ગરુડપુરાણમ્

ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને ધ્વજં દૃષ્ટ્વા કાર્યનાશો ભવિષ્યતિ । ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને સ્થિતે ધૂમ્રે કલિદુઃ ખં ગમિષ્યતિ ॥ ૧,૧૯૯.

કાગડાના સ્થાને ધ્વજ દેખાય તો કાર્ય બગડે છે; અને ત્યાં ધૂંધળો રંગ ધરાવતો હોય તો દુઃખ અને આપત્તિ આવે છે.

ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને સ્થિતે સિંહે વિગ્રહો દુઃ ખમેવ ચ । ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને સ્થિતે શ્વાને ગૃહભઙ્ગભયાદિકમ્ ॥ ૧,૧૯૯.

કાગડાની જગ્યાએ સિંહ હોય તો ઝઘડો અને દુઃખ મળે છે; અને ત્યાં કૂતરો હોય તો ઘર તૂટી જવાની ભય અને આવી બીજાં સંકટ થાય છે.

ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને વૃષં દૃષ્ટ્વા સ્થાનભ્રંશભયાદિકમ્ । ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને ખરં દૃષ્ટ્વા ધનનાશપરાજયૌ ॥ ૧,૧૯૯.

કાગડાની જગ્યાએ વાછરડો દેખાય તો સ્થાન ગુમાવવાનો ડર રહે છે; અને ત્યાં ગધેડો દેખાય તો ધન નાશ અને હાર મળે છે.

ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને ગજં દૃષ્ટ્વા ધનકીર્ત્યાદિકં ભવેત્ । ધ્વાઙ્ક્ષસ્થાને સ્થિતે ધ્વાઙ્ક્ષે વિદેશગમનાદિકમ્ ॥ ૧,૧૯૯.

કાગડાની જગ્યાએ હાથી દેખાય તો ધન, કીર્તિ વગેરે મળે છે; અને કાગડો પોતાની જગ્યાએ હોય તો વિદેશ યાત્રા જેવા પ્રસંગો થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦૦ ભૈરવ ઉવાચ । વક્ષ્યે વાયુજયં દેવિ જયા જયવિદેશકમ્ । વાય્વગ્નિજલશક્રાખ્યં મઙ્ગલાનાઞ્ચતુષ્ટયમ્ ॥ ૧,૨૦૦.

ભૈરવ કહે છે: દેવી, હું તને વાયુની વિજય, વિજય અને વિદેશમાં વિજયના સંકેતો તથા વાયુ, અગ્નિ, પાણી અને ઇન્દ્ર નામના ચાર શુભ સંજોગો સમજાવું છું.

વામદક્ષિણસંસ્થશ્ચ વાયુશ્ચ બહુલો ભવેત્ । ઊર્ધ્વવાહી ભવેદગ્નિરધસ્તુ વરુણો ભવેત્ ॥ ૧,૨૦૦.

વાયુ ડાબી કે જમણી બાજુ હોય ત્યારે વધારે ફૂંકાય છે; અગ્નિ ઉપર ચડે છે અને પાણી નીચે રહે છે.

મહેન્દ્રો મધ્યસંસ્થસ્તુ શુક્લપક્ષે તુ વામગઃ । કૃષ્ણપક્ષે દક્ષિણગ ઉદયસ્ય ત્ર્યહન્ત્ર્યહમ્ ॥ ૧,૨૦૦.

મહેન્દ્ર વચ્ચે રહે છે; શુક્લ પક્ષમાં ડાબી બાજુ અને કૃષ્ણ પક્ષમાં જમણી બાજુ હોય છે, અને એ ઉદય ત્રણ દિવસ ચાલે છે.

વહેત્પ્રતિપદાદ્યે ચ વિપરીતે ભવેન્નતિઃ । ઉદયઃ સૂર્યમાર્ગેણ ચન્દ્રેણાસ્તમયો યદિ ॥ ૧,૨૦૦.

પ્રથમ તિથિથી વિપરીત ક્રમ થાય તો ઘટાડી આવે છે; અને જો ઉદય સૂર્યના માર્ગે થાય અને ચંદ્ર અસ્ત જાય તો—

વર્ધન્તે ગુણસંઘાતા અન્યથા વિઘ્નમૌચિતમ્ । સંક્રાન્ત્યઃ ષોડશપ્રોક્તા દિવા રાત્રૌ વરાનને ॥ ૧,૨૦૦.

એવા સંયોગમાં ગુણો વધે છે; નહિતર વિઘ્ન આવે છે. દિવસ અને રાતે મળીને સોળ સંક્રમણો કહેવાય છે, હે સુંદર મુખવાળી.

યદા ચ સંક્રમેદ્વાયુરર્ધાર્ધપ્રહરે સ્થિતઃ । સ્વાસ્થ્યાહાનિસ્તદા જ્ઞેયા વાયુર્ભ્રમતિ દેહિષુ ॥ ૧,૨૦૦.

જ્યારે વાયુ અડધી પહોરના મધ્યમાં બદલાય છે ત્યારે આરોગ્યમાં ઘટાડો થાય છે, કારણ કે વાયુ જીવોમાં ફરતો રહે છે.

દક્ષિણે ચ પુટે વાયુર્હિતો ભોજનમૈથુને । ખડ્ગહસ્તો જયેદ્યુદ્ધે રિપૂન્કામસમન્વિતઃ ॥ ૧,૨૦૦.

જ્યારે વાયુ જમણી નાસિકામાં હોય ત્યારે ખાવા અને મિલન માટે શુભ છે; અને હાથમાં તલવાર હોય તો યુદ્ધમાં શત્રુ અને કામને જીતે છે.

વામેવ ગમનં શ્રેષ્ઠં સર્વકાર્યેષુ ભૂષિતમ્ । વાયુર્વહતિ તત્રસ્થઃ પ્રશ્રો ભૂતસ્ય શોભનઃ ॥ ૧,૨૦૦.

ડાબી તરફ જવું સર્વ કામમાં શ્રેષ્ઠ છે; ત્યાં વાયુ ફૂંકાય ત્યારે પરિણામ શુભ અને સુંદર મળે છે.

માહેન્દ્રે વારુણે વાતે કોઽપિ દોષો ન જાયતે । અનાવૃષ્ટિર્દક્ષવાહે વૃષ્ટિઃ સ્યાદ્વામવાહકે ॥ ૧,૨૦૦.

મહેન્દ્ર, વરુણ અને વાયુના સ્થાને કોઈ દોષ થતો નથી; વાયુ જમણી તરફ જાય તો અનાવૃષ્ટિ થાય અને ડાબી તરફ જાય તો વરસાદ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૦૧ ધન્વન્તરિરુવાચ । હયાયુર્વેદમાખ્યાસ્યે હયં સર્વાર્થલક્ષણમ્ । કાકતુણ્ડઃ કૃષ્ણજિહ્વો વૃક્ષાસ્યશ્ચોષ્ણતાલુકઃ ॥ ૧,૨૦૧.

ધન્વંતરી કહે છે: હવે હું ઘોડાની આયુર્વેદ શાસ્ત્ર અને દરેક કામ માટે યોગ્ય ઘોડાની ઓળખ સમજાવું છું: જેનું ચાંચ કાગડાની જેવી, જીભ કાળી, મોઢું વૃક્ષ જેવું અને તળું ગરમ હોય.

કરાલો હીનદન્તશ્ચ શૃઙ્ગી વિરલદન્તકઃ । એકાણ્ડશ્ચૈવ જાતાણ્ડઃ કઞ્ચુકી દ્વિખુરી સ્તની ॥ ૧,૨૦૧.

જેનું ચહેરું ભયાનક હોય, દાંત ઓછા હોય, શિંગ ધરાવતો હોય, દાંત છટાદાર હોય; એક વંશવાળો, જન્મથી વંશવાળો, આવરણવાળો, બે ખુરવાળો અને સ્તનવાળો હોય.

માર્જારપાદો વ્યાઘ્રાભઃ કુષ્ઠવિદ્રધિસન્નિભઃ । યમજો વામનશ્ચૈવ માર્જારઃ કપિલોચનઃ ॥ ૧,૨૦૧.

જેના પગ બિલાડી જેવા, શરીર વાઘ જેવું, કુષ્ઠ અથવા ફોડા જેવા હોય; યમથી જન્મેલો, નાનો, બિલાડી જેવો અને કથ્થઈ આંખો ધરાવતો હોય.

એતદ્દોષી હયસ્ત્યાજ્ય ઉત્તમોઽશ્વસ્તુરુષ્કજઃ । મધ્યમઃ પઞ્ચહસ્તશ્ચ કનીયાંશ્ચ ત્રિહસ્તકઃ ॥ ૧,૨૦૧.

આ બધા દોષ ધરાવતો ઘોડો ત્યાજ્ય છે; શ્રેષ્ઠ ઘોડો તુરુષ્ક જાતનો હોય છે, મધ્યમ પાંચ હાથનો અને નાનો ત્રણ હાથનો ગણાય છે.

અસંહતા યે ચ વાહા હ્રસ્વકર્ણાસ્તથૈવ ચ । શબલાભાઃ પ્રભાવેષુ ન દીનાશ્ચિરજીવિનઃ ॥ ૧,૨૦૧.

જે ઘોડા સારી રીતે બનેલા નથી, કે જેઓના કાન નાના હોય છે, કે જેમના શરીર પર ચિતરાં હોય છે, એ બધા દુર્બળ નથી, પણ લાંબું જીવંત રહે છે.

રેવન્તપૂજનાદ્ધોમાદ્રક્ષ્યાશ્ચ દ્વિજભાજેનાત્ । સરલં નિમ્બપત્રાણિ ગુગ્ગુલં સર્ષપાન્ઘૃતમ્? ॥ ૧,૨૦૧.

અપશુકથી બચવા માટે પૂજા અને હવનમાં નીમના પાંદડા, ગુગ્ગળ, રાયડાનું તેલ અને ઘી વાપરવું જોઈએ.

તિલઞ્ચૈવ વચાં હિગું બધ્નીયાદ્વાજિનો ગલે । આગન્તુજં દોષજન્તુ વ્રણં દ્વિવિધમીરિતમ્ ॥ ૧,૨૦૧.

ઘોડાના ગળામાં તલ, વચ અને હીંગ બાંધવું જોઈએ; ઘાયલ wound બે પ્રકારના હોય છે—બહારથી થયેલા અને શરીરમાંથી થયેલા.

ચિરપાકં વાતજન્તુ શ્લેષ્મજં ક્ષિપ્રપાકકમ્? । કણ્ઠદાહાત્મકં પિત્તાચ્છોણિતાન્મન્દવેદનમ્ ॥ ૧,૨૦૧.

વાતથી થયેલા ઘા ધીમે ધીમે સાજા થાય છે, કફથી થયેલા ઝડપથી સાજા થાય છે; પિત્તથી થયેલા ઘા ગળામાં દાહ અને લોહીથી થતો ધીમો દુઃખાવો આપે છે.

આગન્તુજન્તુ શસ્ત્રાદ્યૈર્દુષ્ટવ્રણવિશોધનમ્ । એરણ્ડમૂલં દ્વિનિશં ચિત્રકં વિશ્વભેષજમ્ ॥ ૧,૨૦૧.

શસ્ત્ર વગેરેથી થયેલા ઘા માટે, દુષિત wound ને સાફ કરવા માટે એરંડા મૂળ, ચિત્રક અને બીજા ઔષધો બે વખત લગાડવા જોઈએ.

રસોનં સૈન્ધવં વાપિ તક્રકાઞ્જિકપોષિતમ્ । તિલસક્તુકપિણ્ડિકા દધિયુક્તા સસૈન્ધવા । નિમ્બપત્રયુતં પિણ્ડં વ્રણશોધનરોપણમ્ ॥ ૧,૨૦૧.

લસણ અને સૈંધવ મીઠું, અથવા તેમાં પાંદડું નાખીને બનાવેલું મઠો, તલની ખલ સાથે દહીં અને સૈંધવ મીઠું, અને નીમના પાંદડાવાળો લોટ wound ને સાફ અને સાજો કરવા માટે વાપરાય છે.

પટોલં નિમ્બપત્રઞ્ચ વચા ચિત્રકમેવ ચ । પિપ્પલીશૃઙ્ગવેરઞ્ચ ચૂર્ણમેકત્ર કારયેત્ ॥ ૧,૨૦૧.

પટોળ, નીમના પાંદડા, વચ, ચિત્રક, પીપળી અને આદુ—આ બધાનું એકસાથે ચૂર્ણ બનાવવું જોઈએ.

એતત્પાનાત્ક્રિમિશ્લેષ્મમન્દાનિલવિનાશનમ્ । નિમ્બપત્રં પટો લઞ્ચ ત્રિફલા ખદિરં તથા ॥ ૧,૨૦૧.

આ ચૂર્ણ પીવાથી કીડા, કફ અને ધીમી ચાલતો વાયુ નાશ પામે છે; નીમના પાંદડા, પટોળ, ત્રિફળા અને ખદિર પણ વપરાય છે.

ક્વાથયિત્વા તતો વાહં સૃતરક્તં વિચક્ષણઃ । ત્ર્યહમેવ પ્રિદાતવ્યં હયકુષ્ઠોપશાન્તયે ॥ ૧,૨૦૧.

આ બધું ઉકાળી, પછી જે ઘોડાને લોહી વહી રહ્યું હોય તેને ત્રણ દિવસ સુધી આપવું, જેથી ઘોડાના કુષ્ટરોગમાં આરામ મળે.

સવ્રણેષુ ચ કુષ્ઠેષુ તૈલં સર્ષપજં હિતમ્ । લશુનાદિકષાયશ્ચ પાનભુક્ત્યુપશાન્તયે ॥ ૧,૨૦૧.

ઘા અને કુષ્ટરોગમાં રાયડાનું તેલ લાભદાયી છે; લસણ વગેરેની કઢી પીવડાવવાથી આરામ મળે છે.

માતુલુઙ્ગરસોપેતં માંસીનાં રસકેન વા । સદ્યો દદ્યાત્તત્ર નસ્યમન્યૈર્વાતૈઃ સુસંયુતૈઃ ॥ ૧,૨૦૧.

નાકમાં નાખવા માટે તરત જ માટુલુંગનો રસ કે માંસીનો રસ, અને બીજા વાયુઓ સાથે આપવો જોઈએ.

પલદ્વયં પ્રથમેઽહ્નિ એકૈકપલવૃદ્ધિતઃ । યાવદ્દિનાનિ પૂર્ણાનિ પલાન્યષ્ટાદશોત્તમે ॥ ૧,૨૦૧.

પહેલા દિવસે બે પલ આપવું, પછી દરરોજ એક પલ વધારવું, અને આખરે અઢી પલ સુધી પહોંચવું.