ગરુડપુરાણમ્

હૃદિ પાણિતલે દેહે કર્ણે નેત્રે કરોતિ ચ । જપાત્તુ સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાચ્ચતુર્વક્ત્રસમાયુતામ્ ॥ ૧,૧૯૭.

હૃદય, હાથની હથેળી, શરીર, કાન અને આંખ પર ન્યાસ કરવો; મંત્ર જપવાથી ચાર મુખવાળાં સાથે સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

ચતુરશ્રાં સુવિસ્તારં પીતવર્ણાન્તુ ચિન્તયેત્ । પૃથિવીં ચેન્દ્રદેવત્યાં મધ્યે વરુણમણ્ડલમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

પૃથ્વીનું ચિંતન વિશાળ, ચોરસ આકારમાં, પીળા રંગમાં, ઇન્દ્ર દેવતાવાળા અને મધ્યમાં વરુણનું મંડળ રાખીને કરવું.

મધ્યે પદ્મં તથાયુક્તમર્ધચન્દ્રં સુશીતલમ્ । ઇન્દ્રનીલદ્યુતિં સૌમ્યમથવાગ્નેયમણ્ડલમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

મધ્યમાં શીતળ, અર્ધચંદ્રથી સજ્જ, નીલમની ઝાંખી ધરાવતું કમળ ચિંતન કરવું, અથવા અગ્નિનું મંડળ પણ ધ્યાનમાં લાવવું.

ત્રિકોણં સ્વસ્થિકૈર્યુક્તં જ્વાલામા લાનલં સ્મરેત્ । ભિન્નાઞ્જનનિભાકારં સ્વવૃત્તં બિન્દુભૂષિતમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

ત્રિકોણ સ્વસ્તિકથી ચિહ્નિત, જ્વાળાઓથી ભરેલું, વિભાજિત કાજલ જેવું, ગોળ આકારમાં અને બિંદુથી સજ્જ ચિંતન કરવું.

ક્ષીરોર્મિસદૃશાકારં શુદ્ધસ્ફટિકવર્ચસમ્ । પ્લાવયન્તં જગત્સર્વં વ્યોમામૃતમનુંસ્મરેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

આકાશનું ચિંતન દૂધની લહેર જેવું, શુદ્ધ સ્ફટિકની ઝાંખી ધરાવતું, સમગ્ર જગતને વહેતી, આકાશના અમૃત રૂપમાં કરવું.

વાસુકિઃ શઙ્ખપાલશ્ચ સ્થિતૌ પાર્થિવમણ્ડલે । કર્કોટઃ પદ્મનાભશ્ચ વારુણે તૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥ ૧,૧૯૭.

વાસુકિ અને શંખપાલ પૃથ્વી મંડળમાં સ્થિત છે; કર્કોટક અને પદ્મનાભ વરુણ મંડળમાં સ્થિત છે.

આગ્નેયે ચાપિ કુલિકસ્તક્ષશ્ચૈવ મહાબ્જકૌ । વાયુમણ્ડલસંસ્થૌ ચ પઞ્ચ ભૂતાનિ વિન્યસેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

અગ્નિ મંડળમાં કુલિક અને તક્ષક, મહાકમળ સ્વરૂપે, અને વાયુ મંડળમાં પાંચ તત્વોનું વિન્યાસ કરવું.

અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તમનુલોમવિલોમતઃ । પર્વસન્ધિષુ ચ ન્યસ્યા જયા ચ વિજયા તથા ॥ ૧,૧૯૭.

અંગુઠાથી કનિષ્ઠા સુધી, સીધા અને ઉલટા ક્રમમાં, અને અંગુલીઓના સંધિ પર જય અને વિજયનું વિન્યાસ કરવું.

આસ્યાદિસ્વપુરસ્થાને ન્યસ્યાચ્છિવપડઙ્ગકમ્ । કનિષ્ઠાદૌ હૃદાદૌ ચ શિખાયાં કરયોર્ન્યસેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

મોઢાં અને શરીરના અન્ય સ્થાનો પર શિવના અક્ષરોનું વિન્યાસ કરવું; કનિષ્ઠા, હૃદય, શિખા અને હાથ પર પણ ન્યાસ કરવો.

વ્યાપકન્તુ તત્વપૂર્વં ક્રમાદઙ્ગુલિપર્વસુ । ભૂતાનાઞ્ચ પુનર્ન્યાસઃ શિવાઙ્ગાનિ તથૈવ ચ ॥ ૧,૧૯૭.

તત્વોથી પૂર્વ, સર્વવ્યાપક મંત્રને અંગુલીઓના સંધિ પર ક્રમશઃ વિન્યાસ કરવો; ફરીથી તત્વો અને શિવના અંગોનું પણ ન્યાસ કરવું.

પ્રણવાદિનમશ્ચાન્તે નામ્નૈવ ચ સમન્વિતઃ । સર્વમન્ત્રેષુ કથિતો વિધિઃ સ્થાપનપૂજને ॥ ૧,૧૯૭.

પ્રણવથી શરૂ થતા નામ અને નામથી સંયુક્ત, સર્વ મંત્રોમાં સ્થાપન અને પૂજાના વિધિ તરીકે આ રીત જણાવવામાં આવી છે.

આદ્યાક્ષરં તન્નામ્નશ્ચ મન્ત્રોઽયં પરિકીર્તિતઃ । અષ્ટાનાં નાગજાતીનાં મન્ત્રઃ સાન્નિધ્યકારકઃ ॥ ૧,૧૯૭.

તે નામનું પ્રથમ અક્ષર મંત્ર તરીકે ગણવામાં આવે છે; આ મંત્ર આઠ નાગ જાતિઓના સાનિધ્ય માટે છે.

ઓં સ્વાહા ક્રમશશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતપુરોગતમ્ । એષ સાક્ષાદ્ભવેત્તાર્ક્ષ્યઃ સર્વકર્મપ્રસાધકઃ ॥ ૧,૧૯૭.

'ઓં સ્વાહા' અને પાંચ તત્વોથી પૂર્વ, આ રીતે તાર્ક્ષ્ય, સર્વ કર્મો સિદ્ધ કરનાર સ્વરૂપે પ્રગટ થાય છે.

કરન્યાસં સ્વરૈઃ કૃત્વા શરીરે તુ પુનર્ન્યસેત્ । જ્વલન્તં ચિન્તયેત્પ્રાણમાત્મસંશુદ્ધિકારકમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

સ્વરોથી કર-ન્યાસ કર્યા પછી, ફરીથી શરીર પર ન્યાસ કરવો; પ્રાણને જ્વલંત, આત્માને શુદ્ધ કરનાર રૂપે ચિંતન કરવું.

બીજન્તુ ચિન્તયેત્પશ્ચાદ્વર્ષાન્તમમૃતાત્મકમ્ । એવઞ્ચાપ્યાયનં કૃત્વા મૂર્ધ્નિ સઞ્ચિન્ત્ય ચાત્મનઃ ॥ ૧,૧૯૭.

પછી બીજનું ચિંતન વર્ષના અંત સુધી અમૃત સ્વરૂપે કરવું; આવું પોષણ કરીને, પોતાના માથા પર તેનું ચિંતન કરવું.

પૃથિવીં પાદયોર્દદ્યાત્તપ્તકાઞ્ચનસપ્રભામ્ । અશેષભુવનાકીર્ણાં લોકપાલસમન્વિતામ્ ॥ ૧,૧૯૭.

પૃથ્વીને પગ પર રાખવી, તપ્ત સોનાની ઝાંખી ધરાવતી, સર્વ ભૂવનોથી ભરેલી અને દિશાના રક્ષકોથી સંયુક્ત.

એતાં ભગવતીં પૃથ્વીં સ્વદેહે વિન્યસેદ્બુધઃ । શ્યામવર્ણમયં ધ્યાયેત્પૃથિવીદ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

વિદ્વાન વ્યક્તિએ આ દિવ્ય પૃથ્વી પોતાના શરીરમાં સ્થાપિત કરવી; તેને શ્યામ રંગમાં ધ્યાનમાં લેવું, પૃથ્વી દોઢી શક્તિશાળી બને છે.

જ્વાલામાલાકુલં દીપ્તમાબ્રહ્મભુવનાન્તકમ્ । નાભિગ્રીવાન્તરે ન્યસ્ય ત્રિકોણં મણ્ડલં રવેઃ ॥ ૧,૧૯૭.

નાભિ અને ગળા વચ્ચે ત્રિકોણ આકારનું, અગ્નિની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલું, તેજસ્વી અને બ્રહ્માજીના લોક સુધી બધું ભસ્મ કરી શકે એવું સૂર્યમંડળ સ્થિર કરો.

ભિન્નાઞ્જનનિભાકારં નિખિલં વ્યાપ્ય સંસ્થિતમ્ । આત્મમૂર્તિસ્થિતં ધ્યાયેદ્વાયવ્યં તીક્ષ્ણમણ્ડલમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

આ તીવ્ર, વાયુથી જોડાયેલું મંડળ, ફાટેલા કાજળ જેવું કાળું દેખાય છે, સર્વત્ર વ્યાપેલું છે અને આત્માની જ સ્વરૂપે સ્થિત છે—એવું ધ્યાન કરો.

સિખોપરિ સ્થિતં દિવ્યં શુદ્ધસ્ફટિકવર્ચસમ્ । અપ્રમાણમહાવ્યોમવ્યાપકં ચામૃતોપમમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

શિખા ઉપર દિવ્ય, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવું તેજ, અનંત અને આખા આકાશમાં વ્યાપેલું, અમૃત સમાન છે—એવું ધ્યાનમાં લાવો.

ભૂતન્યાસં પુરા કૃત્વા નાગાનાઞ્ચ યથાક્રમમ્ । લકારાન્તા બિન્દુયુતા મન્ત્રા ભૂતક્રમેણ તુ ॥ ૧,૧૯૭.

પહેલાં તત્વો અને નાગોનું યોગ્ય ક્રમમાં સ્થાપન કરીને, પછી 'લ'થી અંતવાળા અને બિંદુ જોડાયેલા મંત્રો તત્વોનાં ક્રમ પ્રમાણે ઉચ્ચારો.

શિવબીજં તતો દદ્યાત્તતો ધ્યાયેચ્ચ મણ્ડલમ્ । યોયસ્ય ક્રમાખ્યાતો મણ્ડલસ્ય વિચક્ષણઃ । તસ્ય તચ્ચિન્તયેદ્વર્ણં કર્મકાલે વિધાનવિત્ ॥ ૧,૧૯૭.

પછી શિવનું બીજમંત્ર આપી, મંડળનું ધ્યાન કરો; વિધિ જાણનારો, જે ભાગમાં જે અક્ષર નિર્ધારિત છે, તે કર્મ સમયે મનમાં ધારે.

પાદપક્ષૈસ્તથા ચઞ્ચત્કૃષ્ણનાગૈર્વિભૂષિતમ્ । તાર્ક્ષ્યં ધ્યાયેત્તતો નિત્યં વિષે સ્થાવરજઙ્ગમે ॥ ૧,૧૯૭.

પગ અને પાંખે કાળા નાગો ફરતા હોય તેવા તર્ક્ષનું, સર્વ પ્રકારના ઝેર દૂર કરવા માટે, હંમેશાં ધ્યાન કરો.

ગ્રહભૂતપિશાચે ચ ડાકિનીયક્ષરાક્ષસે । નાગૈર્વિવેષ્ટિતં કૃત્વા સ્વદેહે વિન્યસેચ્છિવમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

ગ્રહ, ભૂત, પિશાચ, ડાકિની, યક્ષ અને રાક્ષસો માટે, તેમને નાગોથી ઘેરી, પોતાના શરીરમાં શિવને સ્થાપિત કરો.

દ્વિધા ન્યાસઃ સમાખ્યાતો નાગાનાં ચૈવ ભૂતયોઃ । એવં ધ્યાત્વા કર્મ કુર્યાદાત્મતત્ત્વાદિકં ક્રમાત્ ॥ ૧,૧૯૭.

આ રીતે નાગો અને તત્વોનું દ્વિવિધ સ્થાપન સમજાવ્યું; આવું ધ્યાન કરીને, આત્મતત્વથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ વિધિ કરો.

ત્રિતત્ત્વં પ્રથં દત્ત્વા સિવતત્ત્વં તતઃ પરમ્ । યથા દેહે તથા દેવે અઙ્ગુલીનાં ચ પર્વસુ ॥ ૧,૧૯૭.

પ્રથમ ત્રણ તત્વો, પછી પરમ શિવતત્વ, શરીર અને દેવમાં તેમજ આંગળીઓના સાંધા પર પણ સ્થાપિત કરો.

દેહે ન્યાસં પુરા કૃત્વા હ્યનુલોમવિલોમતઃ । કન્દં નાલં તથા પદ્મં ધર્મં જ્ઞાનાદિમેવ ચ ॥ ૧,૧૯૭.

શરીરે પહેલેથી જ અનુલોમ-વિલોમ રીતે સ્થાપન કર્યા પછી, કંદ, ડાંઠ, કમળ અને ધર્મ, જ્ઞાન વગેરે તત્વોનું વિધાન કરો.

દ્વિતીયસ્વરસમ્ભિન્નં વર્ગાન્તેન તુ પૂજયેત્ । શૌમિતિ કર્ણિકામધ્યે મૂર્ધ્નિ રેફેણ સંયુતમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

બીજું સ્વર જોડીને અને વર્ગના અંતે 'શ'ને કર્ણિકાના મધ્યમાં, અને 'મ'ને શિર્ષ પર, 'ર' સાથે સંયુક્ત કરીને પૂજા કરો.

અકચટતપયશા વર્ગાઃ પૂર્વાદિકે ન્યસેત્ । પત્રાન્તકેસરાન્તે તુ દ્વૌ દ્વૌ પૂર્વાદિકૌ તથા ॥ ૧,૧૯૭.

'અ', 'ક', 'ચ', 'ટ', 'ત', 'પ', 'ય' વર્ગો પૂર્વ દિશામાં સ્થાપો; પાંખડીઓ અને રસકેસરનાં અંતે, દરેક દિશામાં બે-બે અક્ષરો મૂકો.