ગરુડપુરાણમ્

આટરૂષકમૂલં તુ કાઞ્જિકાપિષ્ટમેવ તુ । તેનાક્ષિબૂમિલેપાચ્ચ ચક્ષુઃ શૂલં વિનશ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

આટરુષકાનું મૂળ કાંજીમાં પીસી, આંખના પાંપણ પર લગાવવાથી આંખનો દુખાવો દૂર થાય છે.

સતક્રં બદરીમૂલં પીતં વાક્ષિવ્યથાં હરેત્ । સૈન્ધંવં કટુતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સતક્ર અને બોરનું મૂળ પીવાથી આંખની અસ્વસ્થતા દૂર થાય છે. સૈંધવ મીઠું, તીખું તેલ અને અપામાર્ગનું મૂળ પણ અસરકારક છે.

ક્ષીરકાઞ્જિકસંઘૃષ્ટં તામ્રપાત્રે તુ તેન ચ । અઞ્જનાત્પિઞ્જટસ્યૈવ નાશો ભવતિ શઙ્કર ॥ ૧,૧૭૭.

દૂધ અને કાંજી સાથે તાંબાના વાસણમાં ઘસીને, એ અંજણ લગાવવાથી ચીકણું આંખનો રોગ નાશ પામે છે, હે શંકર.

ઓં દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ઓં ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ । આદ્યા હિ વશામાયાન્તિ મન્ત્રેણાનેન ચાઞ્જનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ૐ દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ૐ ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ — આ મંત્રથી અંજણ લગાવવાથી પ્રારંભિક રોગો વશમાં થાય છે.

બિલ્વકનીલિકામૂલં પિષ્ટમભ્યઞ્જનેન ચ । અનેનાઞ્જિતમાત્રેણ નશ્યન્તિ તિમિરાણિ હિ ॥ ૧,૧૭૭.

બિલ્વ અને કણીલિકાનું મૂળ પીસીને લગાવવાથી માત્ર એક જ વારથી આંખનો અંધકાર દૂર થાય છે.

કટુકં (પિપ્પલી) તગરં ચૈવ હરિદ્રામલકં વચા । ખદિરપિષ્ટવાત્તશ્ચ અઞ્જનાન્નેત્રરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પિપ્પળી, તગર, હળદર, આમળા, વચા અને ખખીર — આ બધું પીસીને અંજણ તરીકે વાપરવાથી આંખના રોગો治 થાય છે.

નીરપૂર્ણમુખો ધૌતિ બૃહન્માનેન યોઽક્ષિણી । પ્રભાતે નેત્રરોગૈશ્ચ નિત્યં સર્વૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૧,૧૭૭.

જે વ્યક્તિ દરરોજ સવારે પાણીથી મોઢું ધોઈ અને બંને આંખમાં પૂરતું અંજણ લગાવે છે, તે બધા આંખના રોગોથી મુક્ત રહે છે.

શુક્લૈરણ્ડસ્ય મૂલેન પત્રેણાપિ પ્રસાધિતમ્ । છગદગ્ધસેકમૌષ્ણ્યાચ્ચક્ષુષોર્વાતશલનત્ ॥ ૧,૧૭૭.

સફેદ એરંડનું મૂળ અને પાન તૈયાર કરીને લગાવવાથી પવનથી થયેલી આંખની જળન અને ગરમી દૂર થાય છે.

ચન્દનં સૈન્ધવં વૃદ્ધપાલાશશ્ચ હરીતકી । પટલં કુસુમં નીલી ચ (વ) ક્રિકાં હરતેઽઞ્જનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

ચંદન, સૈંધવ મીઠું, જૂનું પાલાશ, હરિતકી, કુસુમ અને નીલી — આ બધું અંજણ તરીકે વાપરવાથી આંખનો પડદો અને ડાઘ દૂર થાય છે.

ગુઞ્જામૂલં છાગમૂત્રે ઘૃષ્ટં તિમિરનુચ્ચ તત્રૌપ્યતામ્રસુવર્ણાનાં હસ્તઘૃષ્ટશલાકયા ॥ ૧,૧૭૭.

ગુંજાનું મૂળ બકરીના મૂત્રમાં ઘસીને, ચાંદી, તાંબું કે સોનાની હાથથી ઘસેલી કાંડી વડે લગાવવાથી આંખનો અંધકાર દૂર થાય છે.

ઘૃષ્ટમુદ્વર્તનં રુદ્ર કામલાવ્યાધિનાશનમ્ । ઘોષાફલમપાઘ્રાતં પીતકામલનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઉકાળીને લગાવવાથી, હે રુદ્ર, કામળો દૂર થાય છે. ઘોષાનું ફળ સૂંઘવાથી પીળા કામળાનો નાશ થાય છે.

દૂર્વાદાડિમપુષ્પં તુ અલક્તકહરીતકી । નાસાર્શવાતરક્તનુન્નસ્યાદ્વૈ સ્વરસેન હિ ॥ ૧,૧૭૭.

દૂર્વા, દાડમનું ફૂલ, અલક્તક અને હરિતકી — આ બધાનો રસ વાપરવાથી નાકના મસા અને પવનથી થયેલું લોહી વહાવવું治 થાય છે.

આપિષ્ટ્વા જાઙ્ગલી મૂ (તૂ) લં તદ્રસેન વૃષધ્વજ । નસ્યાદારાદ્વિનશ્યેત નાશાર્શો નીલલોહિત ॥ ૧,૧૭૭.

જાંગલીનું મૂળ પીસીને તેનો રસ નાકમાં નાખવાથી, હે વૃષધ્વજ, નીલા અને લાલ નાકના મસા દૂર થાય છે.

ગવ્યં ઘૃતં સર્જરસં રુદ્ર ધન્યાકસૈન્ધવમ્ । ધુત્તૂરકં ગૈરિકં ચ એતૈઃ સાધિતસિક્થકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

ગાયનું ઘી, સરજના વૃક્ષનું રસ, રુદ્ર, ધાણા, સૈંધવ મીઠું, ધત્તૂરા અને ગેરુ — આ બધાં东西 મેળવીને દવા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

સતૈલં વ્રણનુત્સ્યાચ્ચ સ્ફુટિતોદ્ધટિતાધરે । જાતીપત્રં ચ ચર્વિત્વા વિધૃતં મુખરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ દવા તેલ સાથે લગાડવાથી ફાટેલા કે ચીરી ગયેલા હોઠના ઘા સારાં થાય છે; જાસુદની પાન ચાવીને મોઢામાં રાખવાથી મોઢાના રોગ દૂર થાય છે.

ભક્ષાત્કેસરબીજસ્ય દન્તાઃ સ્યુશ્ચલિતાઃસ્થિરાઃ । મુષ્ટકં કુષ્ઠમેલા ચ યષ્ટિકં મધુવાલકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

કેસરનાં બીજ ખાવાથી હલતા દાંત મજબૂત બને છે; મુષ્ટા, કુષ્ટ, વેલ, યષ્ટિમધુ અને મધ પણ ઉપયોગી છે.

ધન્યાકમેતદદનાન્મુખદુર્ગન્ધનુદ્ધર । કષાયં કટુકં વાપિ તિક્તશાકસ્ય ભક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ધાણા ખાવાથી મોઢાની દુર્ગંધ દૂર થાય છે; કસેલી, તીખી કે કડવી શાકભાજી ખાવાથી પણ લાભ થાય છે.

તલયુક્તસ્ય નિત્યં સ્યાન્મુખદુર્ગન્ધતાક્ષયઃ । દન્તવ્રણાનિ સર્વાણિ ક્ષયં ગચ્છન્ત્યનેન તુ ॥ ૧,૧૭૭.

જે વ્યક્તિ નિયમિત રીતે તેલ વાપરે છે, તેને મોઢાની દુર્ગંધ રહેતી નથી; આથી દાંતના બધા ઘા પણ સાજા થઈ જાય છે.

કાઞ્જિકસ્ય સતૈલસ્ય ગણ્ડૂષકવલાસ્થિતિઃ । તામ્બૂલચૂર્ણદગ્ધસ્ય મુખસ્ય વ્યાધિનુચ્છિવ ! ॥ ૧,૧૭૭.

ખાટા કાંજી અને તેલ મિક્સ કરીને મોઢામાં રાખવાથી અથવા તાંબૂલનું ચૂર્ણ બળીને લગાડવાથી મોઢાના રોગો નાશ પામે છે, હે શિવ!

પરિત્યક્તશ્લેષ્મણશ્ચ શુણ્ઠીચર્વણતો યથા । માતુલુઙ્ગદલાન્યેલા યષ્ટી મધુ ચ પિપ્પલી ॥ ૧,૧૭૭.

સુંઠ ચાવવાથી કફ દૂર થાય છે; માતુલુંગના પાન, એલચી, યષ્ટિમધુ, મધ અને પીપળી પણ ઉપયોગી છે.

જાતીપત્રમથૈષાં ચ ચૂર્ણં લીઢ્વા તથા કૃતમ્ । શેફાલિકજટાયાશ્ચ ચર્વણં ગલશુણ્ઠિનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

જાસુદના પાન અને ઉપરોક્ત દ્રવ્યોનું ચૂર્ણ લઈ, શેફાલિકા (ભાંગી)ની જડ ચાવવાથી ગળાની સુકાઈ દૂર થાય છે.

નાસાશિરારક્તકર્ષાન્નશ્યેચ્છંશકર જિહ્વિકા । રસઃ શિરીષબીજાનાં હરિદ્રાયાશ્ચતુર્ગુણઃ ॥ ૧,૧૭૭.

નાક, માથું કે જીભમાં રક્તપિત થાય તો શિરીષના બીજનો રસ અને તેની ચારગણી હળદર લઈ ઉપયોગ કરવો.

તેન પક્વેન ભૂતેશ નસ્યં મસ્તકરોગનુત્ । ગલરોગા વિનશ્યન્તિ નસ્યમાત્રેણ તત્ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ મિશ્રણને રાંધીને નાસ્ય રૂપે વાપરવાથી માથાના રોગો દૂર થાય છે; નાકમાં નાખતાં જ ગળાના રોગો પણ તરત જ નાશ પામે છે.

દન્તકીટવિનાશઃ મ્યાદ્ગુઞ્જામૂલસ્ય ચર્વણાત્ । કાકજઙ્ઘાસ્નુહીનીલીકવાયો મધુમોજિતઃ ॥ ૧,૧૭૭.

ગુંજાની જડ ચાવવાથી દાંતના કીડા નાશ પામે છે; કાકજાંઘા, દુધોળી, નિલી અને મધ સાથે મિક્સ કરી ઉપયોગ કરવો.

દન્તાક્રાન્તાન્દન્તજાંશ્ચ કૃમીન્નાશયતે શિવ । ઘતં કર્કટપાદેન દુગ્ધોન્મિશ્રેણ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

હે શિવ, આ ઉપાયથી દાંતમાં થનારા અને દાંતને પીડાવતાં બધા કીડા નાશ પામે છે; કર્કટપાદ (કાંકડાની જડ) અને દૂધ મિક્સ કરી લપસ બનાવવી.

તેન ચામ્યઙ્ગિતાદન્તાઃ કુર્યુઃ કટકટાન્ન હિ । લિપ્ત્વા કર્કટપાદેન કેવલેનાથવાશિવ ॥ ૧,૧૭૭.

આ લપસ લગાડવાથી દાંત ઘસાતાં અવાજ કરતું નથી; અથવા માત્ર કર્કટપાદ લગાડવાથી પણ એ જ લાભ મળે છે, હે શિવ.

ત્રિસપ્તાહં વાઃ પિષ્ટાનિ જ્યોતિષ્મત્યાઃ ફલાનિ હિ । શુક્લાભયામજ્જલેપાદ્દન્તસ્યાઙ્કકલઙ્કનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

એકવીસ દિવસ સુધી જ્યોતિષમતીના ફળ પીસીને, સફેદ રાય અને કાચા ચોખા સાથે લગાડવાથી દાંતના કાળા દાગ દૂર થાય છે.

લોધ્રકુઙ્કુમમઞ્જિષ્ઠાલોહકા લેયકાનિ ચ । યવતણ્ડુલમેતૈશ્ચ યષ્ટી મધુસમન્વિતૈઃ ॥ ૧,૧૭૭.

લોધ્ર, કુંકુમ, મંજિષ્ઠા, લોખંડ અને બીજા ચૂર્ણો; જૌ અને ચોખા સાથે, યષ્ટિમધુ અને મધ મિક્સ કરીને.

વારિપિષ્ટૈર્વક્ત્રલેપઃ સ્ત્રીણાં શોભનવક્ત્રકૃત્ । દ્વિભાગં છાગદુગ્ધેન તૈલપ્રસ્થં તુ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધાં પદાર્થો પાણીમાં પીસીને ચહેરા પર લગાવવાથી સ્ત્રીઓના ચહેરા સુંદર બને છે; બે ભાગ બકરીનું દૂધ અને એક ભાગ તેલ સાથે તૈયાર કરવું.