૈઃ સર્વદેવાન્નમસ્ય ચ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, સાવિત્રી, મિત્ર અને વરુણના મંત્રો વડે, તેમના સ્વરૂપ પ્રમાણે, સર્વ દેવતાઓનું પૂજન અને વંદન કરવું.

નમસ્કારેણ પુષ્પાણિ વિન્યસેત્તુ પૃથક્પૃથક્ । સર્વદેવમયં વિષ્ણું ભાસ્કરં ચાપ્યથાર્ચયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

પ્રત્યેક દેવતા માટે ફૂલ અલગથી ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું; પછી સર્વદેવમય વિષ્ણુ અને ભાસ્કર (સૂર્ય)નું પૂજન કરવું.

દદ્યાત્પુરુષસૂક્તેન યઃ પુષ્પાણ્યપ એવ વા । અર્ચિતં સ્યાજ્જગાદિદં તેન સર્વં ચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ પુરુષસૂક્તથી ફૂલ કે માત્ર પાણી પણ અર્પણ કરે છે, તેણે આખું ચરાચર જગત પૂજ્યું ગણાય છે.

અન્યૈશ્ચ તાન્ત્રિકૈર્મન્ત્રૈઃ પૂજયેચ્ચ જનાર્દનમ્ । આદાવર્ઘ્યં પ્રદાતવ્યં તતઃ પશ્ચાદ્વિલેપનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

બીજા તાંત્રિક મંત્રોથી પણ જનાર્દનનું પૂજન કરવું; પહેલા અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, પછી વિલેપન (અભિષેક) કરવો.

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં ધૂપમુ પહારફલાનિ ચ । સ્નાનમન્તર્જલે ચૈવ માર્જનાચમનં તથા ॥ ૧,૨૧૩.

પછી પુષ્પાંજલિ, ધૂપ, દીવો અને ફળ અર્પણ કરવું; પછી જળથી દેવતાનું સ્નાન, શુદ્ધિ અને આચમન કરવું.

જલાભિમન્ત્રણં યચ્ચ તીર્થસ્ય પરિકલ્પયેત્ । અઘમર્ષણસૂક્તેન ત્રિવારં ત્વેવ નિત્યશઃ ॥ ૧,૨૧૩.

તીર્થ માટેનું પાણી અઘમર્ષણ સૂક્ત ત્રણ વાર રોજ બોલીને પવિત્ર કરવું.

સ્નાને ચરિતમિત્યેતત્સમુદ્દિષ્ટં મહાત્મભિઃ । બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં ચૈવ મન્ત્રવત્સ્નાનમિષ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

સ્નાન વિશે જે આચાર મહાન આત્માઓએ બતાવ્યો છે, તે બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે મંત્રોચ્ચાર સાથે સ્નાન કરવું યોગ્ય માનવામાં આવ્યું છે.

તૂષ્ણીમેવ તુ શૂદ્રસ્ય સનમસ્કારકં સ્મૃતમ્ । અધ્યાપનં બ્રહ્મયજ્ઞઃ પિતૃયજ્ઞસ્તુ તર્પણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

શૂદ્ર માટે મૌનપૂર્વક શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્નાન કરવું કહેવાયું છે; શિક્ષણ, બ્રહ્મયજ્ઞ અને પિતૃયજ્ઞ માટે જળ અર્પણ કરીને કરવું જોઈએ.

હોમો દૈવી બલિર્ભૌતો ન યજ્ઞોઽતિથિપૂજનમ્ । ગવા ગોષ્ઠે દશગુણં અગ્ન્યગારે શતાધિકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

હોમ દેવતાઓ માટે છે, બલિ ભૂતો માટે છે અને મહેમાનોને આપવું યજ્ઞ નથી; ગૌશાળામાં ગાય દાન કરવાથી દસગણું ફળ મળે છે અને અગ્નિગૃહમાં તો એ ફળ સો ગણું થાય છે.

સિદ્ધક્ષેત્રેષુ તીર્થેષુ દેવતાયતનેષુ ચ । સહસ્રશતકોટીનામનન્તં વિષ્ણુસન્નિધૌ ॥ ૧,૨૧૩.

પવિત્ર ક્ષેત્રો, તીર્થો અને દેવસ્થાનોમાં તો અનંત, લાખો કરોડો ગુણું ફળ મળે છે—વિશેષ કરીને શ્રીવિષ્ણુની હાજરીમાં તો એ ફળ ગણતરીથી બહાર છે.

પઞ્ચમે ચ તથા ભાગે સંવિભાગો યથાર્થતઃ । પિતૃદે વમનુષ્યાણાં કોટીનાં ચોપદિશ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

પાંચમા ભાગમાં પણ યોગ્ય રીતે વહેંચણી કરવી જોઈએ; પિતૃઓ અને મનુષ્યો માટે પણ એ ફળ કરોડોમાં ગણાય છે.

બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાયાગ્ર યઃ સુહૃદ્ભિઃ સહાશ્નુતે । સ પ્રેત્ય લભતે સ્વર્ગમન્નદાનં સમાચરન્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ પહેલા બ્રાહ્મણોને ભોજન આપે અને પછી મિત્રો સાથે ભોજન કરે, અને અન્નદાન કરે, તે મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પામે છે.

પૂર્વં મધુરમશ્રીયાલ્લવણામ્લૌ ચ મધ્યતઃ । કટુતિક્તકષાયાંશ્ચ પયશ્ચૈવ તથાન્તતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

પ્રથમ મીઠું ખાવું, પછી વચ્ચે ખારું અને ખાટું, અને અંતે તીખું, કડવું, કસેલું તથા દૂધ લેવું.

શાકં ચ રાત્રૌ ભૂમિષ્ઠમત્યન્તં ચ વિવર્જયેત્ । નચૈકરસસેવાયાં પ્રસજ્જેત કદાચન ॥ ૧,૨૧૩.

રાત્રે જમીન પર ઊગતા શાકભાજી લેવી નહીં અને ક્યારેય એક જ સ્વાદના ખોરાકમાં આસક્ત થવું નહીં.

સમૃતં બ્રાહ્મણસ્યાન્નં ક્ષત્રિયાન્નં પયઃ સ્મૃતમ્ । વૈશ્યસ્ય ચાન્નમેવાન્નં શૂદ્રાન્નં રુધિરં સ્મૃતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણ માટે અન્ન, ક્ષત્રિય માટે દૂધ, વૈશ્ય માટે અન્ન અને શૂદ્ર માટે રક્ત ભોજન તરીકે કહેવાયું છે.

અમાવાસી વસેદત્ર એકહાયનમેવ વા ॥ ૧,૨૧૩.

અમાવાસ્યાના દિવસે અહીં રહેવું, અથવા એક વર્ષ સુધી અહીં રહેવું જોઈએ.