ગરુડપુરાણમ્

નમો નારાયણાયેતિ વિપર્યાસમથાપિ ચ । કરન્યાસં તતઃ કુર્યાદ્દ્વાદક્ષરવિદ્યયા ॥ ૧,૧૯૬.

'નમો નારાયણાય' કહો, પછી વિપરીત ક્રમમાં પણ, પછી બાર અક્ષરવાળી વિદ્યા વડે કરન્યાસ કરવો.

પ્રણવાદિયકારાન્તમઙ્ગુલ્યં ગુષ્ઠપર્વસુ । ન્યસેદ્ધૃદય ઓઙ્કારં મનું મૂર્ધ્નિ સમસ્તકમ્ ॥ ૧,૧૯૬.

પ્રણવથી ય સુધીના અક્ષરો અંગૂઠાના સાંધા પર રાખો; હૃદયમાં 'ઓમ'નો અક્ષર સ્થાપિત કરો અને મંત્રને માથાના શિરો પર સ્થાપિત કરો.

ઓઙ્કારન્તુ ભ્રુવોર્મધ્યે શિકાનેત્રાદિમૂર્ધતઃ । ઓં વિષ્ણવે ઇતિ ઇમં મન્ત્રન્યાસમુદીરયેત્ ॥ ૧,૧૯૬.

'ઓમ'ને ભ્રૂમધ્ય, શિખા, આંખ અને માથા પર રાખો; આ મંત્ર-ન્યાસ બોલો: 'ઓમ વિષ્ણુ માટે.'

આત્માનં પરમં ધ્યાયેચ્છેષં યચ્છક્તિભિર્યુતમ્ । મમ રક્ષાં હરિઃ કુર્યાન્મત્સ્યમૂર્તિર્જલેઽવતુ ॥ ૧,૧૯૬.

સર્વ શક્તિઓથી યુક્ત પરમ આત્માનું ધ્યાન કરો; હરિ મારી રક્ષા કરે, અને પાણીમાં મચ્છનું રૂપ મને બચાવે.

ત્રિવિક્રમસ્તથાકાશે સ્થલે રક્ષતુ વામનઃ । અટવ્યાં નરસિંહસ્તુ રામો રક્ષતુ પર્વતે ॥ ૧,૧૯૬.

આકાશમાં ત્રિવિક્રમ રક્ષા કરે, જમીન પર વામન; જંગલમાં નરસિંહ અને પર્વત પર રામ રક્ષા કરે.

ભૂમૌ રક્ષતુ વારાહૌ વ્યોમ્નિ નારાયણોઽવતુ । કર્મબન્ધાચ્ચ કપિલો દત્તો રોગાચ્ચ રક્ષતુ ॥ ૧,૧૯૬.

પૃથ્વી પર વારાહ રક્ષા કરે, આકાશમાં નારાયણ; કર્મબંધનમાંથી કપિલ મુક્ત કરે, રોગમાંથી દત્તાત્રેય રક્ષા કરે.

હયગ્રીવો દેવતાભ્યઃ કુમારો મકરધ્વજાત્ । નારદોઽન્યાર્ચનાદ્દેવઃ કૂર્મો વૈ નૈરૃતે સદા ॥ ૧,૧૯૬.

હયગ્રીવ દેવતાઓથી, કુમાર કામદેવથી; નારદ અન્ય પૂજાઓથી, કૂર્મ દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં હંમેશા રક્ષા કરે.

ધન્વન્તીરશ્ચાપથ્યાચ્ચ નાગઃ ક્રોધવશાત્કિલ । યજ્ઞો રોગાત્સમસ્તાચ્ચ વ્યાસોઽજ્ઞાનાચ્ચ રક્ષતુ ॥ ૧,૧૯૬.

ધન્વંતરી અપ્રિય વસ્તુઓથી, નાગ ક્રોધથી; યજ્ઞ રોગ અને બધા દુઃખોથી, વ્યાસ અજ્ઞાનથી રક્ષા કરે.

બુદ્ધઃ પાષણ્ડસંઘાતાત્કલ્કી રક્ષતુ કલ્મષાત્ । પાયાન્મધ્યન્દિને વિષ્ણુઃ પ્રાતર્નારાયણોઽવતુ ॥ ૧,૧૯૬.

બુદ્ધ પાંખી સમૂહોથી, કલ્કી પાપથી રક્ષા કરે; મધ્યાહ્ને વિષ્ણુ, સવારે નારાયણ રક્ષા કરે.

મધુહા ચાપરાહ્ને ચ સાયં રક્ષતુ માધવઃ । હૃષીકેશઃ પ્રદોષેઽવ્યાત્પ્રત્યૂષેઽવ્યાજ્જનાર્દનઃ ॥ ૧,૧૯૬.

મધુસૂદન બપોરે, માધવ સાંજે રક્ષા કરે; હૃષીકેશ સંધ્યા સમયે, જનાર્દન પ્રભાતે રક્ષા કરે.

શ્રીધરોઽવ્યાદર્ધરાત્રે પદ્મનાભો નિશીથકે । ચક્રકૌમોદકીબાણા ઘ્નન્તુ શત્રૂંશ્ચ રાક્ષસાન્ ॥ ૧,૧૯૬.

શ્રીધર અર્ધરાત્રે, પદ્મનાભ નિશીથ સમયે રક્ષા કરે; ચક્ર, ગદા અને બાણ દુશ્મન અને રાક્ષસોનો નાશ કરે.

શઙ્ખઃ પદ્મં ચ શત્રુભ્યઃ શાર્ઙ્ગં વૈ ગરુડસ્તથા । બુદ્ધીન્દ્રિયમનઃ પ્રાણાન્પાન્તુ પાર્શ્વવિભૂષણઃ ॥ ૧,૧૯૬.

શંખ અને પદ્મ દુશ્મનોથી, શારંગ ધનુષ અને ગરુડ પણ; બાજુના આભૂષણ બુદ્ધિ, ઇન્દ્રિય, મન અને શ્વાસની રક્ષા કરે.

શેષઃ સર્પસ્વરૂપશ્ચ સદા સર્વત્ર પાતુ મામ્ । વિદિક્ષુ દિક્ષુ ચ સદા નારસિંહશ્ચ રક્ષતુ ॥ ૧,૧૯૬.

શેષ, સાપના રૂપમાં, હંમેશા સર્વત્ર મારી રક્ષા કરે; નરસિંહ દિશાઓ અને મધ્ય દિશાઓમાં રક્ષા કરે.

એતદ્ધારયમાણશ્ચ યં યં પશ્યતિ ચક્ષુષા । સ વશી સ્યાદ્વિપાપ્મા ચ રોગમુક્તો દિવં વ્રજેત્ ॥ ૧,૧૯૬.

જે આ ધારણ કરે, જે કંઈ આંખે જુએ, તે સર્વ પર કાબૂ મેળવે, પાપ અને રોગથી મુક્ત થાય અને સ્વર્ગમાં જાય.

thumb|પઞ્ચમહાભૂતાનિ ધન્વન્તરિરુવાચ । ગારુડં સંપ્રવક્ષ્યામિ ગરુડેન હ્યુદીરિતમ્ । કશ્યપાય સુમિત્રેણ વિષહૃદ્યેન ગારુડઃ ॥ ૧,૧૯૭.

ધન્વંતરી બોલ્યા: હું ગારુડ ગ્રંથ કહું છું, જે ગારુડએ કશ્યપ, સુમિત્ર અને ઝેર દૂર કરનાર ગારુડને કહ્યું હતું.

પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજો વાયુરાકાશમેવચ । ક્ષિત્યાદિષ્વેવ વર્ગાશ્ચ હ્યેતે વૈ મણ્ડલાધિપાઃ ॥ ૧,૧૯૭.

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ — આ પાંચ મહાભૂત છે; તેમાં જૂથો છે અને એ મંડળોના અધિપતિ છે.

પઞ્ચતત્ત્વે સ્થિતા દેવાઃ પ્રાપ્યન્તે વિષ્ણુસેવકૈઃ । દીર્ઘસ્વરવિભિન્નાશ્ચ નપુંસકવિવર્જિતાઃ ॥ ૧,૧૯૭.

દેવતાઓ પાંચ તત્વોમાં વસે છે અને વિષ્ણુના સેવકો તેમને પ્રાપ્ત કરે છે; તેઓ લાંબા સ્વરથી અલગ પડે છે અને નપુંસક લિંગથી રહિત છે.

સષડઙ્ગઃ શિવઃ પ્રોક્તો હૃચ્છિરશ્ચ શિખા ક્રમાત્ । કવચં નેત્રમસ્ત્રં સ્યાન્ન્યાસઃ સ્વસ્થલસંસ્થિતિઃ ॥ ૧,૧૯૭.

શિવને છ અંગો સાથે વર્ણવવામાં આવે છે: હૃદય, માથું, શિખા ક્રમવાર; કવચ, આંખ અને અસ્ત્ર, અને ન્યાસ પોતાના સ્થાન પર થાય છે.

સર્વસિદ્ધિપ્રદસ્યાન્તે કાલવહ્નિર ધોઽનિલઃ । ષષ્ઠસ્વરસમાયુક્તમર્ધેન્દુસંયુતં પરમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

સર્વ સિદ્ધિ આપનારના અંતે નીચે કાળ અગ્નિ અને વાયુ છે; છઠ્ઠો સ્વર અર્ધચંદ્ર સાથે જોડાયેલો છે, તે પરમ છે.

પરાપરવિભિન્નાશ્ચ શિવસ્યોર્ધ્વાધ ઈરિતાઃ । રેફેણાઙ્ગેષુ સર્વત્ર ન્યાસં કુર્યાદ્યથાવિધિ ॥ ૧,૧૯૭.

શિવજી દ્વારા જણાવેલી ઊંચી અને નીચી ભેદવાળું, 'ર' અક્ષરથી ચિહ્નિત અંગોમાં, શરીરના દરેક ભાગમાં યોગ્ય રીતે ન્યાસ કરવો જોઈએ.

હૃદિ પાણિતલે દેહે કર્ણે નેત્રે કરોતિ ચ । જપાત્તુ સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાચ્ચતુર્વક્ત્રસમાયુતામ્ ॥ ૧,૧૯૭.

હૃદય, હાથની હથેળી, શરીર, કાન અને આંખ પર ન્યાસ કરવો; મંત્ર જપવાથી ચાર મુખવાળાં સાથે સર્વ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

ચતુરશ્રાં સુવિસ્તારં પીતવર્ણાન્તુ ચિન્તયેત્ । પૃથિવીં ચેન્દ્રદેવત્યાં મધ્યે વરુણમણ્ડલમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

પૃથ્વીનું ચિંતન વિશાળ, ચોરસ આકારમાં, પીળા રંગમાં, ઇન્દ્ર દેવતાવાળા અને મધ્યમાં વરુણનું મંડળ રાખીને કરવું.

મધ્યે પદ્મં તથાયુક્તમર્ધચન્દ્રં સુશીતલમ્ । ઇન્દ્રનીલદ્યુતિં સૌમ્યમથવાગ્નેયમણ્ડલમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

મધ્યમાં શીતળ, અર્ધચંદ્રથી સજ્જ, નીલમની ઝાંખી ધરાવતું કમળ ચિંતન કરવું, અથવા અગ્નિનું મંડળ પણ ધ્યાનમાં લાવવું.

ત્રિકોણં સ્વસ્થિકૈર્યુક્તં જ્વાલામા લાનલં સ્મરેત્ । ભિન્નાઞ્જનનિભાકારં સ્વવૃત્તં બિન્દુભૂષિતમ્ ॥ ૧,૧૯૭.

ત્રિકોણ સ્વસ્તિકથી ચિહ્નિત, જ્વાળાઓથી ભરેલું, વિભાજિત કાજલ જેવું, ગોળ આકારમાં અને બિંદુથી સજ્જ ચિંતન કરવું.

ક્ષીરોર્મિસદૃશાકારં શુદ્ધસ્ફટિકવર્ચસમ્ । પ્લાવયન્તં જગત્સર્વં વ્યોમામૃતમનુંસ્મરેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

આકાશનું ચિંતન દૂધની લહેર જેવું, શુદ્ધ સ્ફટિકની ઝાંખી ધરાવતું, સમગ્ર જગતને વહેતી, આકાશના અમૃત રૂપમાં કરવું.

વાસુકિઃ શઙ્ખપાલશ્ચ સ્થિતૌ પાર્થિવમણ્ડલે । કર્કોટઃ પદ્મનાભશ્ચ વારુણે તૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥ ૧,૧૯૭.

વાસુકિ અને શંખપાલ પૃથ્વી મંડળમાં સ્થિત છે; કર્કોટક અને પદ્મનાભ વરુણ મંડળમાં સ્થિત છે.

આગ્નેયે ચાપિ કુલિકસ્તક્ષશ્ચૈવ મહાબ્જકૌ । વાયુમણ્ડલસંસ્થૌ ચ પઞ્ચ ભૂતાનિ વિન્યસેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

અગ્નિ મંડળમાં કુલિક અને તક્ષક, મહાકમળ સ્વરૂપે, અને વાયુ મંડળમાં પાંચ તત્વોનું વિન્યાસ કરવું.

અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તમનુલોમવિલોમતઃ । પર્વસન્ધિષુ ચ ન્યસ્યા જયા ચ વિજયા તથા ॥ ૧,૧૯૭.

અંગુઠાથી કનિષ્ઠા સુધી, સીધા અને ઉલટા ક્રમમાં, અને અંગુલીઓના સંધિ પર જય અને વિજયનું વિન્યાસ કરવું.

આસ્યાદિસ્વપુરસ્થાને ન્યસ્યાચ્છિવપડઙ્ગકમ્ । કનિષ્ઠાદૌ હૃદાદૌ ચ શિખાયાં કરયોર્ન્યસેત્ ॥ ૧,૧૯૭.

મોઢાં અને શરીરના અન્ય સ્થાનો પર શિવના અક્ષરોનું વિન્યાસ કરવું; કનિષ્ઠા, હૃદય, શિખા અને હાથ પર પણ ન્યાસ કરવો.