ગરુડપુરાણમ્

પલાશચૂર્ણં સમધુ ગવ્યાજ્યામલકાન્વિતમ્ । સવિડઙ્ગં પીતમાત્રં નરં કુર્યાન્મહામતિમ્ ॥ ૧,૨૦૨.

પલાશનું ચूर्ण, મધ, ગાયનું ઘી અને આમળા સાથે, વિડંગ પણ મિક્સ કરીને પીવાથી માણસ બહુ બુદ્ધિશાળી બને છે.

માસૈકેન મહાદેવ જરામરણવર્જિતઃ ॥ ૧,૨૦૨.

હે મહાદેવ, માત્ર એક મહિને જ વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુમાંથી મુક્તિ મળી જાય છે.

પલાશબીજં સઘૃતં તિલમધ્વન્વિતં સમમ્ । સપ્તાહં ભક્ષિતં રુદ્ર જરાં નયતિ સંક્ષયમ્ ॥ ૧,૨૦૨.

પલાશના બીજને ઘી, તલ અને મધ સાથે સમાન પ્રમાણમાં મિક્સ કરીને સાત દિવસ ખાવાથી, હે રુદ્ર, વૃદ્ધાવસ્થા નાશ પામે છે.

રુદ્રામલકચૂર્ણં વૈ મધુતૈલ ઘૃતાન્વિતમ્ । જગ્ધ્વા માસં યુવા સ્યાચ્ચ નરો વાગીશ્વરી ભવેત્ ॥ ૧,૨૦૨.

રુદ્રામળકાનું ચૂર્ણ મધ, તેલ અને ઘી સાથે મિક્સ કરીને એક મહિનો ખાવાથી મનુષ્ય યુવાન અને વાક્પટુ બની જાય છે.

શિવામલકચૂર્ણં વૈ મધુના ઉદકેન વા । બલાનિ કુર્યાન્નાસાયાઃ પ્રત્યૂષે ભક્ષિતં શિવ ॥ ૧,૨૦૨.

શિવામળકાનું ચૂર્ણ મધ અથવા પાણી સાથે પ્રાત:કાળે ખાવાથી, હે શિવ, નાકની તાકાત વધે છે.

કુષ્ઠચૂર્ણં સાજ્યમધુ પ્રાતર્જગ્ધ્વા ભવેન્નરઃ । સાક્ષાત્સુરભિદેહો વૈ જીવેદ્વર્ષસહસ્રકમ્ ॥ ૧,૨૦૨.

કુષ્ઠનું ચૂર્ણ ઘી અને મધ સાથે સવારે ખાવાથી મનુષ્યનું શરીર સુગંધિત બની જાય છે અને તે હજાર વર્ષ જીવે છે.

માષસ્ય વિદલાન્યે વિતુષાણિ મહેશ્વર । ઘૃતભાવિતશુષ્કાણિ પયસા સાધિતાનિ વૈ ॥ ૧,૨૦૨.

હે મહેશ્વર, માષના વિદલ અને વિતુષ, ઘીમાં સુકવેલા અને પછી દૂધમાં રાંધીને તૈયાર કરેલા—

સમાધ્વાજ્યપયોભિશ્ચ ભક્ષયિત્વા ચ કામયેત્ । સ્ત્રીણાં શતં મહાદેવ તત્ક્ષણાન્નાત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૨૦૨.

—મધ, ઘી અને દૂધ સાથે ખાવાથી, હે મહાદેવ, મનુષ્ય એક સાથે સો સ્ત્રીઓને સંતોષી શકે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

રસશ્ચૈરણ્ડતૈલેન ગન્ધકેન શુભો ભવેત્ । ત્રિકાલોદકસંઘુષ્ટો બલકૃદ્ભક્ષણાદ્ભવેત્ ॥ ૧,૨૦૨.

રસને એરંડીના તેલ અને ગંધક સાથે મિક્સ કરીને, દિવસમાં ત્રણ વખત પાણીથી કૂગરા કરીને અને પછી ખાવાથી તાકાત મળે છે.

દુગ્ધં વિતુષમાષૈશ્ચ શિમ્બાબીજૈશ્ચ સાધિતમ્ । અપામાર્ગસ્ય તૈલેન પીતં સ્ત્રીશતકામકૃત્ ॥ ૧,૨૦૨.

દૂધમાં વિતુષ માષ અને શિમ્બીના બીજ ઉમેરીને, અપામાર્ગના તેલ સાથે પીવાથી, મનુષ્ય સો સ્ત્રીઓને સંતોષી શકે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦૩ હરિરુવાચ । યા ગૌર્દ્વેષ્ટિં સ્વકં વત્સં તસ્યા દેયં સ્વકં પયઃ । લવણેન સમાયુક્તં તસ્યા વત્સઃ પ્રિયો ભવેત્ ॥ ૧,૨૦૩.

હરિ બોલ્યા: જે ગાય પોતાનાં વાછરડાને દુશ્મન માને છે, તેને પોતાનું દૂધ મીઠું ઉમેરીને આપવું જોઈએ; પછી તેનું વાછરડું તેને પ્રિય બની જાય છે.

શુનોઽસ્થિ કણ્ઠબદ્ધં હિ મહિષાણાં ગવા તથા । કૃમિજાલં પાતયતિ સકલં નાત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૨૦૩.

કૂતરાની હડી ગાય કે મહિષના ગળામાં બાંધવાથી બધા કીડા નાશ પામે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

ગોજઙ્ગનાભિપાતઃ સ્યાદ્ગુઞ્જામૂલસ્ય ભક્ષણાત્ ॥ ૧,૨૦૩.

ગુંજાના મૂળ ગાયને ખવડાવવાથી ગર્ભપાત થાય છે.

વરુણફલસ્યરસં કરેણ મથિતં શિવ । ચતુષ્પાદદ્વિપદયોઃ કૃમિજાલં નિપાતયેત્ ॥ ૧,૨૦૩.

હે શિવ, વરુણના ફળનો રસ હાથથી મથીને ચાર પગવાળા અને બે પગવાળા પ્રાણીઓના બધા કીડા નાશ પામે છે.

વ્રણઞ્ચ શમયેદ્રુદ્ર જયાયાઃ પૂરણાત્તથા । ગજમૂત્રસ્ય વૈ પાનં ગોમહિષ્યુપસર્ગનુત્ ॥ ૧,૨૦૩.

હે રુદ્ર, જયાના ભરવાથી ઘા શમાય છે અને હાથીનું મૂત્ર પીવાથી ગાય અને મહિષના રોગ દૂર થાય છે.

સમસૂર શાલિબીજં પીતં તક્રેણ ઘર્ષિતમ્ । ક્ષીરે ગોમહીષસ્યૈવ ગોઃ પુંસશ્ચ હિતં ભવેત્ ॥ ૧,૨૦૩.

યવ અને ચોખા છાશમાં પીસીને, ગાય, મહિષ કે વાછરડાના દૂધમાં આપવાથી લાભ થાય છે.

પત્રઞ્ચ શરપુઙ્ખાયા દત્તં સલવણં શિવ । વારિસ્ફોટં હયાનાઞ્ચ કેસરાણાં વિનાશયેત્ ॥ ૧,૨૦૩.

હે શિવ, શરપુંખાના પાન મીઠા સાથે આપવાથી ઘોડાના કેસર પરના પાણીના ફોડા નાશ પામે છે.

ઘૃતકુમારીપત્રમેવ દત્તં સલક્ષણં હર । તુરગમકેસરાણાં કણ્ડૂનંશ્યેન્ન સંશયઃ ॥ ૧,૨૦૩.

હે હર, ઘૃતકુમારીના પાન મીઠા સાથે આપવાથી ઘોડાના કેસર પરની ખંજવાળ ચોક્કસ દૂર થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦૪ સૂત ઉવાચ । એવં ધન્વન્તરિઃ પ્રાહ સુશ્રુતાયચ વૈદ્યકમ્ । અત નામાનિ વક્ષ્યામિ ઓષધીનાં સમાસતઃ ॥ ૧,૨૦૪.

સૂતે કહ્યું: ધન્વંતરીએ સુશ્રુતને ઔષધિ વિષે એમ કહ્યું; હવે હું ઔષધિઓનાં નામ સંક્ષિપ્તમાં કહું છું.

સ્થિરા વિદારિગન્ધા ચ શાલપણ્યશુમત્યપિ । લાઙ્ગલી કલસી ચૈવ ક્રોષ્ટુપુચ્છા ગુહા મતા ॥ ૧,૨૦૪.

સ્થિરા, વિદારીગંધા, શાલપણ્યા, શુમતી, લાંગળી, કલસી, ક્રોષ્ટુપુચ્છા અને ગુહા એમ માનવામાં આવે છે.

પુનર્નવાથ પર્ષાભૂઃ કઠિલ્યા કારુણા તથા । એરણ્ડશ્ચોરુવૂકઃ સ્યાદામર્દો વર્ધમાનકઃ ॥ ૧,૨૦૪.

પુનર્નવા, પર્ષાભૂ, કઠિલ્યા, કારુણા, એરંડ, ઉરુવૂક, આમર્દ અને વર્ધમાનક તરીકે ઓળખાય છે.

ઝષા નાગબલા જ્ઞેયા શ્વદંષ્ટ્રા ગોક્ષુરો મતઃ । શતાવરી વરા ભીરુ પીવરીન્દીવરી વરી ॥ ૧,૨૦૪.

ઝષા એટલે નાગબલા, શ્વદંષ્ટ્રા એટલે ગોક્ષુર, શતાવરી, વરા, ભીરુ, પીવરી, ઇંદીવરી અને વરી પણ જાણીતી છે.

વ્યાઘ્રી તુ બૃહતી કૃષ્ણા હંસપાદી મધુસ્ત્રવા । ધામની કણ્ટકારી સ્યાત્ક્ષુદ્રા સિંહી નિદિગ્ધિકા ॥ ૧,૨૦૪.

વ્યાઘ્રી એટલે બૃહતી, કૃષ્ણા, હંસપાદી, મધુસ્ત્રવા, ધામની, કંટકારી, ક્ષુદ્રા, સિંહી અને નિદિઘિકા તરીકે ઓળખાય છે.

વૃશ્ચિકા ત્ર્યમૃતા કાલી વિષઘ્ની સર્પદંષ્ટ્રિકા । મર્કટી ચાત્મગુપ્તા સ્યાદાર્ષેયી કપિકચ્છુકા ॥ ૧,૨૦૪.

વૃશ્ચિકા, ત્ર્યમૃતા, કાળી, વિશઘ્ની, સર્પદંષ્ટ્રિકા, મર્કટી, આત્મગુપ્તા, આર્ષેયી અને કપિકચ્છુકા એમ નામ આપવામાં આવ્યા છે.

મુદ્ગપર્ણો ક્ષુદ્રસહા માષપર્ણો મહાસહા । ત્યજા પરા ચ મહા જ્ઞેયા દણ્ડયોન્યઙ્કસંજ્ઞયા । ન્યગ્રોધસ્તુ વટો જ્ઞેયઃ અશ્વત્થઃ કપિલો મતઃ ॥ ૧,૨૦૪.

મુગપરણીને ક્ષુદ્રસહા કહે છે, માશપરણીને મહાસહા કહેવાય છે, ત્યજા અને પરા મહા તરીકે ઓળખાય છે, દંડયોની અને અંક સંજ્ઞા પણ છે. ન્યગ્રોધ એટલે વટ અને અશ્વત્થને કપિલ કહે છે.

પ્લક્ષોઽથ ગર્દભાણ્ડઃ સ્યાત્પર્કટી ચ કપીતનઃ । પાર્થસ્તુ કકુભો ધન્વિ વિજ્ઞેયોર્ઽજુનનામભિઃ ॥ ૧,૨૦૪.

પ્લક્ષને ગર્દભાણ્ડ કહે છે, પર્કટીને કપીતન કહેવાય છે. પાર્થને કકુભ અને ધન્વી પણ કહે છે, અને અર્જુન નામે ઓળખાય છે.

નન્દીવૃક્ષઃ પ્રરોહી સ્યાત્પુષ્ટિકારીતિ ચોચ્યતે । વઞ્જુલો વેતસો જ્ઞેયો ભલ્લાતશ્ચાપ્યરુષ્કરઃ ॥ ૧,૨૦૪.

નંદીવૃક્ષને પ્રરોહી અને પુષ્ટિકારી પણ કહે છે. વંજુલ, વેતસ, ભલ્લાત અને અરુષ્કર પણ જાણીતા છે.

લોધ્રઃ સારવકો ધૃષ્ટસ્તિરીટશ્ચાપિ કીર્તિતઃ । બૃહત્ફલા મહાજમ્બૂર્જ્ઞેયા બાલફલા પરા ॥ ૧,૨૦૪.

લોધ્ર, સારવક, ધૃષ્ટ અને તિરીટ એમ ઉલ્લેખ થાય છે. બૃહત્ફલા એટલે મહાજાંબુ અને બાલફલા બીજી છે.

તૃતીયા જલજમ્બૂઃ સ્યાન્નાદેયી સા ચ કીર્તિતા । કણા કૃષ્ણોપકુઞ્ચી ચ શૌણ્ડી માગધિકેતિ ચ ॥ ૧,૨૦૪.

ત્રીજું જલજાંબુ કહેવાય છે, જેને નાદેયી પણ કહે છે. કણા, કૃષ્ણોપકુંચી, શૌંડી અને માગધિકા પણ જાણીતી છે.