ગરુડપુરાણમ્

શુણ્ઠીપિપ્પલિચૂર્ણં તુ ગુડૂચી કણ્ટકારિકા । એભિશ્ચ ક્વથિતં વારિ પીતં ચાગ્નિં કરોતિ વૈ ॥ ૧,૧૭૭.

સુંઠ અને પીપળીનું ચૂર્ણ, ગુડુચી અને કંટકારી — આ બધાંને પાણીમાં ઉકાળી પીવાથી જઠરાગ્નિ તેજ થાય છે.

વાતશૂલક્ષયં ચૈવ કગેતિ પ્રથમેશ્વર । કરઞ્જપર્પટોશીરં બહતી કટુરોહિણી ॥ ૧,૧૭૭.

પવનના દુઃખ અને ક્ષય માટે કરંજ, પરપટ, ઉશીર, બહતી અને કટુરોહિણી ઉપયોગી છે.

ગોક્ષુરં ક્વથિતં ત્વભિર્વારિ પીતં શ્રમાપહન્ । દાહં પિત્તં જ્વરં શોષં મૂર્છાં ચૈવ ક્ષયં નયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ગોક્ષુરને ઉકાળી પાણી સાથે પીવાથી થાક, દાહ, પિત્ત, તાવ, દુર્બળતા, બેહોશી અને ક્ષય દૂર થાય છે.

મધ્વાજ્યપિપ્પલીચૂર્ણં ક્વથિતં ક્ષીરસંયુતમ્ । પીતં હૃદ્રોગકાસસ્ય વિષમજ્વરનુદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મધ, ઘી અને પીપળીનું ચૂર્ણ દૂધમાં ઉકાળી પીવાથી હૃદયરોગ, ઉધરસ અને અનિયમિત તાવ દૂર થાય છે.

ક્વાથૌપધીનાં સર્વાસાં કર્ષાર્ધં ગ્રાહ્યમેવ ચ । વયોઽનુરૂયતો જ્ઞેયો વિશેષો વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધા કઢા માટે અડધો કર્ષ લેવો જોઈએ; માત્રા વય પ્રમાણે નક્કી કરવી, હે વૃષભધ્વજ.

દુગ્ધં પીતં તુ સંયુક્તં ગોપુરીષરસેન ચ । વિષમજ્વરનુત્સ્યાચ્ચ કાકજન્ધારસસ્તથા ॥ ૧,૧૭૭.

દૂધમાં ગાયના મૂત્રનો રસ મિક્સ કરી પીવાથી અનિયમિત તાવ અને કાકજંધારા દૂર થાય છે.

મશુણ્ઠિ ક્વથિતં ક્ષીગ્મજાયા જ્વરનુદ્ભવેત્ । યષ્ટીમધુકમુસ્તં ચ સૈન્ધવં બૃહતીફલમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૂકી આદુ દૂધમાં ઉકાળી પીવાથી તાવ દૂર થાય છે; યષ્ટીમધુ, મુસ્તા, સૈંધવ અને બહતીનું ફળ પણ ઉપયોગી છે.

એતૈર્નસ્વપ્રિદાનાચ્ચ નિદ્રા સ્યાત્પુરુપસ્ય ચ । મરીચપ્રધ્વશ્વલાલાનસ્યાન્નિદ્રા ભવેચ્છિવ ॥ ૧,૧૭૭.

આ દવાઓ અને નિદ્રા લાવનારી વસ્તુઓ આપવાથી માણસને ઊંઘ આવે છે; ઊંઘ ન આવતી હોય તો મરીનું ચૂર્ણ અને લાળથી ઊંઘ આવે છે, હે શિવ.

મૂલં તુ કાકજઙ્ઘાયા નિદ્રાકૃત્સ્યાચ્છિરસ્થિતમ્ । સિદ્ધં તૈલં કાઞ્જિકેન તથા સર્જરસેન ચ ॥ ૧,૧૭૭.

કાકજંઘાનું મૂળ માથા પર રાખવાથી ઊંઘ આવે છે; ખાટા કાંજી અને સરજાના રાળથી બનેલું તેલ પણ ઉપયોગી છે.

શીતોદકસમાયુક્તં લેપાત્સન્તાપનાશનમ્ । શોણિતજ્વરદાહેભ્યો જાતસન્તાપનુત્તથા ॥ ૧,૧૭૭.

ઠંડા પાણી સાથે લગાડવાથી દાહ દૂર થાય છે; લોહીના તાવ અને તાવથી થતો દાહ પણ શમાય છે.

શૃકશૈવાલમન્થશ્ચ શુણ્ઠીપાપાણભેદકમ્ । શૌવાઞ્જનં ગોક્ષુરં વા વરુણચ્છન્નમેવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

શૃકશૈલ, મન્થ, સૂકી આદુ, પાપાણા, ભેદક, સૌવાંજન, ગોક્ષુર અથવા વરુણની છાલ—

સૌભાઞ્જનસ્ય મૂલં ચ એતૈઃ ક્વથિતવારિ ચ । દત્ત્વા હિઙ્ગુયવક્ષારં પીતં વાતવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૌવાંજનનું મૂળ અને ઉપરોક્ત દ્રવ્યો ઉકાળી, તેમાં હીંગ અને જૌનું ક્ષાર નાખી પીવાથી વાયુના રોગ દૂર થાય છે.

પિપ્પલી પિપ્પલીમૂલં તથા ભલ્લાતકં શિવ । વાર્યેતૈઃ ક્વથિતં પીતં વરશૂલાપહારકૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પીપળી, પીપળીનું મૂળ અને ભલ્લાતક, પાણીમાં ઉકાળી પીવાથી તીવ્ર શૂળ દૂર થાય છે, હે શિવ.

અશ્વગન્ધામૂલકાભ્યાં સિદ્ધા વલ્મીકમૃત્તિકા । એતયા મર્દનાદ્રુદ્ર ઊરુસ્તમ્ભઃ પ્રશામ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

અશ્વગંધાનું મૂળ અને વાળમીકની માટી સાથે તૈયાર કરી, એથી ઘસવાથી ઊરુના સંકોચનનો રોગ શમાય છે, હે રુદ્ર.

બૃહતીકસ્ય વૈ મૂલં સંપિષ્ટમુદકેન ચ । પીતં સંઘાતવાતસ્ય વિપાટનકૃદેવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

બહતીનું મૂળ પાણીમાં પીસી પીવાથી સંકટજનક વાયુ વિખેરી નાખે છે.

પીતં તક્રેણ મૂલં ચ આર્દ્રસ્ય તગરસ્ય ચ । હરેત્ઝિઞ્જિનીવાતં?વૈ વૃક્ષમિન્દ્રાશનિર્યથા ॥ ૧,૧૭૭.

તાજું તગરનું મૂળ છાશ સાથે પીવાથી ઝિન્જિણીવાત દૂર થાય છે, જેમ ઇન્દ્રનો વજ્ર ઝાડને તોડી નાખે છે.

અસ્થિસંહારમેકેન ભક્તેન સહ વાદિતમ્ । પતિં માંસરસેનાપિ વાતનુચ્ચાસ્થિભઙ્ગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

હાડકાં જોડાવા માટે ભોજન સાથે અથવા માંસના રસ સાથે લેવું; એ વાયુના રોગ અને હાડકાં તૂટી જવા દૂર કરે છે.

ઘૃતલિપ્તં સશુષ્કં ચ છાગીક્ષીરેણ સંયુતમ્ । તલ્લોપાત્પાદયાર્નંશ્યેત્સક્ષેપ્યે ચાત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૧૭૭.

ઘી લગાડી સૂકવી, પછી એમાં બકરાના દૂધ સાથે મિક્સ કરી પગ પર લગાવવાથી પગની સોજો ઉતરે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

મધ્વાજ્યસૈન્ધવં સિક્થં ગુડકૈરિકગુગ્ગુલૈઃ । સસર્જરસસ્ફુટિતઃ ક્લોમશુદ્ધિશ્ચ લેપનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મધ, ઘી, સૈંધવ, મોમ, ગોળ અને ગુગ્ગુલુ, સરજાના રાળ સાથે મિક્સ કરી લગાવવાથી પળી શુદ્ધ થાય છે.

કટુતૈલેન લિપ્તો વૈ વિધૂમાગ્નૌ પ્રતાપિતઃ । મૃત્તિકારખાદિતઃ પાદઃ સમઃ સ્યાદ્વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

કટુ તેલથી પગને સારી રીતે મસળી, ધૂમરહિત અગ્નિ પર ગરમ કરી, પછી માટીથી ઢાંકી દેવામાં આવે તો, હે વૃષભધ્વજ, એ પગ વાછરડાની જેમ મજબૂત બની જાય છે.

સર્જરસાઃ સિક્થકં ચ જીરકં ચ હરીતકી । ઉત્સાધિતઘૃતાભ્યઙ્ગો હ્યગ્નિદગ્ધવ્યથાપનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

સરજરસ, સિખથક, જીરૂ અને હરિતકી – આ બધું ઘી સાથે પીસી અને લગાડવાથી અગ્નિથી થયેલી દાઝની પીડા દૂર થાય છે.

તિલતૈલં ચાગ્નિદગ્ધં યવભસ્મસમન્વિતમ્ । અગ્નિદગ્ધવ્રણં નશ્યેદ્બ્રહુશઃ કૃતલેપતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

તલનું તેલ અગ્નિમાં બળી જાય પછી તેમાં જૌનો ભસ્મ ભેળવી, એ લેપ વારંવાર લગાડવાથી અગ્નિથી થયેલા ઘા નાશ પામે છે.

નવનીતં માહિષં ચ દગ્ધપિષ્ટતિલાનિ ચ । સભલ્લાકં વ્રણં નશ્યેદ્ધૃચ્છૂલં નસ્યલેપનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મહિષીનું તાજું મકખણ, બળેલા અને પીસેલા તલ, તથા ભલ્લાતક – આ બધું નાસિકામાં લગાડવાથી ઘા અને માથાનો દુખાવો દૂર થાય છે.

કર્પૂરગવ્યસર્પિર્ભ્યાં પ્રહારઃ પૂરિતો હર । શસ્ત્રોદ્ભવઃ સબદ્ધશ્ચ શુક્લવર્ણેન શઙ્કર ! । પાકં ચ વેદનાં ચૈવ સંસ્પૃશેદ્વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

કંપૂર અને ગાયનું ઘી ભરીને લગાડવાથી, કે શસ્ત્રથી લાગેલા ઘાને બાંધવાથી, હે શંકર, જો એ સફેદ હોય તો એમાં પાક અને પીડા બંને લાગણી થાય છે, હે વૃષભધ્વજ.

આમ્ર (તસ્ય) મૂલરસેનૈવ શસ્ત્રઘાતઃ પ્રપૂરિતઃ । ઢૌકતે શસ્ત્રઘાતાભ્યાં નિર્વ્રણો ઘૃપૂરિતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

આંબાના મૂળનો રસ શસ્ત્રથી થયેલા ઘામાં ભરી, પછી ઘીથી ધોઈ નાખવાથી એ ઘા સંપૂર્ણ સાજો થઈ જાય છે.

શરપુઙ્ખા લજ્જાલુકા પાઠા ચૈષાં તુ મૂલકમ્ । જલપિષ્ટં તસ્ય લેપાચ્છસ્ત્રઘાતઃ પ્રશામ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

શરપંખા, લજ્જાળુ અને પાઠાના મૂળ પાણી સાથે પીસી લેપ કરવાથી શસ્ત્રઘાતથી થયેલા ઘા શાંત થાય છે.

મૂલં ચ કાકજઙ્ઘાયાસ્ત્રિરાત્રેણૈવ શોષિતઃ । પાકપૂતિં વેદનાં ચ હન્તિ વૈ રોહિતો વ્રણે ॥ ૧,૧૭૭.

કાકજાંઘના મૂળને ત્રણ રાત સુકવી, પછી ઘા પર લગાડવાથી પાક અને પીડા દૂર થાય છે અને ઘા જલદી સાજો થાય છે.

સજલં તિલતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્ । તત્સેકદાનાન્નશ્યેચ્ચ પ્રહારોદ્ભવવેદના ॥ ૧,૧૭૭.

પાણીમાં તલનું તેલ અને અપામાર્ગનું મૂળ ભેળવીને એકસાથે લગાડવાથી મારથી થયેલી પીડા તરત જ દૂર થાય છે.

અભયાં સૈન્ધવં શુણ્ઠીમેતત્પિષ્ટ્વોદકેન તુ । ભક્ષયિત્વા હ્યજીર્ણસ્ય નાશો ભવતિ શઙ્કર ! ॥ ૧,૧૭૭.

અભયા, સૈંધવ અને સુંઠી – આ બધું પાણીમાં પીસી પીવાથી, હે શંકર, અજીર્ણનો નાશ થાય છે.