ગરુડપુરાણમ્

ઘૃષ્ટમુદ્વર્તનં રુદ્ર કામલાવ્યાધિનાશનમ્ । ઘોષાફલમપાઘ્રાતં પીતકામલનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઉકાળીને લગાવવાથી, હે રુદ્ર, કામળો દૂર થાય છે. ઘોષાનું ફળ સૂંઘવાથી પીળા કામળાનો નાશ થાય છે.

દૂર્વાદાડિમપુષ્પં તુ અલક્તકહરીતકી । નાસાર્શવાતરક્તનુન્નસ્યાદ્વૈ સ્વરસેન હિ ॥ ૧,૧૭૭.

દૂર્વા, દાડમનું ફૂલ, અલક્તક અને હરિતકી — આ બધાનો રસ વાપરવાથી નાકના મસા અને પવનથી થયેલું લોહી વહાવવું治 થાય છે.

આપિષ્ટ્વા જાઙ્ગલી મૂ (તૂ) લં તદ્રસેન વૃષધ્વજ । નસ્યાદારાદ્વિનશ્યેત નાશાર્શો નીલલોહિત ॥ ૧,૧૭૭.

જાંગલીનું મૂળ પીસીને તેનો રસ નાકમાં નાખવાથી, હે વૃષધ્વજ, નીલા અને લાલ નાકના મસા દૂર થાય છે.

ગવ્યં ઘૃતં સર્જરસં રુદ્ર ધન્યાકસૈન્ધવમ્ । ધુત્તૂરકં ગૈરિકં ચ એતૈઃ સાધિતસિક્થકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

ગાયનું ઘી, સરજના વૃક્ષનું રસ, રુદ્ર, ધાણા, સૈંધવ મીઠું, ધત્તૂરા અને ગેરુ — આ બધાં东西 મેળવીને દવા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

સતૈલં વ્રણનુત્સ્યાચ્ચ સ્ફુટિતોદ્ધટિતાધરે । જાતીપત્રં ચ ચર્વિત્વા વિધૃતં મુખરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ દવા તેલ સાથે લગાડવાથી ફાટેલા કે ચીરી ગયેલા હોઠના ઘા સારાં થાય છે; જાસુદની પાન ચાવીને મોઢામાં રાખવાથી મોઢાના રોગ દૂર થાય છે.

ભક્ષાત્કેસરબીજસ્ય દન્તાઃ સ્યુશ્ચલિતાઃસ્થિરાઃ । મુષ્ટકં કુષ્ઠમેલા ચ યષ્ટિકં મધુવાલકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

કેસરનાં બીજ ખાવાથી હલતા દાંત મજબૂત બને છે; મુષ્ટા, કુષ્ટ, વેલ, યષ્ટિમધુ અને મધ પણ ઉપયોગી છે.

ધન્યાકમેતદદનાન્મુખદુર્ગન્ધનુદ્ધર । કષાયં કટુકં વાપિ તિક્તશાકસ્ય ભક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ધાણા ખાવાથી મોઢાની દુર્ગંધ દૂર થાય છે; કસેલી, તીખી કે કડવી શાકભાજી ખાવાથી પણ લાભ થાય છે.

તલયુક્તસ્ય નિત્યં સ્યાન્મુખદુર્ગન્ધતાક્ષયઃ । દન્તવ્રણાનિ સર્વાણિ ક્ષયં ગચ્છન્ત્યનેન તુ ॥ ૧,૧૭૭.

જે વ્યક્તિ નિયમિત રીતે તેલ વાપરે છે, તેને મોઢાની દુર્ગંધ રહેતી નથી; આથી દાંતના બધા ઘા પણ સાજા થઈ જાય છે.

કાઞ્જિકસ્ય સતૈલસ્ય ગણ્ડૂષકવલાસ્થિતિઃ । તામ્બૂલચૂર્ણદગ્ધસ્ય મુખસ્ય વ્યાધિનુચ્છિવ ! ॥ ૧,૧૭૭.

ખાટા કાંજી અને તેલ મિક્સ કરીને મોઢામાં રાખવાથી અથવા તાંબૂલનું ચૂર્ણ બળીને લગાડવાથી મોઢાના રોગો નાશ પામે છે, હે શિવ!

પરિત્યક્તશ્લેષ્મણશ્ચ શુણ્ઠીચર્વણતો યથા । માતુલુઙ્ગદલાન્યેલા યષ્ટી મધુ ચ પિપ્પલી ॥ ૧,૧૭૭.

સુંઠ ચાવવાથી કફ દૂર થાય છે; માતુલુંગના પાન, એલચી, યષ્ટિમધુ, મધ અને પીપળી પણ ઉપયોગી છે.

જાતીપત્રમથૈષાં ચ ચૂર્ણં લીઢ્વા તથા કૃતમ્ । શેફાલિકજટાયાશ્ચ ચર્વણં ગલશુણ્ઠિનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

જાસુદના પાન અને ઉપરોક્ત દ્રવ્યોનું ચૂર્ણ લઈ, શેફાલિકા (ભાંગી)ની જડ ચાવવાથી ગળાની સુકાઈ દૂર થાય છે.

નાસાશિરારક્તકર્ષાન્નશ્યેચ્છંશકર જિહ્વિકા । રસઃ શિરીષબીજાનાં હરિદ્રાયાશ્ચતુર્ગુણઃ ॥ ૧,૧૭૭.

નાક, માથું કે જીભમાં રક્તપિત થાય તો શિરીષના બીજનો રસ અને તેની ચારગણી હળદર લઈ ઉપયોગ કરવો.

તેન પક્વેન ભૂતેશ નસ્યં મસ્તકરોગનુત્ । ગલરોગા વિનશ્યન્તિ નસ્યમાત્રેણ તત્ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ મિશ્રણને રાંધીને નાસ્ય રૂપે વાપરવાથી માથાના રોગો દૂર થાય છે; નાકમાં નાખતાં જ ગળાના રોગો પણ તરત જ નાશ પામે છે.

દન્તકીટવિનાશઃ મ્યાદ્ગુઞ્જામૂલસ્ય ચર્વણાત્ । કાકજઙ્ઘાસ્નુહીનીલીકવાયો મધુમોજિતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

ગુંજાની જડ ચાવવાથી દાંતના કીડા નાશ પામે છે; કાકજાંઘા, દુધોળી, નિલી અને મધ સાથે મિક્સ કરી ઉપયોગ કરવો.

દન્તાક્રાન્તાન્દન્તજાંશ્ચ કૃમીન્નાશયતે શિવ । ઘતં કર્કટપાદેન દુગ્ધોન્મિશ્રેણ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

હે શિવ, આ ઉપાયથી દાંતમાં થનારા અને દાંતને પીડાવતાં બધા કીડા નાશ પામે છે; કર્કટપાદ (કાંકડાની જડ) અને દૂધ મિક્સ કરી લપસ બનાવવી.

તેન ચામ્યઙ્ગિતાદન્તાઃ કુર્યુઃ કટકટાન્ન હિ । લિપ્ત્વા કર્કટપાદેન કેવલેનાથવાશિવ ॥ ૧,૧૭૭.

આ લપસ લગાડવાથી દાંત ઘસાતાં અવાજ કરતું નથી; અથવા માત્ર કર્કટપાદ લગાડવાથી પણ એ જ લાભ મળે છે, હે શિવ.

ત્રિસપ્તાહં વાઃ પિષ્ટાનિ જ્યોતિષ્મત્યાઃ ફલાનિ હિ । શુક્લાભયામજ્જલેપાદ્દન્તસ્યાઙ્કકલઙ્કનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

એકવીસ દિવસ સુધી જ્યોતિષમતીના ફળ પીસીને, સફેદ રાય અને કાચા ચોખા સાથે લગાડવાથી દાંતના કાળા દાગ દૂર થાય છે.

લોધ્રકુઙ્કુમમઞ્જિષ્ઠાલોહકા લેયકાનિ ચ । યવતણ્ડુલમેતૈશ્ચ યષ્ટી મધુસમન્વિતૈઃ ॥ ૧,૧૭૭.

લોધ્ર, કુંકુમ, મંજિષ્ઠા, લોખંડ અને બીજા ચૂર્ણો; જૌ અને ચોખા સાથે, યષ્ટિમધુ અને મધ મિક્સ કરીને.

વારિપિષ્ટૈર્વક્ત્રલેપઃ સ્ત્રીણાં શોભનવક્ત્રકૃત્ । દ્વિભાગં છાગદુગ્ધેન તૈલપ્રસ્થં તુ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધાં પદાર્થો પાણીમાં પીસીને ચહેરા પર લગાવવાથી સ્ત્રીઓના ચહેરા સુંદર બને છે; બે ભાગ બકરીનું દૂધ અને એક ભાગ તેલ સાથે તૈયાર કરવું.

રક્તવન્દનમઞ્જિષ્ઠાલક્ષાણાં કર્ષકેણ વા । યષ્ટીમધુકુઙ્કુમાભ્યાં સપ્તાહાન્મુખકાન્તિકૃત્ ॥ ૧,૧૭૭.

રક્તચંદન, મંજિષ્ઠા, લાખ અથવા એના પ્રમાણમાં; યષ્ટિમધુ, મધ અને કુંકુમ — આ બધાં સાત દિવસ સુધી વાપરવાથી ચહેરા પર તેજ આવે છે.

શુણ્ઠીપિપ્પલિચૂર્ણં તુ ગુડૂચી કણ્ટકારિકા । એભિશ્ચ ક્વથિતં વારિ પીતં ચાગ્નિં કરોતિ વૈ ॥ ૧,૧૭૭.

સુંઠ અને પીપળીનું ચૂર્ણ, ગુડુચી અને કંટકારી — આ બધાંને પાણીમાં ઉકાળી પીવાથી જઠરાગ્નિ તેજ થાય છે.

વાતશૂલક્ષયં ચૈવ કગેતિ પ્રથમેશ્વર । કરઞ્જપર્પટોશીરં બહતી કટુરોહિણી ॥ ૧,૧૭૭.

પવનના દુઃખ અને ક્ષય માટે કરંજ, પરપટ, ઉશીર, બહતી અને કટુરોહિણી ઉપયોગી છે.

ગોક્ષુરં ક્વથિતં ત્વભિર્વારિ પીતં શ્રમાપહન્ । દાહં પિત્તં જ્વરં શોષં મૂર્છાં ચૈવ ક્ષયં નયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ગોક્ષુરને ઉકાળી પાણી સાથે પીવાથી થાક, દાહ, પિત્ત, તાવ, દુર્બળતા, બેહોશી અને ક્ષય દૂર થાય છે.

મધ્વાજ્યપિપ્પલીચૂર્ણં ક્વથિતં ક્ષીરસંયુતમ્ । પીતં હૃદ્રોગકાસસ્ય વિષમજ્વરનુદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

મધ, ઘી અને પીપળીનું ચૂર્ણ દૂધમાં ઉકાળી પીવાથી હૃદયરોગ, ઉધરસ અને અનિયમિત તાવ દૂર થાય છે.

ક્વાથૌપધીનાં સર્વાસાં કર્ષાર્ધં ગ્રાહ્યમેવ ચ । વયોઽનુરૂયતો જ્ઞેયો વિશેષો વૃષભધ્વજ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધા કઢા માટે અડધો કર્ષ લેવો જોઈએ; માત્રા વય પ્રમાણે નક્કી કરવી, હે વૃષભધ્વજ.

દુગ્ધં પીતં તુ સંયુક્તં ગોપુરીષરસેન ચ । વિષમજ્વરનુત્સ્યાચ્ચ કાકજન્ધારસસ્તથા ॥ ૧,૧૭૭.

દૂધમાં ગાયના મૂત્રનો રસ મિક્સ કરી પીવાથી અનિયમિત તાવ અને કાકજંધારા દૂર થાય છે.

મશુણ્ઠિ ક્વથિતં ક્ષીગ્મજાયા જ્વરનુદ્ભવેત્ । યષ્ટીમધુકમુસ્તં ચ સૈન્ધવં બૃહતીફલમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૂકી આદુ દૂધમાં ઉકાળી પીવાથી તાવ દૂર થાય છે; યષ્ટીમધુ, મુસ્તા, સૈંધવ અને બહતીનું ફળ પણ ઉપયોગી છે.

એતૈર્નસ્વપ્રિદાનાચ્ચ નિદ્રા સ્યાત્પુરુપસ્ય ચ । મરીચપ્રધ્વશ્વલાલાનસ્યાન્નિદ્રા ભવેચ્છિવ ॥ ૧,૧૭૭.

આ દવાઓ અને નિદ્રા લાવનારી વસ્તુઓ આપવાથી માણસને ઊંઘ આવે છે; ઊંઘ ન આવતી હોય તો મરીનું ચૂર્ણ અને લાળથી ઊંઘ આવે છે, હે શિવ.

મૂલં તુ કાકજઙ્ઘાયા નિદ્રાકૃત્સ્યાચ્છિરસ્થિતમ્ । સિદ્ધં તૈલં કાઞ્જિકેન તથા સર્જરસેન ચ ॥ ૧,૧૭૭.

કાકજંઘાનું મૂળ માથા પર રાખવાથી ઊંઘ આવે છે; ખાટા કાંજી અને સરજાના રાળથી બનેલું તેલ પણ ઉપયોગી છે.