ગરુડપુરાણમ્

સ્નાનમેવ ક્રિયા યસ્માત્ક્રિયાસ્નાનમતઃ પરમ્ । અદ્ભિર્ગાત્રાણિ શુધ્યન્તિ તીર્થસ્નાનાત્ફલં લભેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

જેમ સ્નાન પોતે જ એક કર્મ છે, તેમ કર્મરૂપ સ્નાન એ સર્વોત્તમ છે; પાણીથી શરીર શુદ્ધ થાય છે અને તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી ફળ મળે છે.

માર્જનાન્મજ્જનૈર્મન્ત્રૈઃ પાપમાશુ પ્રણશ્યતિ । નિત્યં નૈમિત્તિકં ચાપિ ક્રિયાઙ્ગં મલકર્ષણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

શરીર ધોવાથી, ડૂબકી લગાવવાથી અને મંત્રોચ્ચારથી પાપ ઝડપથી નાશ પામે છે; રોજનું, પ્રસંગોપાત્તિ અને કર્મનું અંગ એવા સ્નાન અશુદ્ધિ દૂર કરવા માટે છે.

તીર્થાભાવે તુ કર્તવ્યમુષ્ણોદકપરોદકૈઃ । ભૂમિષ્ઠાદુદ્ધૃતં પુણ્યં તતઃ પ્રસ્ત્રવણોદકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

તીર્થ ન હોય ત્યારે ઉષ્ણ પાણી કે ઉપરથી પડતું પાણી ઉપયોગી છે; જમીનમાંથી કાઢેલું પાણી પુણ્યદાયક છે, અને પછી ઝરણાનું પાણી શ્રેષ્ઠ છે.

તતોઽપિ સારસં પુણ્યં તસ્માન્નાદેયમુચ્યતે । તીર્થતોયં તતઃ પુણ્યં ગાગં પુણ્યં તુ સર્વતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

એ પછી સરોવરનું પાણી વધુ પુણ્યદાયક છે, અને એ ક્યારેય નકારવું નહીં; તીર્થનું પાણી પુણ્યદાયક છે અને ગંગાજળ તો સર્વત્ર શ્રેષ્ઠ છે.

ગાગં પયઃ પુનાત્યાશુ પાપમામરણાન્તિકમ્ । ગયાયાં ચ કુરુક્ષેત્રે યત્તોયં સમુપસ્થિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ગંગાજળ ઝડપથી પાપ દૂર કરે છે—even મૃત્યુ સુધીનું; અને ગયા તથા કુરુક્ષેત્રમાં જે પાણી મળે છે તે પણ એવું જ છે.

તસ્માત્તુ ગાઙ્ગમપરં જાનીયાત્તોયમુત્તમમ્ । પુત્રજન્મનિ યોગેષુ તથા સંક્રમણે રવેઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આથી ગંગાજળને સર્વોત્તમ માનવું જોઈએ; પુત્રના જન્મે, યોગ સમયે અને રવિના સંક્રમણે પણ એ શ્રેષ્ઠ છે.

રાહોશ્ચ દર્શને સ્નાનં પ્રશસ્તં નિશિ નાન્યથા । ઉષસ્યુષસિ યત્સ્નાનં સન્ધ્યાયામુદિતે રવૌ ॥ ૧,૨૧૩.

રાહુના દર્શન સમયે સ્નાન કરવું ઉત્તમ છે, પણ રાત્રે નહીં; ઉષા, સૂર્યોદય અને સાંજના સમયે સ્નાન કરવું શ્રેષ્ઠ છે.

પ્રાજાપત્યેન તત્તુલ્યં મહાપાતકનાશનમ્ । યત્ફલં દ્વાદશાબ્દાનિ પ્રાજાપત્યે કૃતે ભવેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

એ સમયે સ્નાન કરવાથી જે ફળ મળે છે તે પ્રજાપત્ય યજ્ઞ જેટલું છે, જે મહાપાપ નાશક છે; પ્રજાપત્ય યજ્ઞથી બાર વર્ષમાં જે ફળ મળે છે તે મળે છે.

પ્રાતઃ સ્નાયી તદાપ્નોતિ વર્ષેણ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । ય ઇચ્છેદ્વિપુલાન્ ભોગાંશ્ચન્દ્રસૂર્યગ્રહોપમાન્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક સવારે સ્નાન કરે છે તેને એ ફળ એક વર્ષમાં મળે છે; જે કોઈ ચંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહો જેટલા વિશાળ ભોગ ઇચ્છે છે.

પ્રાતઃ સ્નાયી ભવેન્નિત્યં માસૌ દ્વૌ માઘફાલ્ગુનૌ । યસ્તુ માઘં સમાસાદ્ય પ્રાતઃ સ્નાયી હવિષ્યભુક્ ॥ ૧,૨૧૩.

માઘ અને ફાગણના બે મહિનામાં રોજ સવારે સ્નાન કરવું જોઈએ; જે વ્યક્તિ માઘ માસમાં પહોંચી સવારે સ્નાન કરે અને હવિષ્ય ભોજન કરે,

ઇતિપાપં મહાઘોરં માસાદેવ વ્યપોહતિ । માતરં પિતરં વાપિ ભ્રાતરં સુહૃદં ગુરુમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

તો month માં—even ભયાનક પાપ દૂર થઈ જાય છે; એ પાપ માતા, પિતા, ભાઈ, મિત્ર કે ગુરુ સંબંધિત હોય તો પણ.

યમુદ્દિશ્ય નિમજ્જેત દ્વાદશાંશં લભેત્તુ સઃ । તુષ્યત્યામલકૈર્વિષ્ણુરેકાદશ્યા વિશેષતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ એકાદશી દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની ભાવનાથી, શરીરનો માત્ર બારમો ભાગ પણ પાણીમાં ડૂબાડે છે, તેને પુણ્ય મળે છે; ખાસ કરીને એકાદશી પર આમળાં અર્પણ કરવાથી વિષ્ણુદેવ અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે.

શ્રીકામઃ સર્વદા સ્નાનં કુર્વોતામલકૈર્નરઃ । સન્તાપઃ કીર્તિરલ્પાયુર્ધનં નિધનમેવ ચ ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય હંમેશા સંપત્તિની ઈચ્છાથી આમળાં વડે સ્નાન કરે છે, તેને દુઃખ દૂર થાય છે, યશ મળે છે અને ટૂંકી આયુષ્ય કે ધનની હાની થતી નથી.

આરોગ્યં સર્વકામાપ્તિરભ્યઙ્ગાદ્ભાસ્કરાદિષુ । ઉપોષિતસ્ય વ્રતિનઃ કૃત્તકેશસ્ય નાપિતૈઃ ॥ ૧,૨૧૩.

સૂર્યાદિ દેવતાઓના પવિત્ર દિવસોએ સ્નાન વખતે શરીરે તેલ લગાવવાથી આરોગ્ય મળે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે ઉપવાસી ભક્તે નાઈ દ્વારા વાળ કપાવ્યા હોય ત્યારે.

તાવચ્છ્રીસ્તિષ્ઠતિ પ્રીતા યાવત્તૈલં ન સંસ્પૃશેત્ । એવં સ્નાત્વા પિતૄન્દેવાન્મનુષ્યાંસ્તર્પયેન્નરઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જ્યાં સુધી શરીરે તેલ લાગતું નથી, ત્યાં સુધી શ્રીદેવી પ્રસન્ન અને સ્થિર રહે છે; આવું સ્નાન કર્યા પછી મનુષ્યે પિતૃઓ, દેવતાઓ અને માનવોને તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

નાભિમાત્રે જલે સ્થિત્વા ચિન્તયેદૂર્જમાનસઃ । આગચ્છન્તુ મે પિતર ઇમં ગૃહ્ણન્ત્વપોઞ્જલિમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

પેટ સુધી પાણીમાં ઊભા રહી, મનને એકાગ્ર કરીને વિચારવું: 'મારા પિતૃઓ આવે અને આ જળનું અંજલિ સ્વીકાર કરે.'

ત્રીંસ્ત્રીનેવાઞ્જલીન્દદ્યાદાકાશે દક્ષિણે તથા । વસિત્વા વસનં શુષ્કં સ્થલસ્થા સ્તર્ણબર્હિષિ ॥ ૧,૨૧૩.

દક્ષિણ દિશામાં કે આકાશમાં ત્રણ અંજલિ કે નવ (ત્રણ વખત ત્રણ) અંજલિ પાણી અર્પણ કરવી; પછી સૂકા કપડાં પહેરી જમીન પર ઘાસ કે પાંદડાં પર બેસવું.

વિધિજ્ઞાસ્તર્પણં કુર્યુર્ન પાત્રે તુ કદાચન । યદપાં ક્રૂરમાંસાત્તુ યદમેધ્યં તુ કિઞ્ચન ॥ ૧,૨૧૩.

વિધિ જાણનારા લોકો ક્યારેય વાસણમાં તર્પણ કરતા નથી; પાણીમાં જે કંઈ ક્રૂર, માંસાહારી કે અશુદ્ધ હોય, તેનો ઉપયોગ ન કરવો.

અશાન્તં મલિનં યચ્ચ તત્સર્વમપગચ્છતુ । ગૃહીત્વાનેન મન્ત્રેણ તોયં સવ્યેન પાણિના ॥ ૧,૨૧૩.

જે કંઈ અશાંત કે અશુદ્ધ હોય, તે બધું દૂર કરવું; પછી ડાબા હાથથી પાણી લઈ આ મંત્ર બોલવો.

પ્રક્ષિપોદ્દિશિ નૈરૃત્યાં રક્ષોઽપહતયે તુ તત્ । નિષિદ્ધભક્ષણાદ્યત્તુ પાપાદ્યચ્ચ પ્રતિગ્રહાત્ ॥ ૧,૨૧૩.

તે પાણી દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં ફેંકવું, જેથી દુષ્ટ શક્તિઓ દૂર થાય; જે પાપ નિષિદ્ધ ખોરાક કે અયોગ્ય સ્વીકારથી થયું હોય, તે પણ દૂર થાય.

દુષ્કૃતં યચ્ચ મે કિઞ્ચિદ્બાઙ્મનઃ કાયકર્મભિઃ । પુનાતુ મે તદિન્દ્રસ્તુ વરુણઃ સબૃહસ્પતિઃ ॥ ૧,૨૧૩.

મારા બોલ, મન કે શરીરના કર્મોથી જે કંઈ દુષ્કર્મ થયું હોય, તે ઈન્દ્ર, વરુણ અને બૃહસ્પતિ મને શુદ્ધ કરે.

સવિતા ચ ભગશ્ચૈવ મુનયઃ સનકાદયઃ । આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં જગત્તૃપ્યત્વિતિ બ્રુવન્ ॥ ૧,૨૧૩.

'સવિતા, ભગ અને સનકાદિ મુનિઓ તથા બ્રહ્માસ્તંભ સુધીનું આખું જગત તૃપ્ત થાય' એમ બોલી આગળ વધવું.

ક્ષિપેદબઞ્જલીંસ્ત્રીસ્તુ કુર્વન્સંક્ષેપતર્પણમ્ । સુરાણામર્ચનં કુર્યાદ્બ્રહ્મા દીનામમત્સરી ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રણ અંજલિ પાણી અર્પણ કરીને સંક્ષિપ્ત તર્પણ કરવું; પછી દેવતાઓ અને દયાળુ, દ્વેષરહિત બ્રહ્માનું પૂજન કરવું.

બ્રાહ્મવૈષ્ણવરૌદ્રૈશ્ચ સાવિત્રૈર્મૈત્રવારુણૈઃ । તલ્લિઙ્ગૈરર્ચયેન્મન્ત્રૈઃ સર્વદેવાન્નમસ્ય ચ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, સાવિત્રી, મિત્ર અને વરુણના મંત્રો વડે, તેમના સ્વરૂપ પ્રમાણે, સર્વ દેવતાઓનું પૂજન અને વંદન કરવું.

નમસ્કારેણ પુષ્પાણિ વિન્યસેત્તુ પૃથક્પૃથક્ । સર્વદેવમયં વિષ્ણું ભાસ્કરં ચાપ્યથાર્ચયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

પ્રત્યેક દેવતા માટે ફૂલ અલગથી ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું; પછી સર્વદેવમય વિષ્ણુ અને ભાસ્કર (સૂર્ય)નું પૂજન કરવું.

દદ્યાત્પુરુષસૂક્તેન યઃ પુષ્પાણ્યપ એવ વા । અર્ચિતં સ્યાજ્જગાદિદં તેન સર્વં ચરાચરમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ પુરુષસૂક્તથી ફૂલ કે માત્ર પાણી પણ અર્પણ કરે છે, તેણે આખું ચરાચર જગત પૂજ્યું ગણાય છે.

અન્યૈશ્ચ તાન્ત્રિકૈર્મન્ત્રૈઃ પૂજયેચ્ચ જનાર્દનમ્ । આદાવર્ઘ્યં પ્રદાતવ્યં તતઃ પશ્ચાદ્વિલેપનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

બીજા તાંત્રિક મંત્રોથી પણ જનાર્દનનું પૂજન કરવું; પહેલા અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, પછી વિલેપન (અભિષેક) કરવો.

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં ધૂપમુ પહારફલાનિ ચ । સ્નાનમન્તર્જલે ચૈવ માર્જનાચમનં તથા ॥ ૧,૨૧૩.

પછી પુષ્પાંજલિ, ધૂપ, દીવો અને ફળ અર્પણ કરવું; પછી જળથી દેવતાનું સ્નાન, શુદ્ધિ અને આચમન કરવું.

જલાભિમન્ત્રણં યચ્ચ તીર્થસ્ય પરિકલ્પયેત્ । અઘમર્ષણસૂક્તેન ત્રિવારં ત્વેવ નિત્યશઃ ॥ ૧,૨૧૩.

તીર્થ માટેનું પાણી અઘમર્ષણ સૂક્ત ત્રણ વાર રોજ બોલીને પવિત્ર કરવું.