ગરુડપુરાણમ્

રોગઘ્નં પુષ્ટિદં ચાપિ બલતેજોવિવર્ધનમ્ । તદેવાશ્વાયદાતવ્યં ક્ષીરયુક્તમથાપિ વા ॥ ૧,૨૦૧.

આ રોગ નાશક, પોષણદાયક અને બળ વધારનાર છે; ઘોડાને, દૂધ સાથે કે વિના, આપવું.

ગુડૂચીકલ્પયોગેન શતાવર્યશ્વગન્ધયોઃ । ચત્વારિ ત્રીણિ મધ્યસ્ય જઘન્યસ્ય પલાનિ હિ ॥ ૧,૨૦૧.

ગુડૂચી પ્રમાણે, શતાવરી અને અશ્વગંધા માટે, મધ્યમ માટે ચાર કે ત્રણ પળ અને ઓછા માટે તે પ્રમાણે પળ આપવી.

અકસ્માદ્યત્ર વાહાનામેકરૂપં યદા ભવેત્ । મ્રિયતે ચ યદા ક્ષિપ્રમુપસર્ગં તમાદિશેત્ ॥ ૧,૨૦૧.

જ્યારે કોઈ કારણ વિના બધા પશુઓ એકસરખા દેખાય અને અચાનક મરી જાય, ત્યારે એ ઉપસર્ગ રોગ સમજવો.

હોમાદ્યૈ રક્ષયા વિપ્રભોજનૈર્બલિકર્મણા । શાન્ત્યોપસર્ગશાન્તિઃ સ્યાદ્ધરીતક્યાદિકલ્પતઃ ॥ ૧,૨૦૧.

હોમ, બ્રાહ્મણ ભોજન અને બલિથી, હરિતકી વગેરે ઉપાય પ્રમાણે, ઉપસર્ગ રોગ શાંત થાય છે.

હરીતકી ગવાં મૂત્રૈસ્તૈલેન લવણાન્વિતા । આદૌ પઞ્ચ તતઃ પઞ્ચ વૃદ્ધ્યા પૂર્ણશતાવધિ । ઉત્તમા ચ શતં માત્રાસ્ત્વશીતિઃ ષષ્ટિરેવ વા ॥ ૧,૨૦૧.

હરિતકી, ગાયના મૂત્ર, તેલ અને મીઠું સાથે, પહેલા પાંચ, પછી વધુ પાંચ, આવું વધારીને પૂરા સો સુધી આપવું. શ્રેષ્ઠ માત્રા સો, અથવા અશી, અથવા સાઠ છે.

ગજાયુર્વેદમાખ્યાસ્યે ઉક્તાઃ કલ્પા ગજે હિતાઃ । ગજે ચતુર્ગુણા માત્રાસ્તાભિર્ગજરુગર્દનઃ ॥ ૧,૨૦૧.

હવે હું ગજ આયુર્વેદ કહું છું; હાથી માટે જે ઉપાય લાભદાયક છે તે જણાવ્યા. હાથી માટે માત્રા ચારગણી રાખવી, અને એથી હાથીના રોગ દૂર થાય છે.

ગજો પસર્ગવ્યાધીનાં શમનં શાન્તિકર્મ ચ । પૂજયિત્વા સુરાન્વિપ્રાન્રત્નૈર્ગાં કપિલાં દદેત્ ॥ ૧,૨૦૧.

હાથીના ઉપસર્ગ રોગ શાંત કરવા, દેવ અને બ્રાહ્મણોને રત્નોથી પૂજા કરીને, કપિલા ગાય દાન આપવી.

દન્તિદન્તદ્વયે માલાં નિબન્ધીયાદુપોષિતઃ । મન્ત્રેણ મન્ત્રિતાન્વૈદ્યૈર્વચાસિદ્ધાર્થકાંસ્તથા ॥ ૧,૨૦૧.

ઉપવાસ કર્યા પછી, હાથીના બંને દાંત વચ્ચે માળા બાંધવી. વૈદ્યો મંત્રોચ્ચાર કરીને ઇચ્છિત વસ્તુઓ આપે.

સૂર્યાદિશિવદુર્ગાશ્રીવિષ્ણ્વર્ચા રક્ષયેદ્ગજમ્ । બલિં દદ્યાચ્ચ ભૂતેભ્યઃ સ્નાપયેચ્ચ ચતુર્ઘટૈઃ ॥ ૧,૨૦૧.

સૂર્ય, શિવ, દુર્ગા, શ્રી અને વિષ્ણુના સ્તોત્રથી હાથીનું રક્ષણ થાય છે; ભૂતોને બલિ આપવી અને ચાર ઘડાથી હાથીને સ્નાન કરાવવું.

ભોજનં મન્ત્રિતં દદ્યાદ્ભસ્મનોદ્ધૂનયેદ્ગજમમ્ । ભૂતરક્ષા શુભા મેધ્યા વારણં રક્ષયેત્સદા ॥ ૧,૨૦૧.

મંત્રિત ભોજન આપવું, હાથી પર ભસ્મ છાંટવું; ભૂતોથી રક્ષા શુભ અને પવિત્ર છે, હંમેશા હાથીનું રક્ષણ કરવું.

ત્રિફલાપઞ્ચકોલે ચ દશમૂલં વિડઙ્ગકમ્ । શતાવરીગુડૂચી ચ નિમ્બવાસકકિંશુકાઃ ॥ ૧,૨૦૧.

ત્રિફળા, પંચકોલ, દશમૂળ, વિડંગ, શતાવરી, ગુડૂચી, અને સાથે નિમ, વાસક અને કિંચુક ઉપયોગમાં લેવા.

ગજરોગવિનાશાય હિતો રૂક્ષઃ કષાયકઃ । આયુર્વેદદ્વયોક્તાનામુક્તં સંક્ષેપસારતઃ ॥ ૧,૨૦૧.

હાથીના રોગ નાશ માટે, શુષ્ક અને તીખા રસવાળું દવા લાભદાયક છે; બંને આયુર્વેદમાં જે કહ્યું છે, તેનું સંક્ષિપ્ત રૂપ અહીં આપ્યું છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦૨ હરિરુવાચ । એકં પુનર્નવામૂલમપામાર્ગસ્ય વા શિવ । સરસં યોનિનિઃ ક્ષિપ્તં વરાઙ્ગસ્ય વ્યથાં હરેત્ । પ્રસૂતિવેદનાઞ્ચૈવ તરુણીનાં વ્યથાં હરેત્ ॥ ૧,૨૦૨.

હરિ બોલ્યા: એક પુનર્નવા અથવા અપામારગનું મૂળ, તાજું યોનિમાં મૂકવાથી, સુંદર સ્ત્રીની પીડા દૂર થાય છે અને યુવાન સ્ત્રીઓની પ્રસૂતિની વેદના પણ ઓછી થાય છે.

ભૂમિ કૂષ્માણ્ડમૂલં વૈ શાલિચૂર્ણમથાપિ વા । સપ્તાહં દુગ્ધપીતં સ્યાત્સ્ત્રીણાં બહુપયસ્કરમ્ ॥ ૧,૨૦૨.

ભૂમિ, કુષ્માંડના મૂળ અથવા શાકનો લોટ, દૂધ સાથે સાત દિવસ સુધી લેવાથી સ્ત્રીઓમાં દુધ વધે છે.

રુદ્રેન્દ્રવારુણીમુલં લેપાત્સ્ત્રીસ્તનવેદના । નશ્યેત ઘૃતપક્વા ચ કાર્યાવશ્યન્તુ પોલિકા ॥ ૧,૨૦૨.

રુદ્ર, ઇન્દ્ર અને વારુણીના મૂળનો લેપ સ્ત્રીના સ્તનનો દુઃખાવો દૂર કરે છે; આ પોલિકા ઘી સાથે જરૂર તૈયાર કરવી.

ભક્ષિતા સા મહેશાન યોનિશૂલં વિનાશયેત્ । પ્રલેપિતા કારવેલ્લમૂલેનૈવ વિનિર્ગતા ॥ ૧,૨૦૨.

મહેશાન, આ ખાવાથી યોનિનું દુઃખાવું દૂર થાય છે; અને કારવેલ્લાના મૂળ સાથે લપસી લગાડવાથી અટકેલું બહાર નીકળી જાય છે.

યોનિઃ પ્રવેશમાયાતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા । નીલીપટોલમૂલાનિ સાજ્યાનિ તિલવારિણા ॥ ૧,૨૦૨.

યોનિમાંથી પ્રવાહ શરૂ થાય ત્યારે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; નીલી અને પટોળના મૂળ, ઘી અને તલના તેલ સાથે—

પિષ્ટાન્યેષાં પ્રલેપો વૈ જ્વાલાગર્દભરાગનત્ । પાઠામૂલં રુદ્ર પીતં પિષ્ટં તણ્ડુલવારિણા ॥ ૧,૨૦૨.

આ બધાનું પીસી લપસી લગાડવાથી બળતરા અને દુઃખાવો ઓગળી જાય છે; પાઠાનું મૂળ, રુદ્ર, તાંડુલના પાણીમાં પીસીને પીવાથી—

પાપરોગહરં સ્યાચ્ચ કુષ્ઠપાનં તથૈવ ચ । વાસ્યોદકઞ્ચ સમધુ પીતમન્તર્ગતસ્ય વૈ ॥ ૧,૨૦૨.

આ પાપરોગ દૂર કરે છે અને કષ્ટરોગ પણ દૂર કરે છે; મધ મળેલું પાણી પીવાથી અંદરના રોગમાં લાભ થાય છે.

પાપરોગસ્ય સન્તાપનિવૃક્તિં કુરુતે શિવ । ઘૃતતુલ્યા રુદ્ર લાક્ષા પીતા ક્ષીરેણ વૈ સહ ॥ ૧,૨૦૨.

શિવ, આ પાપરોગની તપન દૂર કરે છે; લાક, જેટલું ઘી હોય તેટલું, દૂધ સાથે પીવાથી, રુદ્ર—

પ્રદરં હરતે રોગં નાત્ર કાર્યા વિચારણા । દ્વિજયષ્ટી ત્રિકટુકં ચૂર્ણં પીતં હરેચ્છિવ ॥ ૧,૨૦૨.

પ્રદર નામનો રોગ દૂર થાય છે; અહીં કોઈ શંકા રાખવાની જરૂર નથી. દ્વિજયષ્ટી અને ત્રિકટુનું ચूर्ण પીવાથી, શિવ, એ રોગ દૂર થાય છે.

તિલક્વાથેન સંયુક્તં રક્તગુલ્મં સ્ત્રિયા હર । કુસુમસ્ય નિબદ્ધઞ્ચ તરુણીનાં મહેશ્વર ॥ ૧,૨૦૨.

તલના કઢા સાથે મિશ્રિત કરીને, સ્ત્રીઓમાં રક્તગુલ્મ દૂર થાય છે; અને ફૂલની તૈયારી યુવતીઓ માટે મહેશ્વર, નિર્ધારિત છે.

રક્તોત્પલસ્ય વૈ કન્દંશર્કરાતિલસંયુતમ્ । પીતં સશર્કરં સ્ત્રીણાં ધારયેદ્ગર્ભપાતનમ્ ॥ ૧,૨૦૨.

રક્તઉત્પલના મૂળમાં ખાંડ અને તલ મિક્સ કરીને, ખાંડ સાથે સ્ત્રીઓ પીવે તો ગર્ભપાત થાય છે.

રક્તસ્ત્રાવસ્ય નાશઃ સ્યાચ્છીતોદકનિષેવણાત્ । પીતન્તુ કાઞ્જિક રુદ્ર ક્વથિતં શરપુઙ્ખયા ॥ ૧,૨૦૨.

ઠંડા પાણી પીવાથી રક્તસ્ત્રાવ બંધ થાય છે; અને કાંજીમાં શરપુંખા ઉકાળી, એ પીવાથી, રુદ્ર—

હિઙ્ગુસ્ત્રૈન્ધવસંયુક્તં શીઘ્રં સ્ત્રીણાં પ્રસૂતિકૃત્ । માતુલુઙ્ગસ્ય વૈ મૂલં કટિબદ્ધં પ્રસૂતિકૃત્ ॥ ૧,૨૦૨.

હિંગ અને સૈંધવ મિક્સ કરીને ઝડપથી સ્ત્રીઓમાં પ્રસવ થાય છે; માતુલુંગનું મૂળ કમરે બાંધવાથી પણ પ્રસવ થાય છે.

અપામાર્ગસ્ય વૈ મૂલે ગર્ભવત્યાસ્તુ નામતઃ । ઉત્પાટ્યમાને સકલે પુત્ત્રઃ સ્યાદાન્યથા સુતા ॥ ૧,૨૦૨.

અપામાર્ગનું મૂળ ગર્ભવતી સ્ત્રી માટે નામ લઈને મૂકે અને આખું ખેંચી કાઢે તો પુત્ર થાય; નહિ તો પુત્રી થાય.

અપામાર્ગસ્ય વૈ મૂલે નારીણાં શિરસિ સ્થિતે । ગર્ભશૂલં વિનશ્યેત નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૧,૨૦૨.

અપામાર્ગનું મૂળ સ્ત્રીના માથા પર મૂકે તો ગર્ભશયનું દુઃખાવું દૂર થાય છે; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

કર્પૂરમદનફલમધુકૈઃ પૂરિતઃ શિવ । યોનિઃ સુભા સ્યાદ્વૃદ્ધાયા યુવત્યાઃ કિં પુનર્હર ॥ ૧,૨૦૨.

શિવ, યોનિમાં કપૂર, મદન ફળ અને જેઠીમધ નાખવાથી વૃદ્ધ સ્ત્રીની યોનિ સુંદર બને છે; તો યુવતીની તો વાત જ શું!

યસ્ય બાલસ્ય તિલકઃ કૃતો ગૌરોચનાખ્યયા । શર્કરાકુષ્ઠપાનઞ્ચ દત્તં સ સ્યાચ્ચ નિર્ભયઃ । વિષભૂતગ્રહાદિભ્યો વ્યાધિભ્યો બાલકઃ શિવ ॥ ૧,૨૦૨.

જે બાળકના કપાળ પર ગૌરોચનાનો તિલક કરવામાં આવે અને ખાંડ તથા કુષ્ટ આપીને પીવડાવવામાં આવે, શિવ, એ બાળક વિષ, ભૂત અને રોગોથી નિર્ભય બને છે.