ગરુડપુરાણમ્

ભૂતન્યાસં પુરા કૃત્વા નાગાનાઞ્ચ યથાક્રમમ્ । લકારાન્તા બિન્દુયુતા મન્ત્રા ભૂતક્રમેણ તુ ॥ ૧,૧૯૭.

પહેલાં તત્વો અને નાગોનું યોગ્ય ક્રમમાં સ્થાપન કરીને, પછી 'લ'થી અંતવાળા અને બિંદુ જોડાયેલા મંત્રો તત્વોનાં ક્રમ પ્રમાણે ઉચ્ચારો.

શિવબીજં તતો દદ્યાત્તતો ધ્યાયેચ્ચ મણ્ડલમ્ । યોયસ્ય ક્રમાખ્યાતો મણ્ડલસ્ય વિચક્ષણઃ । તસ્ય તચ્ચિન્તયેદ્વર્ણં કર્મકાલે વિધાનવિત્ ॥ ૧,૧૯૭.

પછી શિવનું બીજમંત્ર આપી, મંડળનું ધ્યાન કરો; વિધિ જાણનારો, જે ભાગમાં જે અક્ષર નિર્ધારિત છે, તે કર્મ સમયે મનમાં ધારે.

પાદપક્ષૈસ્તથા ચઞ્ચત્કૃષ્ણનાગૈર્વિભૂષિતમ્ । તાર્ક્ષ્યં ધ્યાયેત્તતો નિત્યં વિષે સ્થાવરજઙ્ગમે ॥ ૧,૧૯૭.

પગ અને પાંખે કાળા નાગો ફરતા હોય તેવા તર્ક્ષનું, સર્વ પ્રકારના ઝેર દૂર કરવા માટે, હંમેશાં ધ્યાન કરો.

ગ્રહભૂતપિશાચે ચ ડાકિનીયક્ષરાક્ષસે । નાગૈર્વિવેષ્ટિતં કૃત્વા સ્વદેહે વિન્યસેચ્છિવમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

ગ્રહ, ભૂત, પિશાચ, ડાકિની, યક્ષ અને રાક્ષસો માટે, તેમને નાગોથી ઘેરી, પોતાના શરીરમાં શિવને સ્થાપિત કરો.

દ્વિધા ન્યાસઃ સમાખ્યાતો નાગાનાં ચૈવ ભૂતયોઃ । એવં ધ્યાત્વા કર્મ કુર્યાદાત્મતત્ત્વાદિકં ક્રમાત્ ॥ ૧,૧૯૭.

આ રીતે નાગો અને તત્વોનું દ્વિવિધ સ્થાપન સમજાવ્યું; આવું ધ્યાન કરીને, આત્મતત્વથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ વિધિ કરો.

ત્રિતત્ત્વં પ્રથં દત્ત્વા સિવતત્ત્વં તતઃ પરમ્ । યથા દેહે તથા દેવે અઙ્ગુલીનાં ચ પર્વસુ ॥ ૧,૧૯૭.

પ્રથમ ત્રણ તત્વો, પછી પરમ શિવતત્વ, શરીર અને દેવમાં તેમજ આંગળીઓના સાંધા પર પણ સ્થાપિત કરો.

દેહે ન્યાસં પુરા કૃત્વા હ્યનુલોમવિલોમતઃ । કન્દં નાલં તથા પદ્મં ધર્મં જ્ઞાનાદિમેવ ચ ॥ ૧,૧૯૭.

શરીરે પહેલેથી જ અનુલોમ-વિલોમ રીતે સ્થાપન કર્યા પછી, કંદ, ડાંઠ, કમળ અને ધર્મ, જ્ઞાન વગેરે તત્વોનું વિધાન કરો.

દ્વિતીયસ્વરસમ્ભિન્નં વર્ગાન્તેન તુ પૂજયેત્ । શૌમિતિ કર્ણિકામધ્યે મૂર્ધ્નિ રેફેણ સંયુતમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

બીજું સ્વર જોડીને અને વર્ગના અંતે 'શ'ને કર્ણિકાના મધ્યમાં, અને 'મ'ને શિર્ષ પર, 'ર' સાથે સંયુક્ત કરીને પૂજા કરો.

અકચટતપયશા વર્ગાઃ પૂર્વાદિકે ન્યસેત્ । પત્રાન્તકેસરાન્તે તુ દ્વૌ દ્વૌ પૂર્વાદિકૌ તથા ॥ ૧,૧૯૭.

'અ', 'ક', 'ચ', 'ટ', 'ત', 'પ', 'ય' વર્ગો પૂર્વ દિશામાં સ્થાપો; પાંખડીઓ અને રસકેસરનાં અંતે, દરેક દિશામાં બે-બે અક્ષરો મૂકો.

કેશરે તુ સ્વરાન્ન્યસ્યાદીશાન્તાન્ષોડશાર્ચયેત્ । વામાદ્યાઃ શક્તયઃ પ્રોક્તાસ્ત્રિતત્ત્વન્તુ તતો ન્યસેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

કેસરમાં 'ઈ'થી 'અં' સુધીના સ્વરો મૂકી, તે શોડશ (સોળ) સ્વરોની પૂજા કરો; પછી ડાબી બાજુથી શક્તિઓ અને પછી ત્રણ તત્વો સ્થાપો.

આવાહયેત્તતો મર્ધ્નિ શિવમઙ્ગં તતઃ પરમ્ । કર્ણિકાયાં ન્યસેદ્દેવં સાંગં તત્ર પુરઃ સરમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

પછી શિર્ષ પર શિવનું આવાહન કરો અને પછી દેવને તમામ અંગો સાથે કર્ણિકામાં સ્થાપો, અને તેમના પરિકરને આગળ રાખો.

પૃતિવી પશ્ચિમે પત્રે આપશ્ચોત્તરસંસ્થિતાઃ । તેજસ્તુ દક્ષિણે પત્રે વાયું પૂર્વેણ પૂજયેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

પશ્ચિમ પાંખડી પર પૃથ્વી, ઉત્તર પાંખડી પર જળ, દક્ષિણ પાંખડી પર અગ્નિ અને પૂર્વ પાંખડી પર વાયુની પૂજા કરો.

સ્વબીજં મૂર્તિરૂપન્તુ પ્રાગુક્તં પારકલ્પયેત્ । યં વાયુમૂલં નૈરૃત્યે રેફસ્ત્વનલસંસ્થિતઃ ॥ ૧,૧૯૭.

પહેલાં જણાવેલા બીજમંત્ર અને સ્વરૂપને સ્થાપો; વાયુનું મૂળ નૈઋત્ય દિશામાં અને 'ર'ને અગ્નિમાં સ્થાપો.

વં ચ ત્વીશે સદા પૂજ્ય ઓં હૃદિસ્થઞ્ચ પૂજયેત્ । તન્માત્રાન્ભૂતમાત્રાંસ્તાન્બહિરેવ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

ઈશાન દિશામાં હંમેશાં 'વં'ની પૂજા કરો અને હૃદયમાં 'ઑમ'ને સ્થાપો; તન્માત્રા અને ભૂતમાત્રાઓને બહાર પૂજો.

શિવાઙ્ગાનિ તતઃ પશ્ચાદ્ધ્યાત્વા સંપૂજયેત્તતઃ । આગ્નેય્યાં હૃદયં પૂજ્ય શિર ઈશાનગોચરે ॥ ૧,૧૯૭.

પછી શિવના અંગોનું ધ્યાન કરીને, તેમની પૂજા કરો; અગ્નેય દિશામાં હૃદય અને ઈશાન ક્ષેત્રમાં શિર્ષની પૂજા કરો.

નૈરૃત્યે તુ શિખાં દદ્યાદ્વાયવ્યાં કવચં ન્યસેત્ । અસ્ત્રન્તુ બાહ્યતો દદ્યાન્નેત્રમુત્તરસંસ્થિતમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં શિખા રાખવી, પશ્ચિમોત્તર દિશામાં કવચ સ્થાપવું. બાહ્ય ભાગમાં અસ્ત્ર મૂકવું અને ઉત્તર દિશામાં નેત્રનું સ્થાન માનવું.

પત્રાગ્રે કર્ણિકગ્રે તુ બીજાનિ પરિપૂજયેત્ । અનન્તાદિકુલીરાન્તા અષ્ટૌ નાગાઃ ક્રમાત્સ્થિતાઃ ॥ ૧,૧૯૭.

પાંદડાના ટોચે અને મધ્યમાં બીજોની પૂજા કરવી. અનંતથી લઈને કુલીર સુધીના આઠ નાગો ક્રમશઃ સ્થિત છે.

પૂર્વાદિકક્રમેણૈવ ત્વીશપર્યન્તમેવ ચ । પૂજયેચ્ચ સદા મન્ત્રી વિધાનેન પૃથક્પૃથક્ ॥ ૧,૧૯૭.

પૂર્વ દિશાથી ઈશાન સુધીના ક્રમ પ્રમાણે, સાધકે નિયમિત રીતે દરેકની અલગથી વિધિવત્ પૂજા કરવી.

હૃદિ પદ્મે વિધાનેન શિલાદૌ દત્તમણ્ડલે । એતત્કાર્યં સમુદ્દિષ્ટં નિત્યનૈમિત્તિકેઽપિ ચ ॥ ૧,૧૯૭.

હૃદયકમળમાં અને આરંભે પથ્થર પર મંડળ સ્થાપી, નિયમ અનુસાર આ વિધિ નિત્ય તથા વિશેષ કાર્યોમાં કરવી નિર્ધારિત છે.

આત્માનં ચિન્તયેન્નિત્યં કામરૂપં મનોહરમ્ । પ્લાવયન્તં જગત્સર્વં સૃષ્ટિસંહારકારકમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

સदैવ પોતાના મનમાં મનોહર અને ઇચ્છિત રૂપ ધરાવતો, સમગ્ર જગતને વ્યાપતો અને સર્જન-વિનાશ કરનાર સ્વરૂપનું ધ્યાન કરવું.

જ્વાલામાલાભિરુદ્દીપ્તં આબ્રહ્મભુવનાન્તકમ્ । દશબાહું ચતુર્વક્ત્રં પિઙ્ગાક્ષં શૂલપાણિનમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

જ્વાળાઓની માળાથી તેજસ્વી, બ્રહ્માના લોક સુધી વિસ્તૃત, દસ હાથવાળો, ચાર મુખવાળો, પીળા નેત્રોવાળો અને હાથમાં શૂળ ધરાવતો.

દંષ્ટ્રાકરાલમત્યુગ્રં ત્રિનેત્રં શશિશેખરમ્ । ભૈરવન્તુ સ્મરેત્સિદ્ધ્યૈ ગરુડં સર્વકર્મસુ ॥ ૧,૧૯૭.

ભયાનક દાંતોવાળો, અત્યંત પ્રચંડ, ત્રણ નેત્રોવાળો, શશિથી શોભિત, સિદ્ધિ માટે ભૈરવનું અને સર્વ કાર્યમાં ગરુડનું સ્મરણ કરવું.

નાગાનાં નાશનાર્થાય ગરુડં ભીમભીષણમ્ । પાદૌ પાતાલં સંસ્થૌ ચ દિશઃ પક્ષાસ્તુ સંશ્રિતાઃ ॥ ૧,૧૯૭.

નાગોના વિનાશ માટે ભયાનક અને ભયપ્રદ ગરુડનું ધ્યાન કરવું. તેના પગ પાતાળમાં સ્થિર છે અને તેના પાંખો દિશાઓને આવરી લે છે.

સપ્ત સ્વર્ગા ઉરસિ ચ બ્રહ્માણ્ડં કણ્ઠમાશ્રિતમ્ । પૂર્વાદીશાનપર્યન્તં શિરસ્તસ્ય વિચિન્તયેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

સાતે સ્વર્ગો તેના ઉરસ પર છે, બ્રહ્માંડ તેના ગળામાં છે; પૂર્વથી ઈશાન સુધી તેના શિરસનું ધ્યાન કરવું.

સદાશિવશિખાન્તસ્થં શક્તિત્રિતયમેવ ચ । પરાત્પરં શિવં સાક્ષાત્તાર્ક્ષ્યં ભુવનનાયકમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

સદાશિવની શિખામાં અને ત્રણ શક્તિઓમાં, પરમ શિવ સ્વયં તાર્ખ્ષ્ય રૂપે, જગતના સ્વામી તરીકે પ્રગટ છે.

ત્રિનેત્રમુગ્રરૂપઞ્ચ વિષનાગક્ષયઙ્કરમ્ । ગ્રસનં ભીમવક્ત્રં ચ ગરુડં મન્ત્રવિગ્રહમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

ત્રણેત્રોવાળો, ઉગ્ર સ્વરૂપ ધરાવતો, ઝેર અને નાગોનો નાશ કરનાર, ભયાનક મુખવાળો, મંત્રમય ગરુડનું ધ્યાન કરવું.

કાલાગ્નિમિવ દીપ્તં ચ ચિન્તયેત્સર્વકર્મસુ । એવં ન્યાસવિધિં કૃત્વા યદ્યન્મનસિ ચિન્તયેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

કાળાગ્નિ જેવું પ્રચંડ તેજ ધરાવતો, સર્વ કાર્યોમાં તેનું ધ્યાન કરવું; આવી રીતે નિયમિત રીતે ન્યાસ વિધિ કર્યા પછી મનમાં જે વિચાર આવે,

તત્તદેવ ભવેત્સાધ્યં નરો વૈ ગરુડાયતે । પ્રેતા ભૂતાસ્તથા યક્ષા નાગા ગન્ધર્વરાક્ષસાઃ । દર્શનાત્તસ્ય નશ્યન્તિ જ્વરાશ્ચાતુર્થિકાદયઃ ॥ ૧,૧૯૭.

તે સિદ્ધિ પામે છે; એ મનુષ્ય ગરુડ સમાન બની જાય છે. તેને જોઈને પ્રેત, ભૂત, યક્ષ, નાગ, ગંધર્વ અને રાક્ષસ નષ્ટ થઈ જાય છે, તેમજ ચોથા પ્રકારના જ્વર અને અન્ય રોગો પણ દૂર થાય છે.

ધન્વન્તરિરુવાચ । એવં સ ગરુડં પ્રોચે ગરુડઃ કશ્યપાય ચ । મહેશ્વરો યથા ગૌરીં પ્રાહ વિદ્યાં તથા શૃણુ ॥ ૧,૧૯૭.

ધન્વંતરિએ કહ્યું: આમ ગરુડે કહ્યુ અને ગરુડે કશ્યપને સંબોધન કર્યું, જેમ મહેશ્વરે ગૌરીને વિદ્યા શીખવી, તેમ હવે તું પણ સાંભળ.