ગરુડપુરાણમ્

શૃકશૈવાલમન્થશ્ચ શુણ્ઠીપાપાણભેદકમ્ । શૌવાઞ્જનં ગોક્ષુરં વા વરુણચ્છન્નમેવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

શૃકશૈલ, મન્થ, સૂકી આદુ, પાપાણા, ભેદક, સૌવાંજન, ગોક્ષુર અથવા વરુણની છાલ—

સૌભાઞ્જનસ્ય મૂલં ચ એતૈઃ ક્વથિતવારિ ચ । દત્ત્વા હિઙ્ગુયવક્ષારં પીતં વાતવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૌવાંજનનું મૂળ અને ઉપરોક્ત દ્રવ્યો ઉકાળી, તેમાં હીંગ અને જૌનું ક્ષાર નાખી પીવાથી વાયુના રોગ દૂર થાય છે.

પિપ્પલી પિપ્પલીમૂલં તથા ભલ્લાતકં શિવ । વાર્યેતૈઃ ક્વથિતં પીતં વરશૂલાપહારકૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પીપળી, પીપળીનું મૂળ અને ભલ્લાતક, પાણીમાં ઉકાળી પીવાથી તીવ્ર શૂળ દૂર થાય છે, હે શિવ.

અશ્વગન્ધામૂલકાભ્યાં સિદ્ધા વલ્મીકમૃત્તિકા । એતયા મર્દનાદ્રુદ્ર ઊરુસ્તમ્ભઃ પ્રશામ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

અશ્વગંધાનું મૂળ અને વાળમીકની માટી સાથે તૈયાર કરી, એથી ઘસવાથી ઊરુના સંકોચનનો રોગ શમાય છે, હે રુદ્ર.

બૃહતીકસ્ય વૈ મૂલં સંપિષ્ટમુદકેન ચ । પીતં સંઘાતવાતસ્ય વિપાટનકૃદેવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

બહતીનું મૂળ પાણીમાં પીસી પીવાથી સંકટજનક વાયુ વિખેરી નાખે છે.

પીતં તક્રેણ મૂલં ચ આર્દ્રસ્ય તગરસ્ય ચ । હરેત્ઝિઞ્જિનીવાતં?વૈ વૃક્ષમિન્દ્રાશનિર્યથા ॥ ૧,૧૭૭.

તાજું તગરનું મૂળ છાશ સાથે પીવાથી ઝિન્જિણીવાત દૂર થાય છે, જેમ ઇન્દ્રનો વજ્ર ઝાડને તોડી નાખે છે.

અસ્થિસંહારમેકેન ભક્તેન સહ વાદિતમ્ । પતિં માંસરસેનાપિ વાતનુચ્ચાસ્થિભઙ્ગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

હાડકાં જોડાવા માટે ભોજન સાથે અથવા માંસના રસ સાથે લેવું; એ વાયુના રોગ અને હાડકાં તૂટી જવા દૂર કરે છે.

ઘૃતલિપ્તં સશુષ્કં ચ છાગીક્ષીરેણ સંયુતમ્ । તલ્લોપાત્પાદયાર્નંશ્યેત્સક્ષેપ્યે ચાત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૧૭૭.

ઘી લગાડી સૂકવી, પછી એમાં બકરાના દૂધ સાથે મિક્સ કરી પગ પર લગાવવાથી પગની સોજો ઉતરે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

મધ્વાજ્યસૈન્ધવં સિક્થં ગુડકૈરિકગુગ્ગુલૈઃ । સસર્જરસસ્ફુટિતઃ ક્લોમશુદ્ધિશ્ચ લેપનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મધ, ઘી, સૈંધવ, મોમ, ગોળ અને ગુગ્ગુલુ, સરજાના રાળ સાથે મિક્સ કરી લગાવવાથી પળી શુદ્ધ થાય છે.

કટુતૈલેન લિપ્તો વૈ વિધૂમાગ્નૌ પ્રતાપિતઃ । મૃત્તિકારખાદિતઃ પાદઃ સમઃ સ્યાદ્વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

કટુ તેલથી પગને સારી રીતે મસળી, ધૂમરહિત અગ્નિ પર ગરમ કરી, પછી માટીથી ઢાંકી દેવામાં આવે તો, હે વૃષભધ્વજ, એ પગ વાછરડાની જેમ મજબૂત બની જાય છે.

સર્જરસાઃ સિક્થકં ચ જીરકં ચ હરીતકી । ઉત્સાધિતઘૃતાભ્યઙ્ગો હ્યગ્નિદગ્ધવ્યથાપનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

સરજરસ, સિખથક, જીરૂ અને હરિતકી – આ બધું ઘી સાથે પીસી અને લગાડવાથી અગ્નિથી થયેલી દાઝની પીડા દૂર થાય છે.

તિલતૈલં ચાગ્નિદગ્ધં યવભસ્મસમન્વિતમ્ । અગ્નિદગ્ધવ્રણં નશ્યેદ્બ્રહુશઃ કૃતલેપતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

તલનું તેલ અગ્નિમાં બળી જાય પછી તેમાં જૌનો ભસ્મ ભેળવી, એ લેપ વારંવાર લગાડવાથી અગ્નિથી થયેલા ઘા નાશ પામે છે.

નવનીતં માહિષં ચ દગ્ધપિષ્ટતિલાનિ ચ । સભલ્લાકં વ્રણં નશ્યેદ્ધૃચ્છૂલં નસ્યલેપનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મહિષીનું તાજું મકખણ, બળેલા અને પીસેલા તલ, તથા ભલ્લાતક – આ બધું નાસિકામાં લગાડવાથી ઘા અને માથાનો દુખાવો દૂર થાય છે.

કર્પૂરગવ્યસર્પિર્ભ્યાં પ્રહારઃ પૂરિતો હર । શસ્ત્રોદ્ભવઃ સબદ્ધશ્ચ શુક્લવર્ણેન શઙ્કર ! । પાકં ચ વેદનાં ચૈવ સંસ્પૃશેદ્વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

કંપૂર અને ગાયનું ઘી ભરીને લગાડવાથી, કે શસ્ત્રથી લાગેલા ઘાને બાંધવાથી, હે શંકર, જો એ સફેદ હોય તો એમાં પાક અને પીડા બંને લાગણી થાય છે, હે વૃષભધ્વજ.

આમ્ર (તસ્ય) મૂલરસેનૈવ શસ્ત્રઘાતઃ પ્રપૂરિતઃ । ઢૌકતે શસ્ત્રઘાતાભ્યાં નિર્વ્રણો ઘૃપૂરિતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

આંબાના મૂળનો રસ શસ્ત્રથી થયેલા ઘામાં ભરી, પછી ઘીથી ધોઈ નાખવાથી એ ઘા સંપૂર્ણ સાજો થઈ જાય છે.

શરપુઙ્ખા લજ્જાલુકા પાઠા ચૈષાં તુ મૂલકમ્ । જલપિષ્ટં તસ્ય લેપાચ્છસ્ત્રઘાતઃ પ્રશામ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

શરપંખા, લજ્જાળુ અને પાઠાના મૂળ પાણી સાથે પીસી લેપ કરવાથી શસ્ત્રઘાતથી થયેલા ઘા શાંત થાય છે.

મૂલં ચ કાકજઙ્ઘાયાસ્ત્રિરાત્રેણૈવ શોષિતઃ । પાકપૂતિં વેદનાં ચ હન્તિ વૈ રોહિતો વ્રણે ॥ ૧,૧૭૭.

કાકજાંઘના મૂળને ત્રણ રાત સુકવી, પછી ઘા પર લગાડવાથી પાક અને પીડા દૂર થાય છે અને ઘા જલદી સાજો થાય છે.

સજલં તિલતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્ । તત્સેકદાનાન્નશ્યેચ્ચ પ્રહારોદ્ભવવેદના ॥ ૧,૧૭૭.

પાણીમાં તલનું તેલ અને અપામાર્ગનું મૂળ ભેળવીને એકસાથે લગાડવાથી મારથી થયેલી પીડા તરત જ દૂર થાય છે.

અભયાં સૈન્ધવં શુણ્ઠીમેતત્પિષ્ટ્વોદકેન તુ । ભક્ષયિત્વા હ્યજીર્ણસ્ય નાશો ભવતિ શઙ્કર ! ॥ ૧,૧૭૭.

અભયા, સૈંધવ અને સુંઠી – આ બધું પાણીમાં પીસી પીવાથી, હે શંકર, અજીર્ણનો નાશ થાય છે.

કટિબદ્ધં નિમ્બમૂલમક્ષિસૂલહરં ભવેત્ । શણમૂલં સતામ્બૂલં દગ્ધમિન્દ્રિયકસ્ય (લ્પ) હૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

નિમનું મૂળ કમરે બાંધવાથી આંખનો દુખાવો દૂર થાય છે; શણનું મૂળ અને પાન સાથે બળી જાય તો ઇન્દ્રિયોની પીડા પણ દૂર થાય છે.

અન્નસ્વિન્નહરિદ્રા ચ શ્વેતસર્ષપમૂલકમ્ । બીજાનિ માતુલુઙ્ગસ્ય એષામુદ્વર્તનં સમમ્ । સપ્તરાત્રપ્રયોગેણ શુભદેહકરં ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

રસોઈમાં વપરાતી હળદર, સફેદ રાયનું મૂળ અને માતુલુંગાના બીજ – આ બધું ઉકાળી સાત દિવસ સુધી ઉકાળીને લગાડવાથી શરીર તંદુરસ્ત બને છે.

શ્વેતાપરાજિતાપત્રં નિમ્બપત્રરસેન તુ । નસ્યદાનાડ્ડાકિનીનાં માતૄણાં બ્રહ્મરક્ષસામ્ । મોક્ષઃ સ્યાન્મધુસારેણ નસ્યાચ્ચ વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

સફેદ અપરાજિતાનું પાન અને નિમના પાનનો રસ નાસિકામાં નાખવાથી ડાકિની, માતૃકા અને બ્રહ્મરક્ષસોનું બાધા દૂર થાય છે, હે વૃષભધ્વજ; અને મધ સાથે નાસ્ય આપવાથી પણ મુક્તિ મળે છે.

મૂલં શ્વેતજયન્ત્યાશ્ચ પુષ્યર્ક્ષે તુ સમાહૃતમ્ । શ્વેતાપરાજિતાર્કસ્ય ચિત્રકસ્ય ચ મૂલકમ્ । કૃત્વા તુ વટિકાં નારી તિલકેન વશી ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પુષ્ય નક્ષત્રમાં લવાયેલું સફેદ જયંતીનું મૂળ, સફેદ અપરાજિતા અને ચિત્રકાનું મૂળ – આ બધું એક સાથે પીસી ગોળી બનાવી, તિલક કરીને સ્ત્રીને વશ કરી શકાય છે.

પિપ્પલીલોહચૂર્ણં તુ શુણ્ઠીશ્ચામલકાનિ ચ । સમાનિ રુદ્ર જાનીયાત્સૈન્ધવં મધુશર્કરા ॥ ૧,૧૭૭.

પિપ્પળી, લોહનું ચૂર્ણ, સુંઠી અને આમળા – હે રુદ્ર, આ બધું સમાન પ્રમાણમાં લો, સાથે સૈંધવ અને મીઠાઈની ખાંડ પણ ભેળવો.

ઉદુમ્બરપ્રમાણેન સપ્તાહં ભક્ષણાત્સમમ્ । પુમાંશ્ચ બલવાન્સ સ્યાજ્જીવેદ્વર્ષશતદ્વયમ્ । ઓં ઠ ઠ ઠ ઇતિ સર્વવશ્યપ્રયોગેષુ પ્રયુક્તઃ સર્વકામકૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ઉદુમ્બર જેટલી માત્રામાં સાત દિવસ સુધી લેતા પુરુષ બળવાન બને છે અને બે સો વર્ષ જીવે છે; 'ઑમ ઠ ઠ ઠ' – આ સર્વવશીકરણ વિધિમાં બોલવાથી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ થાય છે.

સંગૃહ્ય વિદ્વાન્કાકસ્ય નિલયં પ્રદહેચ્ચ તત્ । ચિતાગ્નૌ ભસ્મ તચ્છત્રોર્દત્તં શિરસિ શઙ્કર ॥ ૧,૧૭૭.

વિદ્વાન વ્યક્તિએ કાગડો જ્યાં રહે છે એ જગ્યા એકત્ર કરી, તેને ચિતાની આગમાં બળી ભસ્મ બનાવી, એ ભસ્મ છત્રી નીચે માથે મૂકે, હે શંકર,

તમુચ્ચાટયતે રુદ્ર શૃણુ તદ્યોગમુત્તમમ્ । નિઃ ક્ષિપ્તં ચ પુરીષં વૈ વનમૂષિકચર્મણિ ॥ ૧,૧૭૭.

હે રુદ્ર, એ વ્યક્તિને દૂર કરી દે છે; એ શ્રેષ્ઠ ઉપાય સાંભળો: વનના ઉંદરના ચામડાં પર મૂત્ર નાખીને ફેંકી દો.

કટિતન્તુનિબદ્ધં વૈ કુર્યાન્મલનિરોધનમ્ । કૃષ્ણકાકસ્ય રક્તેન યસ્ય નામ પ્રલિપ્ય ચ ॥ ૧,૧૭૭.

કાંપડાની દોરીથી માળને બાંધી, કાળાં કાગડાની લોહીથી તેને ચોપડી, જેના નામે લખવું હોય તેનું નામ લખવું.

ચ્યુતદલે મધ્યમધ્યે તતો નિઃ ક્ષિપ્યતે હર ! । સ ખાદ્યતે કાકવૃન્દૈર્નારી પુરુષ એવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

હે હર, પછી એ માળને પડી ગયેલા પાનના વચ્ચે મૂકી દેવું. આવું કરવાથી, સ્ત્રી કે પુરુષ જે હોય, કાગડાના ટોળા તેને ખાઈ જાય છે.