ગરુડપુરાણમ્

યવાસ્તિલાઃ સૈન્ધવં ચ પાદિકોદ્વર્તનં શુભમ્ । લિઙ્ગબાહુસ્તનાનાં ચ કર્ણયોર્વૃદ્ધિકૃદ્ભવેત્ । કટુતૈલં ભલ્લાતકં બૃહતી ફલદાડિમમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

યવ, તિલ અને સૈંધવનું ઉદ્વર્તન ઉત્તમ છે; લિંગ, હાથ અને સ્તન પર લગાવવાથી તે વધે છે; કડવું તેલ, ભલ્લાતક, બૃહતી અને દાડમ પણ વાપરાય છે.

વલ્કલૈઃ સાધિતૈર્લિપ્તં લિઙ્ગં તેન વિવર્ધતે ॥ ૧,૧૭૬.

આ છાલથી તૈયાર કરેલું તેલ લિંગ પર લગાવવાથી તેનું કદ વધે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૭ હરિરુવાચ । સોભાઞ્જનપત્રરસં મધુયુક્તં હિ ચક્ષુષોઃ । ભ (ચ) રણાદ્રોગહરણં ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૧૭૭.

હરિએ કહ્યું: સોહાંજનાના પાનનો રસ અને મધ મિક્સ કરી આંખમાં નાખવાથી આંખના રોગ દૂર થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અશીતિતિલપુષ્પાણિ જાત્યાશ્ચ કુસુમાપિ ચ । ઉષાનિમ્બામલાશુણ્ઠીપિપ્પલીતણ્ડુલીયકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

એંસી તિલના ફૂલ, જાતી અને ઉષાના ફૂલ, નીમ, આમળા, સુકું આદુ, પીપળી અને ચોખાનો પણ ઉપયોગ થાય છે.

છાયાસુષ્કાં વટીં કુર્યાત્પિષ્ટ્વા તણ્ડુલવારિણા । મધુના સહસા ચાક્ષ્ણોરઞ્જનાત્તિમિરાદિનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધું ચોખાના પાણીમાં પીસી છાંયામાં સુકવી વટી બનાવવી; પછી તેને મધ સાથે આંખમાં લગાવવાથી અંધારપન અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

બિભીતકાસ્થિમજ્જા તુ શઙ્ખનાભિર્મનઃ શિલા । નિમ્બપત્રમરીચા નિ અજામૂત્રેણ પેષયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

બિભીતકાનું ગૂદું, શંખનો ચૂર્ણ, મન:શિલા, નીમના પાન અને મરી — આ બધું બકરીના મૂત્રમાં પીસવું.

પુષ્પં રાત્ર્યન્ધતાં હન્તિ તિમિરં પટલં તથા । ચતુર્ભાગાનિ શઙ્ખસ્ય તદર્ધેન મનઃ શિલા ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઔષધથી રાત્રિઅંધતા અને આંખ પર પડેલો ઘાટ દૂર થાય છે. તેમાં શંખના ચાર ભાગ અને મન:શિલાના બે ભાગ લેવા.

સૈન્ધવં ચ તદર્ધેનત્વેતત્પિષ્ટ્વાદકેન તુ । છાયાશુષ્કાં તુ વટિકાં કૃત્વા નયનમઞ્જયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પછી એમાં અડધો ભાગ સૈંધવ મીઠું ઉમેરવું, પાણીમાં પીસવું અને છાંયે સુકવીને ગોળી બનાવવી. આ ગોળીને આંખમાં અંજણ તરીકે લગાવવી.

તિમિરં પટલં હન્તિ પિચિટં ચ મહૌષધમ્ । ત્રિકટુ ત્રિફલાં ચૈવ કરં જસ્ય ફલાનિ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઔષધ આંખ પર પડેલો ઘાટ અને ચીકણું રોગ દૂર કરે છે. ત્રિકટુ, ત્રિફળા અને કરંજના ફળ પણ ઉત્તમ દવા છે.

સૈન્ધવં રજનીદ્વે વ ભૃઙ્ગરાજરસેન હિ । પિષ્ટ્વા તદઞ્જનાદેવ તિમિરાદિવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૈંધવ મીઠું, હળદર અને ભૃંગરાજનો રસ — આ બધું પીસી અંજણ તરીકે વાપરવાથી અંધકાર અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

આટરૂષકમૂલં તુ કાઞ્જિકાપિષ્ટમેવ તુ । તેનાક્ષિબૂમિલેપાચ્ચ ચક્ષુઃ શૂલં વિનશ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

આટરુષકાનું મૂળ કાંજીમાં પીસી, આંખના પાંપણ પર લગાવવાથી આંખનો દુખાવો દૂર થાય છે.

સતક્રં બદરીમૂલં પીતં વાક્ષિવ્યથાં હરેત્ । સૈન્ધંવં કટુતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સતક્ર અને બોરનું મૂળ પીવાથી આંખની અસ્વસ્થતા દૂર થાય છે. સૈંધવ મીઠું, તીખું તેલ અને અપામાર્ગનું મૂળ પણ અસરકારક છે.

ક્ષીરકાઞ્જિકસંઘૃષ્ટં તામ્રપાત્રે તુ તેન ચ । અઞ્જનાત્પિઞ્જટસ્યૈવ નાશો ભવતિ શઙ્કર ॥ ૧,૧૭૭.

દૂધ અને કાંજી સાથે તાંબાના વાસણમાં ઘસીને, એ અંજણ લગાવવાથી ચીકણું આંખનો રોગ નાશ પામે છે, હે શંકર.

ઓં દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ઓં ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ । આદ્યા હિ વશામાયાન્તિ મન્ત્રેણાનેન ચાઞ્જનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ૐ દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ૐ ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ — આ મંત્રથી અંજણ લગાવવાથી પ્રારંભિક રોગો વશમાં થાય છે.

બિલ્વકનીલિકામૂલં પિષ્ટમભ્યઞ્જનેન ચ । અનેનાઞ્જિતમાત્રેણ નશ્યન્તિ તિમિરાણિ હિ ॥ ૧,૧૭૭.

બિલ્વ અને કણીલિકાનું મૂળ પીસીને લગાવવાથી માત્ર એક જ વારથી આંખનો અંધકાર દૂર થાય છે.

કટુકં (પિપ્પલી) તગરં ચૈવ હરિદ્રામલકં વચા । ખદિરપિષ્ટવાત્તશ્ચ અઞ્જનાન્નેત્રરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પિપ્પળી, તગર, હળદર, આમળા, વચા અને ખખીર — આ બધું પીસીને અંજણ તરીકે વાપરવાથી આંખના રોગો治 થાય છે.

નીરપૂર્ણમુખો ધૌતિ બૃહન્માનેન યોઽક્ષિણી । પ્રભાતે નેત્રરોગૈશ્ચ નિત્યં સર્વૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૧,૧૭૭.

જે વ્યક્તિ દરરોજ સવારે પાણીથી મોઢું ધોઈ અને બંને આંખમાં પૂરતું અંજણ લગાવે છે, તે બધા આંખના રોગોથી મુક્ત રહે છે.

શુક્લૈરણ્ડસ્ય મૂલેન પત્રેણાપિ પ્રસાધિતમ્ । છગદગ્ધસેકમૌષ્ણ્યાચ્ચક્ષુષોર્વાતશલનત્ ॥ ૧,૧૭૭.

સફેદ એરંડનું મૂળ અને પાન તૈયાર કરીને લગાવવાથી પવનથી થયેલી આંખની જળન અને ગરમી દૂર થાય છે.

ચન્દનં સૈન્ધવં વૃદ્ધપાલાશશ્ચ હરીતકી । પટલં કુસુમં નીલી ચ (વ) ક્રિકાં હરતેઽઞ્જનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

ચંદન, સૈંધવ મીઠું, જૂનું પાલાશ, હરિતકી, કુસુમ અને નીલી — આ બધું અંજણ તરીકે વાપરવાથી આંખનો પડદો અને ડાઘ દૂર થાય છે.

ગુઞ્જામૂલં છાગમૂત્રે ઘૃષ્ટં તિમિરનુચ્ચ તત્રૌપ્યતામ્રસુવર્ણાનાં હસ્તઘૃષ્ટશલાકયા ॥ ૧,૧૭૭.

ગુંજાનું મૂળ બકરીના મૂત્રમાં ઘસીને, ચાંદી, તાંબું કે સોનાની હાથથી ઘસેલી કાંડી વડે લગાવવાથી આંખનો અંધકાર દૂર થાય છે.

ઘૃષ્ટમુદ્વર્તનં રુદ્ર કામલાવ્યાધિનાશનમ્ । ઘોષાફલમપાઘ્રાતં પીતકામલનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઉકાળીને લગાવવાથી, હે રુદ્ર, કામળો દૂર થાય છે. ઘોષાનું ફળ સૂંઘવાથી પીળા કામળાનો નાશ થાય છે.

દૂર્વાદાડિમપુષ્પં તુ અલક્તકહરીતકી । નાસાર્શવાતરક્તનુન્નસ્યાદ્વૈ સ્વરસેન હિ ॥ ૧,૧૭૭.

દૂર્વા, દાડમનું ફૂલ, અલક્તક અને હરિતકી — આ બધાનો રસ વાપરવાથી નાકના મસા અને પવનથી થયેલું લોહી વહાવવું治 થાય છે.

આપિષ્ટ્વા જાઙ્ગલી મૂ (તૂ) લં તદ્રસેન વૃષધ્વજ । નસ્યાદારાદ્વિનશ્યેત નાશાર્શો નીલલોહિત ॥ ૧,૧૭૭.

જાંગલીનું મૂળ પીસીને તેનો રસ નાકમાં નાખવાથી, હે વૃષધ્વજ, નીલા અને લાલ નાકના મસા દૂર થાય છે.

ગવ્યં ઘૃતં સર્જરસં રુદ્ર ધન્યાકસૈન્ધવમ્ । ધુત્તૂરકં ગૈરિકં ચ એતૈઃ સાધિતસિક્થકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

ગાયનું ઘી, સરજના વૃક્ષનું રસ, રુદ્ર, ધાણા, સૈંધવ મીઠું, ધત્તૂરા અને ગેરુ — આ બધાં东西 મેળવીને દવા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

સતૈલં વ્રણનુત્સ્યાચ્ચ સ્ફુટિતોદ્ધટિતાધરે । જાતીપત્રં ચ ચર્વિત્વા વિધૃતં મુખરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ દવા તેલ સાથે લગાડવાથી ફાટેલા કે ચીરી ગયેલા હોઠના ઘા સારાં થાય છે; જાસુદની પાન ચાવીને મોઢામાં રાખવાથી મોઢાના રોગ દૂર થાય છે.

ભક્ષાત્કેસરબીજસ્ય દન્તાઃ સ્યુશ્ચલિતાઃસ્થિરાઃ । મુષ્ટકં કુષ્ઠમેલા ચ યષ્ટિકં મધુવાલકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

કેસરનાં બીજ ખાવાથી હલતા દાંત મજબૂત બને છે; મુષ્ટા, કુષ્ટ, વેલ, યષ્ટિમધુ અને મધ પણ ઉપયોગી છે.

ધન્યાકમેતદદનાન્મુખદુર્ગન્ધનુદ્ધર । કષાયં કટુકં વાપિ તિક્તશાકસ્ય ભક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ધાણા ખાવાથી મોઢાની દુર્ગંધ દૂર થાય છે; કસેલી, તીખી કે કડવી શાકભાજી ખાવાથી પણ લાભ થાય છે.

તલયુક્તસ્ય નિત્યં સ્યાન્મુખદુર્ગન્ધતાક્ષયઃ । દન્તવ્રણાનિ સર્વાણિ ક્ષયં ગચ્છન્ત્યનેન તુ ॥ ૧,૧૭૭.

જે વ્યક્તિ નિયમિત રીતે તેલ વાપરે છે, તેને મોઢાની દુર્ગંધ રહેતી નથી; આથી દાંતના બધા ઘા પણ સાજા થઈ જાય છે.

કાઞ્જિકસ્ય સતૈલસ્ય ગણ્ડૂષકવલાસ્થિતિઃ । તામ્બૂલચૂર્ણદગ્ધસ્ય મુખસ્ય વ્યાધિનુચ્છિવ ! ॥ ૧,૧૭૭.

ખાટા કાંજી અને તેલ મિક્સ કરીને મોઢામાં રાખવાથી અથવા તાંબૂલનું ચૂર્ણ બળીને લગાડવાથી મોઢાના રોગો નાશ પામે છે, હે શિવ!