ગરુડપુરાણમ્

સર્વમર્હતિ શુદ્ધાત્મા પ્રાતઃ સ્નાયી જપાદિકમ્ । અત્યન્તમલિનઃ કાયો નવચ્છિદ્રસમન્વિતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જેનું મન શુદ્ધ છે, જે સવારે સ્નાન કરે છે અને જપ વગેરે કરે છે, તે સર્વે લાયક છે; કારણ કે આપણું શરીર બહુ અશુદ્ધ છે અને નવ રંધ્રોથી ભરેલું છે.

સ્ત્રવત્યેષ દિવા રાત્રૌ પ્રાતઃ સ્નાનં વિશોધનમ્ । મનઃ પ્રસાદજનનં રૂપસૌભાગ્યવર્ધનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

આ શરીરમાં દિવસ-રાતે પ્રવાહ ચાલે છે; સવારે સ્નાન કરવું શુદ્ધિ લાવે છે, મનને પ્રસન્ન કરે છે અને રૂપ તથા ભાગ્ય વધારે છે.

શોકદુઃ ખપ્રશમનં ગઙ્ગાસ્નાનવદાચરેત્ । અદ્ય હસ્તે તુ નક્ષત્રે દશમ્યાં જ્યેષ્ઠકે સિતે ॥ ૧,૨૧૩.

સ્નાન દુઃખ અને શોક દૂર કરે છે; આજે, ચંદ્ર હસ્ત નક્ષત્રમાં, દશમી તિથિ અને શુક્લ પક્ષે, ગંગા સ્નાન જેવું સ્નાન કરવું જોઈએ.

દશપાપ હરાયાં ચ અદત્વા દાનકલ્મષમ્ । વિરુદ્ધાચરણં હિંસા પરદારોપસેવનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

દશ પાપ દૂર થવાના દિવસે, દાનથી મળેલી અશુદ્ધિ આપ્યા વિના, ઉલટું વર્તન, હિંસા અને પરસ્ત્રીના સંગથી દૂર રહેવું જોઈએ.

પારુષ્યાનૃતપૈશુન્યમસમ્બદ્ધાભિભાષણમ્ । પરદ્રવ્યાભિધાનં ચ મનસાનિષ્ટચિન્તનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

કઠોર વાણી, અસત્ય, નિંદા, અસંગત વાત, પરધન પર લાલચ અને મનમાં દુર્ભાવના—

એતદ્દશાઘઘાતાર્થં ગઙ્ગાસ્નાનં કરોમ્યહમ્ । પ્રાતઃ સંક્ષેપતઃ સ્નાનં વાનપ્રસ્થગૃહસ્થયોઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આ દશ પાપ નાશ માટે હું ગંગા સ્નાન કરું છું; ટૂંકમાં, વાનપ્રસ્થ અને ગૃહસ્થ માટે સવારે સ્નાન કરવું યોગ્ય છે.

યતેસ્ત્રિષવણં સ્નાનં સકૃત્ત બ્રહ્મચારિણઃ । આચમ્ય તીર્થમાવાહ્ય સ્નાયાત્સ્મૃત્વાવ્યયં હરિમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

યતિઓએ દિવસે ત્રણ વખત અને બ્રહ્મચારીએ એક વખત સ્નાન કરવું; પાણી પીને, તીર્થને સ્મરીને અને અવિનાશી હરિને યાદ કરીને સ્નાન કરવું.

તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ વિજ્ઞેયા મન્દેહા નામ રાક્ષસાઃ । ઉદયન્તં દુરાત્માનઃ સૂર્યમિચ્છન્તિ ખાદિતુમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રણ કરોડ મંદેહ નામના રાક્ષસો છે, જે દુષ્ટ મનવાળા છે અને ઉગતા સૂર્યને ભક્ષવાનું ઇચ્છે છે.

સ હન્તિ સૂર્યં સન્ધ્યાયાં નોપાસ્તિં કુરુતે તુ યઃ । દહન્તિ મન્ત્રપૂતેન તોયેનાનલરૂપિણા ॥ ૧,૨૧૩.

જે સૂર્યોદય સમયે સંધ્યા ઉપાસના કરતો નથી, તે સૂર્યને નુકસાન પહોંચાડે છે; તેમને મંત્રથી શુદ્ધ થયેલ પાણી, અગ્નિરૂપ બનીને દહન કરે છે.

અહોરાત્રસ્ય યઃ સન્ધિઃ સા સન્ધ્યા ભવતીતિ હ । દ્વિનાડિકા ભવેત્સન્ધ્યા યાવદ્ભવતિ દર્શનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

દિવસ અને રાતના સંધિ સમયને સંધ્યા કહે છે; સંધ્યા બે નાઢી જેટલો સમય રહે છે, એટલે કે સૂર્ય દેખાય ત્યાં સુધી.

ગન્ધ્યાકર્માવસાને તુ સ્વયં હોમો વિધીયતે । સ્વયં હોમફલં યત્તુ તદન્યેન ન જાયતે ॥ ૧,૨૧૩.

સંધ્યા કર્મના અંતે પોતે હોમ કરવો જોઈએ; પોતે કરેલા હોમનું ફળ બીજાના કરવાથી મળતું નથી.

ઋત્વિક્પુત્રો ગુરુર્ભ્રાતા ભાગિનેયોઽથ વિટ્પતિઃ । એભિરેવ હુતં યત્તુ તદ્ધુતં સ્વયમેવ હિ ॥ ૧,૨૧૩.

ઋત્વિજ, પુત્ર, ગુરુ, ભાઈ, બહેનપુત્ર અથવા કુટુંબમુખિયા—આ લોકો દ્વારા કરાયેલ હવન પણ પોતે કર્યાનું ફળ આપે છે.

બ્રહ્મા વૈ ગાર્હપત્યાગ્નિર્દક્ષિણાગ્નિસ્ત્રિલોચનઃ । વિષ્ણુરાહવનીયાગ્નિઃ કુમારઃ સત્ય ઉચ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રહ્મા ગારહપત્ય અગ્નિ છે, દક્ષિણ અગ્નિ ત્રિનેત્રધારી છે, વિષ્ણુ આહવનીય અગ્નિ છે અને કુમારને સત્ય કહેવાય છે.

કૃત્વા હોમં યથાકાલં સૌરાન્મન્ત્રાઞ્જપેત્તતઃ । સમાહિતાત્મા સાવિત્રીં પ્રણવં ચ યથોદિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

યોગ્ય સમયે હોમ કર્યા પછી, મન એકાગ્ર કરીને સૌર મંત્રો, સાવિત્રી અને પ્રણવનો જાપ કરવો.

પ્રણવે નિત્યયુક્તસ્ય વ્યાહૃતીષુ ચ સપ્તસુ । ત્રિપદાયાં ચ સાવિત્ર્યાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય હંમેશા પ્રણવ, સાત વ્યાહૃતિઓ અને ત્રણ પદવાળી ગાયત્રીમાં તત્પર રહે છે, તેને ક્યારેય ક્યાંય કોઈ ભય રહેતું નથી.

ગાયત્ત્રીં યો જપેન્નિત્યં કલ્યમુત્થાય માનવઃ । લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય શુભ સમયે ઉઠીને દરરોજ ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરે છે, તે પાપથી અસ્પર્શિત રહે છે, જેમ જળથી કમળપત્ર ભીંજાતું નથી.

શ્વેતવર્ણા સમુદ્દિષ્ટા કૌશૈયવસના તથા । અક્ષસૂત્રધરા દેવી પદ્માસનગતા શુભા ॥ ૧,૨૧૩.

તે દેવી ધોળા રંગની, રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી, જપમાળા ધારણ કરેલી અને કમળના આસન પર બેસેલી શુભા છે.

આવાહ્ય યજુપાનેન તેજોઽસીતિ વિધાનતઃ । એતદ્યજુઃ પુરા દૈવૈર્દૃષ્ટિદર્શનકાઙ્ક્ષિભિઃ ॥ ૧,૨૧૩.

યજ્ઞના નિયમ પ્રમાણે યજુરના પાવન જળથી તેજને આવાહન કરીને, આ યજુરને પ્રાચીનકાળે દેવતાઓએ દર્શન કરવાની ઇચ્છાથી જોયું હતું.

આદિત્યમણ્ડલાન્તઃ સ્થાં બ્રહ્મલોકસ્થિતામપિ । તત્રાવાહ્ય જપિત્વાતો નમસ્કારાદ્વિસર્જયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

સૂર્યમંડળની અંદર કે બ્રહ્મલોકમાં જે વસે છે, તેને ત્યાં આવાહન કરીને અને જપ કર્યા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમસ્કાર કરીને વિદાય આપવી જોઈએ.

પૂર્વાહ્ન એવ કુર્વીત દેવતાનાં ચ પૂજનમ્ । ન વિષ્ણોઃ પરમો દેવસ્તસ્માત્તં પૂજયેત્સદા ॥ ૧,૨૧૩.

દેવતાઓની પૂજા સવારે જ કરવી જોઈએ; વિષ્ણુ કરતાં મહાન બીજો કોઈ દેવ નથી, તેથી હંમેશા વિષ્ણુની પૂજા કરવી.

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાન્દેવાન્ન પૃથગ્ભાવયેત્સુધીઃ । લોકેઽસ્મિન્મઙ્ગલાન્યષ્ટૌ બ્રાહ્મણો ગૌર્હુતાશનઃ ॥ ૧,૨૧૩.

સમજદાર વ્યક્તિએ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવને અલગ-અલગ દેવ માનવા નહીં જોઈએ; આ લોકમાં આઠ શુભ વસ્તુઓ છે: બ્રાહ્મણ, ગાય, અગ્નિ, સોનુ, ઘી, સૂર્ય, પાણી અને રાજા.

હિરણ્યં સર્પિરાદિત્ય આપો રાજા તથાષ્ટમઃ । એતાનિ સતતં પશ્યેદર્ચયેચ્ચ પ્રદક્ષિણમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

સોનુ, ઘી, સૂર્ય, પાણી અને રાજા—આ તમામને હંમેશા જોવું અને પૂજા કરવી, તથા તેમની પરિક્રમા કરવી.

વેદસ્યાધ્યયનં પૂર્વં વિચારોભ્યસનં જપઃ । તદ્દાનં ચૈવ શિષ્યભ્યો વેદાભ્યાસો હિ પઞ્ચધા ॥ ૧,૨૧૩.

વેદનો અભ્યાસ, વિચાર, વારંવાર અભ્યાસ, જપ અને શિષ્યોને દાન—વેદનો અભ્યાસ આ પાંચ રીતે થાય છે.

વેદાર્થં યજ્ઞશાસ્ત્રાણિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ ચૈવ હિ । મૂલ્યેન લેખયિત્વા યો દદ્યાદ્યાતિ સ વૈદિકમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

વેદનો અર્થ, યજ્ઞશાસ્ત્રો અને ધર્મશાસ્ત્રો લખી અને મૂલ્ય લઈને જે આપે છે, તે વેદજ્ઞ કહેવાય છે.

ઇતિહા સપુરાણાનિ લિખિત્વાયઃ પ્રયચ્છતિ । બ્રહ્મદાનસમં પુણ્યં પ્રાપ્નોતિ દ્વિગુણીકૃતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ઇતિહાસ અને પુરાણો લખી અને જે આપે છે, તેને જ્ઞાનદાન જેટલું, પણ દુગણું પુણ્ય મળે છે.

મૃતીયે ચ તથા ભાગે પોષ્યવર્ગાર્થસાધનમ્ । માતા પિતા ગુરુર્ભ્રાતા પ્રજા દીનાઃ સમાશ્રિતાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રીજા ભાગમાં પણ, માતા, પિતા, ગુરુ, ભાઈ, સંતાન, ગરીબ અને આશ્રિતો—આપણા પોષ્ય લોકોનું પાલન કરવું જોઈએ.

અભ્યાગતોઽતિથિશ્ચાગ્નિઃ પોષ્યવર્ગા ઉદાહૃતઃ । ભરણં પોષ્યવર્ગસ્ય પ્રશસ્તં સ્વર્ગસાધનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

આપેલા અતિથિ અને અગ્નિ પણ પોષ્યવર્ગમાં આવે છે; પોષ્ય લોકોનું પાલન કરવું સ્વર્ગપ્રાપ્તિનું શ્રેષ્ઠ સાધન છે.

ભરણં પોષ્ય વર્ગસ્ય તસ્માદ્યત્નેન કારયેત્ । સ જીવતિ વરશ્ચૈકો બહુભિર્યોપજીવ્યતિ ॥ ૧,૨૧૩.

માટે, પોષ્ય લોકોનું પાલન પુરુષાર્થપૂર્વક કરવું જોઈએ; એક માણસ જીવતો હોય છે, પણ અનેક લોકો તેનો આધાર લઈને જીવે છે.

જીવન્તો મૃતકાસ્ત્વન્યે પુરુષાઃ સ્વોદરમ્ભરાઃ । સ્વકીયોદરપૂર્તિશ્ચ કુક્કુરસ્યાપિ વિદ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

જે લોકો માત્ર પોતાનું પેટ ભરે છે, તેઓ જીવતાં પણ મરેલા સમાન છે; પોતાનું પેટ તો કૂતરો પણ ભરી લે છે.