ગરુડપુરાણમ્

ગુરુદ્રવ્યાંશ્ચૌજ્જિહીર્ષુરર્ચિષ્યન્દે વતાતિથીન્ । સર્વતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન તુષ્યેત્તુ સ્વયં તતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જે ગુરુનું ધન ઈચ્છે છે અથવા મહેમાનોનું સન્માન કરે છે, તેને બધાની પાસેથી દાન સ્વીકારવું જોઈએ, પણ પોતાનાં સ્વાર્થ માટે ખુશ ન થવું.

સાધુતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાદથ વાસાધુતો દ્વિજઃ । ગુણવાનલ્પદોષશ્ચ નિર્ગુણો હિ નિમજ્જતિ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણે સારા માણસ પાસેથી દાન લેવું, અને જો એ ન મળે તો ગુણવંત અને ઓછા દોષવાળાથી લેવું; કારણ કે ગુણ વગરનો તો ડૂબી જાય છે.

એવં ત્વક્ષવૃત્ત્યા વા કૃત્વા ભરણમાત્મનઃ । કુર્યાદ્વિશુદ્ધિં પરતઃ પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વિજોત્તમઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આવી રીતે વ્યાજ વગેરેથી પોતાનું ગુજરાન ચલાવ્યા પછી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે પછી પ્રાયશ્ચિત કરીને પોતાને શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

ચતુર્થે ચ તથા ભાગે સ્નાનાર્થં મૃદ માહરેત્ । તિલપુષ્પકુશાદીનિ સ્નાનં ચાકૃત્રિમે જલે ॥ ૧,૨૧૩.

દિવસના ચોથા ભાગે સ્નાન માટે માટી લાવવી, અને તલ, ફૂલ, દર્ભા ઘાસ વગેરે વસ્તુઓથી કુદરતી પાણીમાં સ્નાન કરવું.

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં ક્રિયાઙ્ગં મલકર્ષણમ્ । માર્જનાચમાવગાહાશ્ચાષ્ટસ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

રોજનું, વિશેષ પ્રસંગે કરવાનું, ઈચ્છાથી કરાતું, અશુદ્ધિ દૂર કરવા માટે, શરીર ધોવું, આચમન કરવું અને પાણીમાં ડૂબકી લગાવવી—આ આઠ પ્રકારના સ્નાન કહેવાય છે.

અસ્નાતસ્તુ પુમાન્નાર્હે જપાગ્નિહવનાદિષુ । પ્રાતઃ સ્નાનં તદર્થં તુ નિત્યસ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિએ સ્નાન ન કર્યું હોય તે જપ, અગ્નિહવન અને આવા કાર્યો માટે યોગ્ય નથી; તેથી, સવારે સ્નાન કરવું રોજનું નિયમિત સ્નાન ગણાય છે.

ચાણ્ડાલશવવિષ્ઠાદ્યાન્સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાનં રજસ્વલામ્ । સ્નાનાર્હસ્તુ યદા સ્નાતિ સ્નાનં નૈમિત્તિકં હિ તત્ ॥ ૧,૨૧૩.

ચંડાળ, મૃતદેહ, મલ અથવા રજસ્વલા સ્ત્રીને સ્પર્શ કર્યા પછી સ્નાન કરવું જોઈએ; આવી સ્થિતિમાં જે સ્નાન થાય તેને પ્રસંગોપાત્તિ સ્નાન કહે છે.

પુષ્યસ્નાનાદિકં સ્નાનં દૈવજ્ઞવિધિચોદિતમ્ । તદ્ધિ કામ્યં સમુદ્દિષ્ટં નાકામસ્તત્પ્રયોજયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

પુષ્ય સ્નાન અને અન્ય જે સ્નાન જ્યોતિષીઓએ કહ્યું હોય તે ઈચ્છાથી કરાતા ગણાય છે; ઈચ્છા વિના એ સ્નાન કરવું યોગ્ય નથી.

જપ્તુકામઃ પવિત્રાણિ અર્ચિષ્યન્દેવતાતિથીન્ । સ્નાનં સમાચરેદ્યસ્તુ ક્રિયાઙ્ગં તચ્ચ કીર્તિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જેને જપ કરવો હોય, પવિત્ર થવું હોય, દેવતાઓની પૂજા કરવી હોય કે અતિથિનું સન્માન કરવું હોય, એ વ્યક્તિએ સ્નાન કરવું જોઈએ; આ સ્નાન કર્મનું અંગ કહેવાય છે.

મલાપકર્ષણાર્થાય પ્રવૃત્તિસ્તત્ર નાન્યથા । સરઃ સુદેવખાતેષુ તીર્થેષુ ચ નદીષુ ચ ॥ ૧,૨૧૩.

અહીં સ્નાનનો હેતુ માત્ર અશુદ્ધિ દૂર કરવાનો છે, બીજું કંઈ નહીં; એ માટે સરોવર, સારા કૂવા, તીર્થ અને નદીઓમાં સ્નાન કરવું.

સ્નાનમેવ ક્રિયા યસ્માત્ક્રિયાસ્નાનમતઃ પરમ્ । અદ્ભિર્ગાત્રાણિ શુધ્યન્તિ તીર્થસ્નાનાત્ફલં લભેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

જેમ સ્નાન પોતે જ એક કર્મ છે, તેમ કર્મરૂપ સ્નાન એ સર્વોત્તમ છે; પાણીથી શરીર શુદ્ધ થાય છે અને તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી ફળ મળે છે.

માર્જનાન્મજ્જનૈર્મન્ત્રૈઃ પાપમાશુ પ્રણશ્યતિ । નિત્યં નૈમિત્તિકં ચાપિ ક્રિયાઙ્ગં મલકર્ષણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

શરીર ધોવાથી, ડૂબકી લગાવવાથી અને મંત્રોચ્ચારથી પાપ ઝડપથી નાશ પામે છે; રોજનું, પ્રસંગોપાત્તિ અને કર્મનું અંગ એવા સ્નાન અશુદ્ધિ દૂર કરવા માટે છે.

તીર્થાભાવે તુ કર્તવ્યમુષ્ણોદકપરોદકૈઃ । ભૂમિષ્ઠાદુદ્ધૃતં પુણ્યં તતઃ પ્રસ્ત્રવણોદકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

તીર્થ ન હોય ત્યારે ઉષ્ણ પાણી કે ઉપરથી પડતું પાણી ઉપયોગી છે; જમીનમાંથી કાઢેલું પાણી પુણ્યદાયક છે, અને પછી ઝરણાનું પાણી શ્રેષ્ઠ છે.

તતોઽપિ સારસં પુણ્યં તસ્માન્નાદેયમુચ્યતે । તીર્થતોયં તતઃ પુણ્યં ગાગં પુણ્યં તુ સર્વતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

એ પછી સરોવરનું પાણી વધુ પુણ્યદાયક છે, અને એ ક્યારેય નકારવું નહીં; તીર્થનું પાણી પુણ્યદાયક છે અને ગંગાજળ તો સર્વત્ર શ્રેષ્ઠ છે.

ગાગં પયઃ પુનાત્યાશુ પાપમામરણાન્તિકમ્ । ગયાયાં ચ કુરુક્ષેત્રે યત્તોયં સમુપસ્થિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ગંગાજળ ઝડપથી પાપ દૂર કરે છે—even મૃત્યુ સુધીનું; અને ગયા તથા કુરુક્ષેત્રમાં જે પાણી મળે છે તે પણ એવું જ છે.

તસ્માત્તુ ગાઙ્ગમપરં જાનીયાત્તોયમુત્તમમ્ । પુત્રજન્મનિ યોગેષુ તથા સંક્રમણે રવેઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આથી ગંગાજળને સર્વોત્તમ માનવું જોઈએ; પુત્રના જન્મે, યોગ સમયે અને રવિના સંક્રમણે પણ એ શ્રેષ્ઠ છે.

રાહોશ્ચ દર્શને સ્નાનં પ્રશસ્તં નિશિ નાન્યથા । ઉષસ્યુષસિ યત્સ્નાનં સન્ધ્યાયામુદિતે રવૌ ॥ ૧,૨૧૩.

રાહુના દર્શન સમયે સ્નાન કરવું ઉત્તમ છે, પણ રાત્રે નહીં; ઉષા, સૂર્યોદય અને સાંજના સમયે સ્નાન કરવું શ્રેષ્ઠ છે.

પ્રાજાપત્યેન તત્તુલ્યં મહાપાતકનાશનમ્ । યત્ફલં દ્વાદશાબ્દાનિ પ્રાજાપત્યે કૃતે ભવેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

એ સમયે સ્નાન કરવાથી જે ફળ મળે છે તે પ્રજાપત્ય યજ્ઞ જેટલું છે, જે મહાપાપ નાશક છે; પ્રજાપત્ય યજ્ઞથી બાર વર્ષમાં જે ફળ મળે છે તે મળે છે.

પ્રાતઃ સ્નાયી તદાપ્નોતિ વર્ષેણ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । ય ઇચ્છેદ્વિપુલાન્ ભોગાંશ્ચન્દ્રસૂર્યગ્રહોપમાન્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક સવારે સ્નાન કરે છે તેને એ ફળ એક વર્ષમાં મળે છે; જે કોઈ ચંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહો જેટલા વિશાળ ભોગ ઇચ્છે છે.

પ્રાતઃ સ્નાયી ભવેન્નિત્યં માસૌ દ્વૌ માઘફાલ્ગુનૌ । યસ્તુ માઘં સમાસાદ્ય પ્રાતઃ સ્નાયી હવિષ્યભુક્ ॥ ૧,૨૧૩.

માઘ અને ફાગણના બે મહિનામાં રોજ સવારે સ્નાન કરવું જોઈએ; જે વ્યક્તિ માઘ માસમાં પહોંચી સવારે સ્નાન કરે અને હવિષ્ય ભોજન કરે,

ઇતિપાપં મહાઘોરં માસાદેવ વ્યપોહતિ । માતરં પિતરં વાપિ ભ્રાતરં સુહૃદં ગુરુમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

તો month માં—even ભયાનક પાપ દૂર થઈ જાય છે; એ પાપ માતા, પિતા, ભાઈ, મિત્ર કે ગુરુ સંબંધિત હોય તો પણ.

યમુદ્દિશ્ય નિમજ્જેત દ્વાદશાંશં લભેત્તુ સઃ । તુષ્યત્યામલકૈર્વિષ્ણુરેકાદશ્યા વિશેષતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ એકાદશી દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની ભાવનાથી, શરીરનો માત્ર બારમો ભાગ પણ પાણીમાં ડૂબાડે છે, તેને પુણ્ય મળે છે; ખાસ કરીને એકાદશી પર આમળાં અર્પણ કરવાથી વિષ્ણુદેવ અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે.

શ્રીકામઃ સર્વદા સ્નાનં કુર્વોતામલકૈર્નરઃ । સન્તાપઃ કીર્તિરલ્પાયુર્ધનં નિધનમેવ ચ ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય હંમેશા સંપત્તિની ઈચ્છાથી આમળાં વડે સ્નાન કરે છે, તેને દુઃખ દૂર થાય છે, યશ મળે છે અને ટૂંકી આયુષ્ય કે ધનની હાની થતી નથી.

આરોગ્યં સર્વકામાપ્તિરભ્યઙ્ગાદ્ભાસ્કરાદિષુ । ઉપોષિતસ્ય વ્રતિનઃ કૃત્તકેશસ્ય નાપિતૈઃ ॥ ૧,૨૧૩.

સૂર્યાદિ દેવતાઓના પવિત્ર દિવસોએ સ્નાન વખતે શરીરે તેલ લગાવવાથી આરોગ્ય મળે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, ખાસ કરીને જ્યારે ઉપવાસી ભક્તે નાઈ દ્વારા વાળ કપાવ્યા હોય ત્યારે.

તાવચ્છ્રીસ્તિષ્ઠતિ પ્રીતા યાવત્તૈલં ન સંસ્પૃશેત્ । એવં સ્નાત્વા પિતૄન્દેવાન્મનુષ્યાંસ્તર્પયેન્નરઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જ્યાં સુધી શરીરે તેલ લાગતું નથી, ત્યાં સુધી શ્રીદેવી પ્રસન્ન અને સ્થિર રહે છે; આવું સ્નાન કર્યા પછી મનુષ્યે પિતૃઓ, દેવતાઓ અને માનવોને તૃપ્ત કરવું જોઈએ.

નાભિમાત્રે જલે સ્થિત્વા ચિન્તયેદૂર્જમાનસઃ । આગચ્છન્તુ મે પિતર ઇમં ગૃહ્ણન્ત્વપોઞ્જલિમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

પેટ સુધી પાણીમાં ઊભા રહી, મનને એકાગ્ર કરીને વિચારવું: 'મારા પિતૃઓ આવે અને આ જળનું અંજલિ સ્વીકાર કરે.'

ત્રીંસ્ત્રીનેવાઞ્જલીન્દદ્યાદાકાશે દક્ષિણે તથા । વસિત્વા વસનં શુષ્કં સ્થલસ્થા સ્તર્ણબર્હિષિ ॥ ૧,૨૧૩.

દક્ષિણ દિશામાં કે આકાશમાં ત્રણ અંજલિ કે નવ (ત્રણ વખત ત્રણ) અંજલિ પાણી અર્પણ કરવી; પછી સૂકા કપડાં પહેરી જમીન પર ઘાસ કે પાંદડાં પર બેસવું.

વિધિજ્ઞાસ્તર્પણં કુર્યુર્ન પાત્રે તુ કદાચન । યદપાં ક્રૂરમાંસાત્તુ યદમેધ્યં તુ કિઞ્ચન ॥ ૧,૨૧૩.

વિધિ જાણનારા લોકો ક્યારેય વાસણમાં તર્પણ કરતા નથી; પાણીમાં જે કંઈ ક્રૂર, માંસાહારી કે અશુદ્ધ હોય, તેનો ઉપયોગ ન કરવો.

અશાન્તં મલિનં યચ્ચ તત્સર્વમપગચ્છતુ । ગૃહીત્વાનેન મન્ત્રેણ તોયં સવ્યેન પાણિના ॥ ૧,૨૧૩.

જે કંઈ અશાંત કે અશુદ્ધ હોય, તે બધું દૂર કરવું; પછી ડાબા હાથથી પાણી લઈ આ મંત્ર બોલવો.