ગરુડપુરાણમ્

રુદ્રં મૂર્ધ્ના સમાલભ્ય પ્રીણાત્યથ શિખામૃષીન્ । બાહૂ યમેન્દ્રવરુણકુબેરવસુધાનલાન્ ॥ ૧,૨૧૩.

માથા પર રુદ્રને, શિખા પર ઋષિઓને અને હાથ પર યમ, ઇન્દ્ર, વરુણ, કુબેર, પૃથ્વી અને અગ્નિને સ્પર્શવું.

અભ્યુક્ષ્ય ચરણૌ વિષ્ણુમિન્દ્રં વિષ્ણુ કરદ્વયમ્ । અગ્નિર્વાયુશ્ચ સૂર્યેન્દુગિરયોઽઙ્ગુલિપર્વસુ ॥ ૧,૨૧૩.

પગ પર વિષ્ણુ, બંને હાથ પર ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ, અને આંગળીઓના સાંધા પર અગ્નિ, વાયુ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને પર્વતોને સ્પર્શવું.

ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતસ્તાસુ યા રેખાઃ કરમધ્યગાઃ । ઉષઃ કાલે તુ સંપ્રાપ્તે શૌચં કૃત્વા યથાર્થવત્ ॥ ૧,૨૧૩.

હાથના મધ્યમાં આવેલી રેખાઓમાં ગંગા અને અન્ય નદીઓ માનવામાં આવે છે. સવારે ઉઠીને યોગ્ય રીતે શુદ્ધિ કરવી.

તતઃ સ્નાનર્ં પ્કુર્વીત દન્તધાવનપૂર્વકમ્ । મુખે પર્યુષિતે નિત્યં ભવત્યપ્રયતો નરઃ ॥ ૧,૨૧૩.

પછી દાંત સાફ કરીને સ્નાન કરવું. જો મોઢું ગંદું હોય તો મનુષ્ય હંમેશા અશુદ્ધ ગણાય છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કુર્યાદ્વૈ દન્તઘાવનમ્ । કદમ્બબિલ્વખદિરકરવીરવટાર્જુનાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

એટલે બધા પ્રયત્નથી દાંત સાફ કરવું જોઈએ. કદંબ, બિલ્વ, ખદિર, કરવીર, વટ અને અર્જુનના લાકડાં શ્રેષ્ઠ છે.

યૂથી ચ બૃહતી જાતી કરઞ્જાર્કાતિમુક્તકાઃ । જમ્બૂમધૂકા પામાર્ગશિરીષોદુમ્બરાસનાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

યૂથી, બૃહતી, જાતી, કરંજ, અર્ક, અતિમુક્તક, જાંબુ, મધૂક, પામારગ, શિરીષ, ઉદુંબર અને આસન પણ યોગ્ય છે.

ક્ષીરિકણ્ટકિવૃક્ષાદ્યાઃ પ્રશસ્તા દન્તધાવને । કટુતિક્તકષાયાશ્ચ ધનારોગ્યસુખપ્રદાઃ ॥ ૧,૨૧૩.

દૂધિયા અને કાંટાવાળા વૃક્ષો દાંત સાફ કરવા માટે ઉત્તમ છે. જે લાકડાં તીખા, કડવા કે તુરા હોય, તે ધન, આરોગ્ય અને સુખ આપે છે.

પ્રક્ષાલ્ય ભુક્ત્વા ચ શુચૌ દેશે ત્યક્ત્વા તદાચામેત્ । અમાયાં ચ તથા ષષ્ઠ્યાં નવમ્યાં પ્રતિપદ્યપિ ॥ ૧,૨૧૩.

જમ્યા પછી હાથ-મોઢું ધોઈ, સ્વચ્છ જગ્યાએ દાંતકાંડી ફેંકવી અને પછી મોઢું ધોવું. અમાવાસ્યા, ષષ્ટી, નવમી અને પ્રતિપદા તિથિએ પણ આવું કરવું.

વર્જયેદ્દન્તકાષ્ઠન્તુ તથૈવાર્કસ્ય વાસરે । અભાવે દન્ત કાષ્ઠસ્ય નિષિદ્ધાયાં તથા તિથૌ ॥ ૧,૨૧૩.

આ દિવસો અને રવિવારે દાંતકાંડીનો ઉપયોગ ટાળવો. જો દાંતકાંડી ન મળે અથવા નિષેધ હોય, તો તેનો ઉપયોગ ન કરવો.

અષાં દ્વાદશગણ્ડૂષૈઃ કુર્વીત મુખશોધનમ્ । પ્રાતઃ સ્નાનં પ્રશંસન્તિ દૃષ્ટાદૃષ્ટકરં હિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

આમાંથી બાર વખત પાણીથી મોઢું ધોઈને શુદ્ધ કરવું જોઈએ. સવારે સ્નાન કરવું ખૂબ જ લાભદાયી છે, એથી દેખાતા અને અદેખાતા બંને પ્રકારના ફળ મળે છે.

સર્વમર્હતિ શુદ્ધાત્મા પ્રાતઃ સ્નાયી જપાદિકમ્ । અત્યન્તમલિનઃ કાયો નવચ્છિદ્રસમન્વિતઃ ॥ ૧,૨૧૩.

જેનું મન શુદ્ધ છે, જે સવારે સ્નાન કરે છે અને જપ વગેરે કરે છે, તે સર્વે લાયક છે; કારણ કે આપણું શરીર બહુ અશુદ્ધ છે અને નવ રંધ્રોથી ભરેલું છે.

સ્ત્રવત્યેષ દિવા રાત્રૌ પ્રાતઃ સ્નાનં વિશોધનમ્ । મનઃ પ્રસાદજનનં રૂપસૌભાગ્યવર્ધનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

આ શરીરમાં દિવસ-રાતે પ્રવાહ ચાલે છે; સવારે સ્નાન કરવું શુદ્ધિ લાવે છે, મનને પ્રસન્ન કરે છે અને રૂપ તથા ભાગ્ય વધારે છે.

શોકદુઃ ખપ્રશમનં ગઙ્ગાસ્નાનવદાચરેત્ । અદ્ય હસ્તે તુ નક્ષત્રે દશમ્યાં જ્યેષ્ઠકે સિતે ॥ ૧,૨૧૩.

સ્નાન દુઃખ અને શોક દૂર કરે છે; આજે, ચંદ્ર હસ્ત નક્ષત્રમાં, દશમી તિથિ અને શુક્લ પક્ષે, ગંગા સ્નાન જેવું સ્નાન કરવું જોઈએ.

દશપાપ હરાયાં ચ અદત્વા દાનકલ્મષમ્ । વિરુદ્ધાચરણં હિંસા પરદારોપસેવનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

દશ પાપ દૂર થવાના દિવસે, દાનથી મળેલી અશુદ્ધિ આપ્યા વિના, ઉલટું વર્તન, હિંસા અને પરસ્ત્રીના સંગથી દૂર રહેવું જોઈએ.

પારુષ્યાનૃતપૈશુન્યમસમ્બદ્ધાભિભાષણમ્ । પરદ્રવ્યાભિધાનં ચ મનસાનિષ્ટચિન્તનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

કઠોર વાણી, અસત્ય, નિંદા, અસંગત વાત, પરધન પર લાલચ અને મનમાં દુર્ભાવના—

એતદ્દશાઘઘાતાર્થં ગઙ્ગાસ્નાનં કરોમ્યહમ્ । પ્રાતઃ સંક્ષેપતઃ સ્નાનં વાનપ્રસ્થગૃહસ્થયોઃ ॥ ૧,૨૧૩.

આ દશ પાપ નાશ માટે હું ગંગા સ્નાન કરું છું; ટૂંકમાં, વાનપ્રસ્થ અને ગૃહસ્થ માટે સવારે સ્નાન કરવું યોગ્ય છે.

યતેસ્ત્રિષવણં સ્નાનં સકૃત્ત બ્રહ્મચારિણઃ । આચમ્ય તીર્થમાવાહ્ય સ્નાયાત્સ્મૃત્વાવ્યયં હરિમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

યતિઓએ દિવસે ત્રણ વખત અને બ્રહ્મચારીએ એક વખત સ્નાન કરવું; પાણી પીને, તીર્થને સ્મરીને અને અવિનાશી હરિને યાદ કરીને સ્નાન કરવું.

તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ વિજ્ઞેયા મન્દેહા નામ રાક્ષસાઃ । ઉદયન્તં દુરાત્માનઃ સૂર્યમિચ્છન્તિ ખાદિતુમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

ત્રણ કરોડ મંદેહ નામના રાક્ષસો છે, જે દુષ્ટ મનવાળા છે અને ઉગતા સૂર્યને ભક્ષવાનું ઇચ્છે છે.

સ હન્તિ સૂર્યં સન્ધ્યાયાં નોપાસ્તિં કુરુતે તુ યઃ । દહન્તિ મન્ત્રપૂતેન તોયેનાનલરૂપિણા ॥ ૧,૨૧૩.

જે સૂર્યોદય સમયે સંધ્યા ઉપાસના કરતો નથી, તે સૂર્યને નુકસાન પહોંચાડે છે; તેમને મંત્રથી શુદ્ધ થયેલ પાણી, અગ્નિરૂપ બનીને દહન કરે છે.

અહોરાત્રસ્ય યઃ સન્ધિઃ સા સન્ધ્યા ભવતીતિ હ । દ્વિનાડિકા ભવેત્સન્ધ્યા યાવદ્ભવતિ દર્શનમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

દિવસ અને રાતના સંધિ સમયને સંધ્યા કહે છે; સંધ્યા બે નાઢી જેટલો સમય રહે છે, એટલે કે સૂર્ય દેખાય ત્યાં સુધી.

ગન્ધ્યાકર્માવસાને તુ સ્વયં હોમો વિધીયતે । સ્વયં હોમફલં યત્તુ તદન્યેન ન જાયતે ॥ ૧,૨૧૩.

સંધ્યા કર્મના અંતે પોતે હોમ કરવો જોઈએ; પોતે કરેલા હોમનું ફળ બીજાના કરવાથી મળતું નથી.

ઋત્વિક્પુત્રો ગુરુર્ભ્રાતા ભાગિનેયોઽથ વિટ્પતિઃ । એભિરેવ હુતં યત્તુ તદ્ધુતં સ્વયમેવ હિ ॥ ૧,૨૧૩.

ઋત્વિજ, પુત્ર, ગુરુ, ભાઈ, બહેનપુત્ર અથવા કુટુંબમુખિયા—આ લોકો દ્વારા કરાયેલ હવન પણ પોતે કર્યાનું ફળ આપે છે.

બ્રહ્મા વૈ ગાર્હપત્યાગ્નિર્દક્ષિણાગ્નિસ્ત્રિલોચનઃ । વિષ્ણુરાહવનીયાગ્નિઃ કુમારઃ સત્ય ઉચ્યતે ॥ ૧,૨૧૩.

બ્રહ્મા ગારહપત્ય અગ્નિ છે, દક્ષિણ અગ્નિ ત્રિનેત્રધારી છે, વિષ્ણુ આહવનીય અગ્નિ છે અને કુમારને સત્ય કહેવાય છે.

કૃત્વા હોમં યથાકાલં સૌરાન્મન્ત્રાઞ્જપેત્તતઃ । સમાહિતાત્મા સાવિત્રીં પ્રણવં ચ યથોદિતમ્ ॥ ૧,૨૧૩.

યોગ્ય સમયે હોમ કર્યા પછી, મન એકાગ્ર કરીને સૌર મંત્રો, સાવિત્રી અને પ્રણવનો જાપ કરવો.

પ્રણવે નિત્યયુક્તસ્ય વ્યાહૃતીષુ ચ સપ્તસુ । ત્રિપદાયાં ચ સાવિત્ર્યાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય હંમેશા પ્રણવ, સાત વ્યાહૃતિઓ અને ત્રણ પદવાળી ગાયત્રીમાં તત્પર રહે છે, તેને ક્યારેય ક્યાંય કોઈ ભય રહેતું નથી.

ગાયત્ત્રીં યો જપેન્નિત્યં કલ્યમુત્થાય માનવઃ । લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા ॥ ૧,૨૧૩.

જે મનુષ્ય શુભ સમયે ઉઠીને દરરોજ ગાયત્રી મંત્રનો જાપ કરે છે, તે પાપથી અસ્પર્શિત રહે છે, જેમ જળથી કમળપત્ર ભીંજાતું નથી.

શ્વેતવર્ણા સમુદ્દિષ્ટા કૌશૈયવસના તથા । અક્ષસૂત્રધરા દેવી પદ્માસનગતા શુભા ॥ ૧,૨૧૩.

તે દેવી ધોળા રંગની, રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી, જપમાળા ધારણ કરેલી અને કમળના આસન પર બેસેલી શુભા છે.

આવાહ્ય યજુપાનેન તેજોઽસીતિ વિધાનતઃ । એતદ્યજુઃ પુરા દૈવૈર્દૃષ્ટિદર્શનકાઙ્ક્ષિભિઃ ॥ ૧,૨૧૩.

યજ્ઞના નિયમ પ્રમાણે યજુરના પાવન જળથી તેજને આવાહન કરીને, આ યજુરને પ્રાચીનકાળે દેવતાઓએ દર્શન કરવાની ઇચ્છાથી જોયું હતું.

આદિત્યમણ્ડલાન્તઃ સ્થાં બ્રહ્મલોકસ્થિતામપિ । તત્રાવાહ્ય જપિત્વાતો નમસ્કારાદ્વિસર્જયેત્ ॥ ૧,૨૧૩.

સૂર્યમંડળની અંદર કે બ્રહ્મલોકમાં જે વસે છે, તેને ત્યાં આવાહન કરીને અને જપ કર્યા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમસ્કાર કરીને વિદાય આપવી જોઈએ.