ગરુડપુરાણમ્

શુક્લપક્ષે તથા કૃષ્ણે રજન્યાં દિવસેપિ વા । ઉષ્ણે વર્ષતિ શીતે વા વર્ધનં ન નિવર્તતે ॥ ૧,૨૧૩.

શુક્લપક્ષ કે કૃષ્ણપક્ષ, રાત કે દિવસ, ગરમી, વરસાદ કે ઠંડી—કોઈ પણ સમયે વૃદ્ધિ અટકતી નથી.

દેશં ગતાનાં યા વૃદ્ધિર્નાનાપણ્યોપજીવિનામ્ । કુસીદં કુર્વતઃ સમ્યક્સંસ્થિતસ્યૈવ જાયતે ॥ ૧,૨૧૩.

જે લોકો અલગ અલગ દેશોમાં જઈને વિવિધ વસ્તુઓથી નફો કમાય છે, એ ફાયદો સાચા રીતે વ્યાજનો વ્યવહાર કરનારને જ મળે છે.

લબ્ધલાભઃ પિતૄન્દેવાન્બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ પૂજયેત્ । તે તૃપ્તાસ્તસ્ય તદ્દોષં શમયન્તિ ન સંશયઃ ॥ ૧,૨૧૩.

મળેલા લાભથી પિતૃઓ, દેવતાઓ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી જોઈએ; તેઓ પ્રસન્ન થાય ત્યારે તેના દોષ દૂર થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

વણિક્કુસીદં દદ્યાદ્યો વસ્ત્રં ગાઙ્કાઞ્ચનાદિકમ્ । કૃષીવલોઽન્નપાનાદિયાનશય્યાસનાનિ ચ ॥ ૧,૨૧૩.

વેપારી વ્યાજમાં કપડાં, અનાજ, સોનાં વગેરે આપવું જોઈએ; ખેડૂતને અનાજ, પાણી, વાહન, પથારી અને બેઠકો આપવી જોઈએ.

રાજભ્યો વિંશતિં દત્ત્વા પશુસ્વર્ણાદિકં શતમ્ । પાદેનાસ્ય ચ યાવક્યં કુર્યાત્સંચયમાત્મવાન્ ॥ ૧,૨૧૩.

રાજાને વીસ અને પશુ, સોનાં વગેરેમાં સો આપી, સમજદાર માણસે પોતાના ધનનો ચોથો ભાગ જમા કરવો જોઈએ.

અર્ધેન ચાત્મભરણં નિત્યનૈમિત્તિકાંન્વિતમ્ । પાદં ચેત્યર્થયામસ્ય મૂલભૂતં વિવર્ધયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

આધો ભાગ પોતાનું જીવન ચલાવવા, રોજિંદા અને વિશેષ કર્તવ્યો માટે વાપરવો; ચોથો ભાગ મૂડી વધારવા માટે રાખવો.

વિદ્યા શિલ્પં ભૂતિઃ સેવા ગોરક્ષા વિપણિઃ કૃષિઃ । વૃત્તિર્ભૈક્ષ્યં કુસીદં ચ દશ જીવનહેતવઃ ॥ ૧,૨૧૩.

વિદ્યા, કળા, સમૃદ્ધિ, સેવા, પશુપાલન, વેપાર, ખેતી, ભિક્ષા અને વ્યાજ—આ દસ જીવન ગુજારવાની રીતો છે.

પ્રતિગ્રહાર્જિતા વિપ્રે ક્ષત્રિયે શસ્ત્રનિર્જિતા । વૈશ્યે ન્યાયાર્જિતાઃ સ્વાર્થાઃ શૂદ્રે શુશ્રૂષયાર્જિતાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણ માટે દાનથી, ક્ષત્રિય માટે યુદ્ધમાં જીતથી, વૈશ્ય માટે યોગ્ય રીતે અને શૂદ્ર માટે સેવા દ્વારા ધન મળે છે.

નદી બહૂદકા શાકમૃત્પર્ણાનિ સમિત્કુશાઃ । આગ્નેયો બ્રહ્મઘોષશ્ચ વિપ્રાણાં ધનમુત્તમમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ઘણે પાણીવાળી નદી, શાકભાજી, મૂળ, પાંદડા, સમિદ્ધ, કુશ, અગ્નિ અને વેદમંત્રનો ધ્વનિ—આ બધું બ્રાહ્મણ માટે શ્રેષ્ઠ ધન છે.

અયાચિતોપપન્ને તુ નાસ્તિ દોષઃ પ્રતિગ્રહે । અમૃતં તદ્વિદુર્દેવાસ્તસ્માત્તન્નૈવ વર્જયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

માગ્યા વિના મળેલું સ્વીકારવામાં કોઈ દોષ નથી; દેવતાઓ તેને અમૃત સમાન માને છે, એટલે તેને ત્યાગવું નહીં.

ગુરુદ્રવ્યાંશ્ચૌજ્જિહીર્ષુરર્ચિષ્યન્દે વતાતિથીન્ । સર્વતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન તુષ્યેત્તુ સ્વયં તતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જે ગુરુનું ધન ઈચ્છે છે અથવા મહેમાનોનું સન્માન કરે છે, તેને બધાની પાસેથી દાન સ્વીકારવું જોઈએ, પણ પોતાનાં સ્વાર્થ માટે ખુશ ન થવું.

સાધુતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાદથ વાસાધુતો દ્વિજઃ । ગુણવાનલ્પદોષશ્ચ નિર્ગુણો હિ નિમજ્જતિ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણે સારા માણસ પાસેથી દાન લેવું, અને જો એ ન મળે તો ગુણવંત અને ઓછા દોષવાળાથી લેવું; કારણ કે ગુણ વગરનો તો ડૂબી જાય છે.

એવં ત્વક્ષવૃત્ત્યા વા કૃત્વા ભરણમાત્મનઃ । કુર્યાદ્વિશુદ્ધિં પરતઃ પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વિજોત્તમઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આવી રીતે વ્યાજ વગેરેથી પોતાનું ગુજરાન ચલાવ્યા પછી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે પછી પ્રાયશ્ચિત કરીને પોતાને શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

ચતુર્થે ચ તથા ભાગે સ્નાનાર્થં મૃદ માહરેત્ । તિલપુષ્પકુશાદીનિ સ્નાનં ચાકૃત્રિમે જલે ॥ ૧,૨૧૩.

દિવસના ચોથા ભાગે સ્નાન માટે માટી લાવવી, અને તલ, ફૂલ, દર્ભા ઘાસ વગેરે વસ્તુઓથી કુદરતી પાણીમાં સ્નાન કરવું.

નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં ક્રિયાઙ્ગં મલકર્ષણમ્ । માર્જનાચમાવગાહાશ્ચાષ્ટસ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

રોજનું, વિશેષ પ્રસંગે કરવાનું, ઈચ્છાથી કરાતું, અશુદ્ધિ દૂર કરવા માટે, શરીર ધોવું, આચમન કરવું અને પાણીમાં ડૂબકી લગાવવી—આ આઠ પ્રકારના સ્નાન કહેવાય છે.

અસ્નાતસ્તુ પુમાન્નાર્હે જપાગ્નિહવનાદિષુ । પ્રાતઃ સ્નાનં તદર્થં તુ નિત્યસ્નાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિએ સ્નાન ન કર્યું હોય તે જપ, અગ્નિહવન અને આવા કાર્યો માટે યોગ્ય નથી; તેથી, સવારે સ્નાન કરવું રોજનું નિયમિત સ્નાન ગણાય છે.

ચાણ્ડાલશવવિષ્ઠાદ્યાન્સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાનં રજસ્વલામ્ । સ્નાનાર્હસ્તુ યદા સ્નાતિ સ્નાનં નૈમિત્તિકં હિ તત્ ॥ ૧,૨૧૩.

ચંડાળ, મૃતદેહ, મલ અથવા રજસ્વલા સ્ત્રીને સ્પર્શ કર્યા પછી સ્નાન કરવું જોઈએ; આવી સ્થિતિમાં જે સ્નાન થાય તેને પ્રસંગોપાત્તિ સ્નાન કહે છે.

પુષ્યસ્નાનાદિકં સ્નાનં દૈવજ્ઞવિધિચોદિતમ્ । તદ્ધિ કામ્યં સમુદ્દિષ્ટં નાકામસ્તત્પ્રયોજયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

પુષ્ય સ્નાન અને અન્ય જે સ્નાન જ્યોતિષીઓએ કહ્યું હોય તે ઈચ્છાથી કરાતા ગણાય છે; ઈચ્છા વિના એ સ્નાન કરવું યોગ્ય નથી.

જપ્તુકામઃ પવિત્રાણિ અર્ચિષ્યન્દેવતાતિથીન્ । સ્નાનં સમાચરેદ્યસ્તુ ક્રિયાઙ્ગં તચ્ચ કીર્તિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

જેને જપ કરવો હોય, પવિત્ર થવું હોય, દેવતાઓની પૂજા કરવી હોય કે અતિથિનું સન્માન કરવું હોય, એ વ્યક્તિએ સ્નાન કરવું જોઈએ; આ સ્નાન કર્મનું અંગ કહેવાય છે.

મલાપકર્ષણાર્થાય પ્રવૃત્તિસ્તત્ર નાન્યથા । સરઃ સુદેવખાતેષુ તીર્થેષુ ચ નદીષુ ચ ॥ ૧,૨૧૩.

અહીં સ્નાનનો હેતુ માત્ર અશુદ્ધિ દૂર કરવાનો છે, બીજું કંઈ નહીં; એ માટે સરોવર, સારા કૂવા, તીર્થ અને નદીઓમાં સ્નાન કરવું.

સ્નાનમેવ ક્રિયા યસ્માત્ક્રિયાસ્નાનમતઃ પરમ્ । અદ્ભિર્ગાત્રાણિ શુધ્યન્તિ તીર્થસ્નાનાત્ફલં લભેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

જેમ સ્નાન પોતે જ એક કર્મ છે, તેમ કર્મરૂપ સ્નાન એ સર્વોત્તમ છે; પાણીથી શરીર શુદ્ધ થાય છે અને તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી ફળ મળે છે.

માર્જનાન્મજ્જનૈર્મન્ત્રૈઃ પાપમાશુ પ્રણશ્યતિ । નિત્યં નૈમિત્તિકં ચાપિ ક્રિયાઙ્ગં મલકર્ષણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

શરીર ધોવાથી, ડૂબકી લગાવવાથી અને મંત્રોચ્ચારથી પાપ ઝડપથી નાશ પામે છે; રોજનું, પ્રસંગોપાત્તિ અને કર્મનું અંગ એવા સ્નાન અશુદ્ધિ દૂર કરવા માટે છે.

તીર્થાભાવે તુ કર્તવ્યમુષ્ણોદકપરોદકૈઃ । ભૂમિષ્ઠાદુદ્ધૃતં પુણ્યં તતઃ પ્રસ્ત્રવણોદકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

તીર્થ ન હોય ત્યારે ઉષ્ણ પાણી કે ઉપરથી પડતું પાણી ઉપયોગી છે; જમીનમાંથી કાઢેલું પાણી પુણ્યદાયક છે, અને પછી ઝરણાનું પાણી શ્રેષ્ઠ છે.

તતોઽપિ સારસં પુણ્યં તસ્માન્નાદેયમુચ્યતે । તીર્થતોયં તતઃ પુણ્યં ગાગં પુણ્યં તુ સર્વતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

એ પછી સરોવરનું પાણી વધુ પુણ્યદાયક છે, અને એ ક્યારેય નકારવું નહીં; તીર્થનું પાણી પુણ્યદાયક છે અને ગંગાજળ તો સર્વત્ર શ્રેષ્ઠ છે.

ગાગં પયઃ પુનાત્યાશુ પાપમામરણાન્તિકમ્ । ગયાયાં ચ કુરુક્ષેત્રે યત્તોયં સમુપસ્થિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ગંગાજળ ઝડપથી પાપ દૂર કરે છે—even મૃત્યુ સુધીનું; અને ગયા તથા કુરુક્ષેત્રમાં જે પાણી મળે છે તે પણ એવું જ છે.

તસ્માત્તુ ગાઙ્ગમપરં જાનીયાત્તોયમુત્તમમ્ । પુત્રજન્મનિ યોગેષુ તથા સંક્રમણે રવેઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આથી ગંગાજળને સર્વોત્તમ માનવું જોઈએ; પુત્રના જન્મે, યોગ સમયે અને રવિના સંક્રમણે પણ એ શ્રેષ્ઠ છે.

રાહોશ્ચ દર્શને સ્નાનં પ્રશસ્તં નિશિ નાન્યથા । ઉષસ્યુષસિ યત્સ્નાનં સન્ધ્યાયામુદિતે રવૌ ॥ ૧,૨૧૩.

રાહુના દર્શન સમયે સ્નાન કરવું ઉત્તમ છે, પણ રાત્રે નહીં; ઉષા, સૂર્યોદય અને સાંજના સમયે સ્નાન કરવું શ્રેષ્ઠ છે.

પ્રાજાપત્યેન તત્તુલ્યં મહાપાતકનાશનમ્ । યત્ફલં દ્વાદશાબ્દાનિ પ્રાજાપત્યે કૃતે ભવેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

એ સમયે સ્નાન કરવાથી જે ફળ મળે છે તે પ્રજાપત્ય યજ્ઞ જેટલું છે, જે મહાપાપ નાશક છે; પ્રજાપત્ય યજ્ઞથી બાર વર્ષમાં જે ફળ મળે છે તે મળે છે.

પ્રાતઃ સ્નાયી તદાપ્નોતિ વર્ષેણ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ । ય ઇચ્છેદ્વિપુલાન્ ભોગાંશ્ચન્દ્રસૂર્યગ્રહોપમાન્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક સવારે સ્નાન કરે છે તેને એ ફળ એક વર્ષમાં મળે છે; જે કોઈ ચંદ્ર, સૂર્ય અને ગ્રહો જેટલા વિશાળ ભોગ ઇચ્છે છે.