ગરુડપુરાણમ્

ગન્ધ્યાકર્માવસાને તુ સ્વયં હોમો વિધીયતે । સ્વયં હોમફલં યત્તુ તદન્યેન ન જાયતે ॥ ૧,૨૧૩.

સંધ્યા કર્મના અંતે પોતે હોમ કરવો જોઈએ; પોતે કરેલા હોમનું ફળ બીજાના કરવાથી મળતું નથી.

ઋત્વિક્પુત્રો ગુરુર્ભ્રાતા ભાગિનેયોઽથ વિટ્પતિઃ । એભિરેવ હુતં યત્તુ તદ્ધુતં સ્વયમેવ હિ ॥ ૧,૨૧૩.

ઋત્વિજ, પુત્ર, ગુરુ, ભાઈ, બહેનપુત્ર અથવા કુટુંબમુખિયા—આ લોકો દ્વારા કરાયેલ હવન પણ પોતે કર્યાનું ફળ આપે છે.

બ્રહ્મા વૈ ગાર્હપત્યાગ્નિર્દક્ષિણાગ્નિસ્ત્રિલોચનઃ । વિષ્ણુરાહવનીયાગ્નિઃ કુમારઃ સત્ય ઉચ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રહ્મા ગારહપત્ય અગ્નિ છે, દક્ષિણ અગ્નિ ત્રિનેત્રધારી છે, વિષ્ણુ આહવનીય અગ્નિ છે અને કુમારને સત્ય કહેવાય છે.

કૃત્વા હોમં યથાકાલં સૌરાન્મન્ત્રાઞ્જપેત્તતઃ । સમાહિતાત્મા સાવિત્રીં પ્રણવં ચ યથોદિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

યોગ્ય સમયે હોમ કર્યા પછી, મન એકાગ્ર કરીને સૌર મંત્રો, સાવિત્રી અને પ્રણવનો જાપ કરવો.

પ્રણવે નિત્યયુક્તસ્ય વ્યાહૃતીષુ ચ સપ્તસુ । ત્રિપદાયાં ચ સાવિત્ર્યાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય હંમેશા પ્રણવ, સાત વ્યાહૃતિઓ અને ત્રણ પદવાળી ગાયત્રીમાં તત્પર રહે છે, તેને ક્યારેય ક્યાંય કોઈ ભય રહેતું નથી.

ગાયત્ત્રીં યો જપેન્નિત્યં કલ્યમુત્થાય માનવઃ । લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય શુભ સમયે ઉઠીને દરરોજ ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરે છે, તે પાપથી અસ્પર્શિત રહે છે, જેમ જળથી કમળપત્ર ભીંજાતું નથી.

શ્વેતવર્ણા સમુદ્દિષ્ટા કૌશૈયવસના તથા । અક્ષસૂત્રધરા દેવી પદ્માસનગતા શુભા ॥ ૧,૨૧૩.

તે દેવી ધોળા રંગની, રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી, જપમાળા ધારણ કરેલી અને કમળના આસન પર બેસેલી શુભા છે.

આવાહ્ય યજુપાનેન તેજોઽસીતિ વિધાનતઃ । એતદ્યજુઃ પુરા દૈવૈર્દૃષ્ટિદર્શનકાઙ્ક્ષિભિઃ ॥ ૧,૨૧૩.

યજ્ઞના નિયમ પ્રમાણે યજુરના પાવન જળથી તેજને આવાહન કરીને, આ યજુરને પ્રાચીનકાળે દેવતાઓએ દર્શન કરવાની ઇચ્છાથી જોયું હતું.

આદિત્યમણ્ડલાન્તઃ સ્થાં બ્રહ્મલોકસ્થિતામપિ । તત્રાવાહ્ય જપિત્વાતો નમસ્કારાદ્વિસર્જયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

સૂર્યમંડળની અંદર કે બ્રહ્મલોકમાં જે વસે છે, તેને ત્યાં આવાહન કરીને અને જપ કર્યા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમસ્કાર કરીને વિદાય આપવી જોઈએ.

પૂર્વાહ્ન એવ કુર્વીત દેવતાનાં ચ પૂજનમ્ । ન વિષ્ણોઃ પરમો દેવસ્તસ્માત્તં પૂજયેત્સદા ॥ ૧,૨૧૩.

દેવતાઓની પૂજા સવારે જ કરવી જોઈએ; વિષ્ણુ કરતાં મહાન બીજો કોઈ દેવ નથી, તેથી હંમેશા વિષ્ણુની પૂજા કરવી.

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાન્દેવાન્ન પૃથગ્ભાવયેત્સુધીઃ । લોકેઽસ્મિન્મઙ્ગલાન્યષ્ટૌ બ્રાહ્મણો ગૌર્હુતાશનઃ ॥ ૧,૨૧૩.

સમજદાર વ્યક્તિએ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવને અલગ-અલગ દેવ માનવા નહીં જોઈએ; આ લોકમાં આઠ શુભ વસ્તુઓ છે: બ્રાહ્મણ, ગાય, અગ્નિ, સોનુ, ઘી, સૂર્ય, પાણી અને રાજા.

હિરણ્યં સર્પિરાદિત્ય આપો રાજા તથાષ્ટમઃ । એતાનિ સતતં પશ્યેદર્ચયેચ્ચ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

સોનુ, ઘી, સૂર્ય, પાણી અને રાજા—આ તમામને હંમેશા જોવું અને પૂજા કરવી, તથા તેમની પરિક્રમા કરવી.

વેદસ્યાધ્યયનં પૂર્વં વિચારોભ્યસનં જપઃ । તદ્દાનં ચૈવ શિષ્યભ્યો વેદાભ્યાસો હિ પઞ્ચધા ॥ ૧,૨૧૩.

વેદનો અભ્યાસ, વિચાર, વારંવાર અભ્યાસ, જપ અને શિષ્યોને દાન—વેદનો અભ્યાસ આ પાંચ રીતે થાય છે.

વેદાર્થં યજ્ઞશાસ્ત્રાણિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ ચૈવ હિ । મૂલ્યેન લેખયિત્વા યો દદ્યાદ્યાતિ સ વૈદિકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

વેદનો અર્થ, યજ્ઞશાસ્ત્રો અને ધર્મશાસ્ત્રો લખી અને મૂલ્ય લઈને જે આપે છે, તે વેદજ્ઞ કહેવાય છે.

ઇતિહા સપુરાણાનિ લિખિત્વાયઃ પ્રયચ્છતિ । બ્રહ્મદાનસમં પુણ્યં પ્રાપ્નોતિ દ્વિગુણીકૃતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ઇતિહાસ અને પુરાણો લખી અને જે આપે છે, તેને જ્ઞાનદાન જેટલું, પણ દુગણું પુણ્ય મળે છે.

મૃતીયે ચ તથા ભાગે પોષ્યવર્ગાર્થસાધનમ્ । માતા પિતા ગુરુર્ભ્રાતા પ્રજા દીનાઃ સમાશ્રિતાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રીજા ભાગમાં પણ, માતા, પિતા, ગુરુ, ભાઈ, સંતાન, ગરીબ અને આશ્રિતો—આપણા પોષ્ય લોકોનું પાલન કરવું જોઈએ.

અભ્યાગતોઽતિથિશ્ચાગ્નિઃ પોષ્યવર્ગા ઉદાહૃતઃ । ભરણં પોષ્યવર્ગસ્ય પ્રશસ્તં સ્વર્ગસાધનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

આપેલા અતિથિ અને અગ્નિ પણ પોષ્યવર્ગમાં આવે છે; પોષ્ય લોકોનું પાલન કરવું સ્વર્ગપ્રાપ્તિનું શ્રેષ્ઠ સાધન છે.

ભરણં પોષ્ય વર્ગસ્ય તસ્માદ્યત્નેન કારયેત્ । સ જીવતિ વરશ્ચૈકો બહુભિર્યોપજીવ્યતિ ॥ ૧,૨૧૩.

માટે, પોષ્ય લોકોનું પાલન પુરુષાર્થપૂર્વક કરવું જોઈએ; એક માણસ જીવતો હોય છે, પણ અનેક લોકો તેનો આધાર લઈને જીવે છે.

જીવન્તો મૃતકાસ્ત્વન્યે પુરુષાઃ સ્વોદરમ્ભરાઃ । સ્વકીયોદરપૂર્તિશ્ચ કુક્કુરસ્યાપિ વિદ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

જે લોકો માત્ર પોતાનું પેટ ભરે છે, તેઓ જીવતાં પણ મરેલા સમાન છે; પોતાનું પેટ તો કૂતરો પણ ભરી લે છે.

અર્થેભ્યોઽપિ વિવૃદ્ધેભ્યઃ સમ્ભૂતેભ્યસ્તતસ્તતઃ । ક્રિયાઃ સર્વાઃ પ્રવર્તન્તે પર્વતેભ્ય ઇવાપગાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

ધન જેટલું વધે અને વિવિધ રીતે મળે, તમામ કાર્યો ધનથી થાય છે, જેમ પર્વતોમાંથી નદીઓ વહે છે.

સર્વરત્નાકરા ભૂમિર્ધાન્યાનિ પશવઃ સ્ત્રિયઃ । અર્થસ્ય કાર્યયોગિત્વાદર્થ ઇત્યભિધીયતે ॥ ૧,૨૧૩.

ભૂમિમાં સર્વ રત્નો, અનાજ, પશુ અને સ્ત્રીઓ છે; કારણ કે તે કાર્યો માટે યોગ્ય છે, તેથી તેને ધન કહે છે.

અદ્રોહેણૈવ ભૂતાનામલ્પદ્રોહેણ વા પુનઃ । યા વૃત્તિસ્તાં સમાસ્થાય વિપ્રો જીવેદનાપદિ ॥ ૧,૨૧૩.

કોઈ જીવને નુકસાન ન પહોંચાડીને, અથવા બહુ ઓછું નુકસાન કરીને, બ્રાહ્મણે આપત્તિ ન હોય ત્યારે આવું જીવનયાપન કરવું.

ધનં તુ ત્રિવિધં જ્ઞેયં શુક્લં શબલમેવ ચ । કૃષ્ણં ચ તસ્ય વિજ્ઞેયો વિભાગઃ સપ્તધા પૃથક્ ॥ ૧,૨૧૩.

ધન ત્રણ પ્રકારનું છે: શુદ્ધ, મિશ્ર અને કાળું; અને તેનું વિભાજન સાત રીતે અલગ-અલગ થાય છે.

ક્રમાયત્તં પ્રીતિદત્તં પ્રાપ્તં ચ સહ ભાર્યયા । અવિશેષેણ સર્વેષાં વર્ણાનાં ત્રિવિધં ધનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ઉત્તરાધિકારથી મળેલું, પ્રેમથી મળેલું, અથવા પત્ની સાથે મળેલું—આ ત્રણ પ્રકારનું ધન સર્વ વર્ણના લોકો માટે સમાન છે.

વૈશેષિકં ધનં દૃષ્ટં બ્રાહ્મણસ્ય ત્રિલક્ષણમ્ । યાજનાધ્યાપને નિત્યં વિશુદ્ધશ્ચ (દ્ધાચ્ચ) પ્રતિગ્રહઃ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણનું વિશિષ્ટ ધન ત્રણ પ્રકારનું છે: યજ્ઞ કરાવવાથી, શિક્ષણ આપવાથી અને શુદ્ધ રીતે દાન સ્વીકારવાથી.

ત્રિવિધં ક્ષત્રિયસ્યાપિ પ્રાહુર્વૈશેષિકં ધનમ્ । શુદ્ધાર્થં લબ્ધકરજં દણ્ડાપ્તં જયજં તથા ॥ ૧,૨૧૩.

ક્ષત્રિયના ધનની ત્રણ જાતો કહેવાય છે: શુદ્ધ રીતે મેળવેલું ધન, કરથી મળેલું ધન અને વિજયથી પ્રાપ્ત થયેલું ધન.

વૈશેષિકં ધનં દૃષ્ટં વૈશ્યસ્યાપિ વિલક્ષણમ્ । કૃષિગોરક્ષવાણિજ્યં શૂદ્રસ્યૈભ્યસ્ત્વનુગ્રહાત્ ॥ ૧,૨૧૩.

વૈશ્ય માટે અલગ પ્રકારનું ધન માનવામાં આવે છે: ખેતી, પશુપાલન અને વેપાર; જ્યારે શૂદ્રને આ બધું બીજાના ઉપકારથી જ મળે છે.

કુસીદકૃષિવાણિજ્યં પ્રકુર્વીત સ્વયં પરમ્ (કૃતમ્) । આપત્કાલે સ્વયં કુર્વન્નૈનસા યુજ્યતે દ્વિજઃ ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રાહ્મણને મુશ્કેલીના સમયે વ્યાજે પૈસા આપવું, ખેતી કરવી કે વેપાર કરવો પડે તો, પોતે એ કામ કરે તો તે પાપી ગણાતો નથી.

બહવો વર્તનોપાયા ઋષિભિઃ પરિકીર્તિતાઃ । સર્વેષામપિ ચૈવૈષાં કુસીદમધિકં વિદુઃ ॥ ૧,૨૧૩.

ઋષિઓએ જીવન ગુજારવાની ઘણી રીતો કહી છે, પણ એમાં વ્યાજે ધન આપવું સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે.