ગરુડપુરાણમ્

જાતીપત્રમથૈષાં ચ ચૂર્ણં લીઢ્વા તથા કૃતમ્ । શેફાલિકજટાયાશ્ચ ચર્વણં ગલશુણ્ઠિનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

જાસુદના પાન અને ઉપરોક્ત દ્રવ્યોનું ચૂર્ણ લઈ, શેફાલિકા (ભાંગી)ની જડ ચાવવાથી ગળાની સુકાઈ દૂર થાય છે.

નાસાશિરારક્તકર્ષાન્નશ્યેચ્છંશકર જિહ્વિકા । રસઃ શિરીષબીજાનાં હરિદ્રાયાશ્ચતુર્ગુણઃ ॥ ૧,૧૭૭.

નાક, માથું કે જીભમાં રક્તપિત થાય તો શિરીષના બીજનો રસ અને તેની ચારગણી હળદર લઈ ઉપયોગ કરવો.

તેન પક્વેન ભૂતેશ નસ્યં મસ્તકરોગનુત્ । ગલરોગા વિનશ્યન્તિ નસ્યમાત્રેણ તત્ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ મિશ્રણને રાંધીને નાસ્ય રૂપે વાપરવાથી માથાના રોગો દૂર થાય છે; નાકમાં નાખતાં જ ગળાના રોગો પણ તરત જ નાશ પામે છે.

દન્તકીટવિનાશઃ મ્યાદ્ગુઞ્જામૂલસ્ય ચર્વણાત્ । કાકજઙ્ઘાસ્નુહીનીલીકવાયો મધુમોજિતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

ગુંજાની જડ ચાવવાથી દાંતના કીડા નાશ પામે છે; કાકજાંઘા, દુધોળી, નિલી અને મધ સાથે મિક્સ કરી ઉપયોગ કરવો.

દન્તાક્રાન્તાન્દન્તજાંશ્ચ કૃમીન્નાશયતે શિવ । ઘતં કર્કટપાદેન દુગ્ધોન્મિશ્રેણ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

હે શિવ, આ ઉપાયથી દાંતમાં થનારા અને દાંતને પીડાવતાં બધા કીડા નાશ પામે છે; કર્કટપાદ (કાંકડાની જડ) અને દૂધ મિક્સ કરી લપસ બનાવવી.

તેન ચામ્યઙ્ગિતાદન્તાઃ કુર્યુઃ કટકટાન્ન હિ । લિપ્ત્વા કર્કટપાદેન કેવલેનાથવાશિવ ॥ ૧,૧૭૭.

આ લપસ લગાડવાથી દાંત ઘસાતાં અવાજ કરતું નથી; અથવા માત્ર કર્કટપાદ લગાડવાથી પણ એ જ લાભ મળે છે, હે શિવ.

ત્રિસપ્તાહં વાઃ પિષ્ટાનિ જ્યોતિષ્મત્યાઃ ફલાનિ હિ । શુક્લાભયામજ્જલેપાદ્દન્તસ્યાઙ્કકલઙ્કનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

એકવીસ દિવસ સુધી જ્યોતિષમતીના ફળ પીસીને, સફેદ રાય અને કાચા ચોખા સાથે લગાડવાથી દાંતના કાળા દાગ દૂર થાય છે.

લોધ્રકુઙ્કુમમઞ્જિષ્ઠાલોહકા લેયકાનિ ચ । યવતણ્ડુલમેતૈશ્ચ યષ્ટી મધુસમન્વિતૈઃ ॥ ૧,૧૭૭.

લોધ્ર, કુંકુમ, મંજિષ્ઠા, લોખંડ અને બીજા ચૂર્ણો; જૌ અને ચોખા સાથે, યષ્ટિમધુ અને મધ મિક્સ કરીને.

વારિપિષ્ટૈર્વક્ત્રલેપઃ સ્ત્રીણાં શોભનવક્ત્રકૃત્ । દ્વિભાગં છાગદુગ્ધેન તૈલપ્રસ્થં તુ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધાં પદાર્થો પાણીમાં પીસીને ચહેરા પર લગાવવાથી સ્ત્રીઓના ચહેરા સુંદર બને છે; બે ભાગ બકરીનું દૂધ અને એક ભાગ તેલ સાથે તૈયાર કરવું.

રક્તવન્દનમઞ્જિષ્ઠાલક્ષાણાં કર્ષકેણ વા । યષ્ટીમધુકુઙ્કુમાભ્યાં સપ્તાહાન્મુખકાન્તિકૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

રક્તચંદન, મંજિષ્ઠા, લાખ અથવા એના પ્રમાણમાં; યષ્ટિમધુ, મધ અને કુંકુમ — આ બધાં સાત દિવસ સુધી વાપરવાથી ચહેરા પર તેજ આવે છે.

શુણ્ઠીપિપ્પલિચૂર્ણં તુ ગુડૂચી કણ્ટકારિકા । એભિશ્ચ ક્વથિતં વારિ પીતં ચાગ્નિં કરોતિ વૈ ॥ ૧,૧૭૭.

સુંઠ અને પીપળીનું ચૂર્ણ, ગુડુચી અને કંટકારી — આ બધાંને પાણીમાં ઉકાળી પીવાથી જઠરાગ્નિ તેજ થાય છે.

વાતશૂલક્ષયં ચૈવ કગેતિ પ્રથમેશ્વર । કરઞ્જપર્પટોશીરં બહતી કટુરોહિણી ॥ ૧,૧૭૭.

પવનના દુઃખ અને ક્ષય માટે કરંજ, પરપટ, ઉશીર, બહતી અને કટુરોહિણી ઉપયોગી છે.

ગોક્ષુરં ક્વથિતં ત્વભિર્વારિ પીતં શ્રમાપહન્ । દાહં પિત્તં જ્વરં શોષં મૂર્છાં ચૈવ ક્ષયં નયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ગોક્ષુરને ઉકાળી પાણી સાથે પીવાથી થાક, દાહ, પિત્ત, તાવ, દુર્બળતા, બેહોશી અને ક્ષય દૂર થાય છે.

મધ્વાજ્યપિપ્પલીચૂર્ણં ક્વથિતં ક્ષીરસંયુતમ્ । પીતં હૃદ્રોગકાસસ્ય વિષમજ્વરનુદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મધ, ઘી અને પીપળીનું ચૂર્ણ દૂધમાં ઉકાળી પીવાથી હૃદયરોગ, ઉધરસ અને અનિયમિત તાવ દૂર થાય છે.

ક્વાથૌપધીનાં સર્વાસાં કર્ષાર્ધં ગ્રાહ્યમેવ ચ । વયોઽનુરૂયતો જ્ઞેયો વિશેષો વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધા કઢા માટે અડધો કર્ષ લેવો જોઈએ; માત્રા વય પ્રમાણે નક્કી કરવી, હે વૃષભધ્વજ.

દુગ્ધં પીતં તુ સંયુક્તં ગોપુરીષરસેન ચ । વિષમજ્વરનુત્સ્યાચ્ચ કાકજન્ધારસસ્તથા ॥ ૧,૧૭૭.

દૂધમાં ગાયના મૂત્રનો રસ મિક્સ કરી પીવાથી અનિયમિત તાવ અને કાકજંધારા દૂર થાય છે.

મશુણ્ઠિ ક્વથિતં ક્ષીગ્મજાયા જ્વરનુદ્ભવેત્ । યષ્ટીમધુકમુસ્તં ચ સૈન્ધવં બૃહતીફલમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૂકી આદુ દૂધમાં ઉકાળી પીવાથી તાવ દૂર થાય છે; યષ્ટીમધુ, મુસ્તા, સૈંધવ અને બહતીનું ફળ પણ ઉપયોગી છે.

એતૈર્નસ્વપ્રિદાનાચ્ચ નિદ્રા સ્યાત્પુરુપસ્ય ચ । મરીચપ્રધ્વશ્વલાલાનસ્યાન્નિદ્રા ભવેચ્છિવ ॥ ૧,૧૭૭.

આ દવાઓ અને નિદ્રા લાવનારી વસ્તુઓ આપવાથી માણસને ઊંઘ આવે છે; ઊંઘ ન આવતી હોય તો મરીનું ચૂર્ણ અને લાળથી ઊંઘ આવે છે, હે શિવ.

મૂલં તુ કાકજઙ્ઘાયા નિદ્રાકૃત્સ્યાચ્છિરસ્થિતમ્ । સિદ્ધં તૈલં કાઞ્જિકેન તથા સર્જરસેન ચ ॥ ૧,૧૭૭.

કાકજંઘાનું મૂળ માથા પર રાખવાથી ઊંઘ આવે છે; ખાટા કાંજી અને સરજાના રાળથી બનેલું તેલ પણ ઉપયોગી છે.

શીતોદકસમાયુક્તં લેપાત્સન્તાપનાશનમ્ । શોણિતજ્વરદાહેભ્યો જાતસન્તાપનુત્તથા ॥ ૧,૧૭૭.

ઠંડા પાણી સાથે લગાડવાથી દાહ દૂર થાય છે; લોહીના તાવ અને તાવથી થતો દાહ પણ શમાય છે.

શૃકશૈવાલમન્થશ્ચ શુણ્ઠીપાપાણભેદકમ્ । શૌવાઞ્જનં ગોક્ષુરં વા વરુણચ્છન્નમેવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

શૃકશૈલ, મન્થ, સૂકી આદુ, પાપાણા, ભેદક, સૌવાંજન, ગોક્ષુર અથવા વરુણની છાલ—

સૌભાઞ્જનસ્ય મૂલં ચ એતૈઃ ક્વથિતવારિ ચ । દત્ત્વા હિઙ્ગુયવક્ષારં પીતં વાતવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૌવાંજનનું મૂળ અને ઉપરોક્ત દ્રવ્યો ઉકાળી, તેમાં હીંગ અને જૌનું ક્ષાર નાખી પીવાથી વાયુના રોગ દૂર થાય છે.

પિપ્પલી પિપ્પલીમૂલં તથા ભલ્લાતકં શિવ । વાર્યેતૈઃ ક્વથિતં પીતં વરશૂલાપહારકૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પીપળી, પીપળીનું મૂળ અને ભલ્લાતક, પાણીમાં ઉકાળી પીવાથી તીવ્ર શૂળ દૂર થાય છે, હે શિવ.

અશ્વગન્ધામૂલકાભ્યાં સિદ્ધા વલ્મીકમૃત્તિકા । એતયા મર્દનાદ્રુદ્ર ઊરુસ્તમ્ભઃ પ્રશામ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

અશ્વગંધાનું મૂળ અને વાળમીકની માટી સાથે તૈયાર કરી, એથી ઘસવાથી ઊરુના સંકોચનનો રોગ શમાય છે, હે રુદ્ર.

બૃહતીકસ્ય વૈ મૂલં સંપિષ્ટમુદકેન ચ । પીતં સંઘાતવાતસ્ય વિપાટનકૃદેવ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

બહતીનું મૂળ પાણીમાં પીસી પીવાથી સંકટજનક વાયુ વિખેરી નાખે છે.

પીતં તક્રેણ મૂલં ચ આર્દ્રસ્ય તગરસ્ય ચ । હરેત્ઝિઞ્જિનીવાતં?વૈ વૃક્ષમિન્દ્રાશનિર્યથા ॥ ૧,૧૭૭.

તાજું તગરનું મૂળ છાશ સાથે પીવાથી ઝિન્જિણીવાત દૂર થાય છે, જેમ ઇન્દ્રનો વજ્ર ઝાડને તોડી નાખે છે.

અસ્થિસંહારમેકેન ભક્તેન સહ વાદિતમ્ । પતિં માંસરસેનાપિ વાતનુચ્ચાસ્થિભઙ્ગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

હાડકાં જોડાવા માટે ભોજન સાથે અથવા માંસના રસ સાથે લેવું; એ વાયુના રોગ અને હાડકાં તૂટી જવા દૂર કરે છે.

ઘૃતલિપ્તં સશુષ્કં ચ છાગીક્ષીરેણ સંયુતમ્ । તલ્લોપાત્પાદયાર્નંશ્યેત્સક્ષેપ્યે ચાત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૧૭૭.

ઘી લગાડી સૂકવી, પછી એમાં બકરાના દૂધ સાથે મિક્સ કરી પગ પર લગાવવાથી પગની સોજો ઉતરે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

મધ્વાજ્યસૈન્ધવં સિક્થં ગુડકૈરિકગુગ્ગુલૈઃ । સસર્જરસસ્ફુટિતઃ ક્લોમશુદ્ધિશ્ચ લેપનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મધ, ઘી, સૈંધવ, મોમ, ગોળ અને ગુગ્ગુલુ, સરજાના રાળ સાથે મિક્સ કરી લગાવવાથી પળી શુદ્ધ થાય છે.