ગરુડપુરાણમ્

શિરોઽભ્યઙ્ગાચ્છિરાજન્મયૂકાલિખ્યાઃ ક્ષયં નયેત્ । નવદગ્ધં શઙ્ખચૂર્ણં ઘૃષ્ટસીસકલેપિતમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

આ તેલ વડે માથું મસાજ કરવાથી જૂં અને લીંદા નાશ પામે છે; તાજું સળગાવેલું શંખનું ચૂર્ણ સીસા સાથે ઘસીને લગાવવાથી પણ લાભ થાય છે.

કચાઃ શ્લક્ષ્ણા મહાકૃષ્ણા ભવન્તિ વૃષભધ્વજ । ભૃઙ્ગરાજં લોહચૂર્ણં ત્રિફલા બીજપૂરકમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

વૃષભધ્વજ, ભૃંગરાજ, લોહનું ચૂર્ણ, ત્રિફળા અને બીજપૂરક વાપરવાથી વાળ ચીકણા અને ઘન કાળા બને છે.

નીલી ચ કરવીરં ચ ગુડમેતૈઃ સમં શૃતમ્ । પલિતાનીહ કૃષ્ણાનિ કુર્યાલ્લેપાન્મહૌષધમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

નીલી અને કરવીર ને ગોળ સાથે ઉકાળી, તેનો લેપ કરવાથી સફેદ વાળ ફરી કાળા થાય છે.

આમ્રાસ્થિમજ્જા ત્રિફલા ની (તા) લી ચ ભૃઙ્ગ રાજકમ્ । જીર્ણં પક્વં લોહચૂર્ણં કાઞ્જિકં કૃષ્ણકેશકૃત્ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજની મજ્જા, ત્રિફળા, નીલી, ભૃંગરાજ, જૂનું પકવેલું લોહનું ચૂર્ણ અને ખાટું કાંજી વાપરવાથી વાળ કાળા બને છે.

ચક્રમર્દકબીજાનિ કુષ્ઠમેરણ્ડમૂલકમ્ । અત્યમ્લકાઞ્જિકં પિષ્ટ્વા લેપાન્મસ્તકરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૬.

ચક્રમર્દના બીજ, કુષ્ટ અને એરંડા મૂળને ખૂબ ખાટા કાંજીમાં પીસી માથા પર લગાવવાથી માથાના રોગો દૂર થાય છે.

સૈન્ધવં ચ વચા હિઙ્ગુ કુષ્ઠં નાગેશ્વરં તથા । શતપુષ્પા દેવદારુ એભિસ્તૈલં તુ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

સૈંધવ, વચ, હિંગ, કુષ્ટ, નાગેશ્વર, શતપુષ્પા અને દેવદારુ—આ બધાથી તૈયાર કરેલું તેલ લાભદાયક છે.

ગોપુરીપરસેનૈવ ચતુર્ભાગેન સંયુતમ્ । તત્કણભરણાદુગ્રકર્ણશૂલં ક્ષયં નયેત્ ॥ ૧,૧૭૬.

આ તેલમાં ચોથો ભાગ ગોપુરીનો રસ મિક્સ કરી કાનમાં નાખવાથી તીવ્ર કાનનો દુખાવો દૂર થાય છે.

મેષમૂત્રસૈન્ધવાભ્યાં કર્ણયોર્ભરણાચ્છિવ । કર્ણયોઃ પૂતિનાશઃ સ્યાત્કૃમિસ્ત્રાવાદિકસ્ય ચ ॥ ૧,૧૭૬.

મેષનું મૂત્ર અને સૈંધવ કાનમાં ભરવાથી કાનની દુર્ગંધ અને કીડા કે સ્રાવથી થતા દુષ્પ્રભાવ દૂર થાય છે.

માલતીપુપ્પદલયો રસેન ભરણાત્તથા । ગોજલેનૈવ પૂરેણ પૂયસ્ત્રાવો વિનશ્યતિ ॥ ૧,૧૭૬.

માલતીના ફૂલના રસ કે ગાયના પાણીથી કાન ભરી દેવાથી કાનમાં પુંસ અને સ્રાવ નાશ પામે છે.

કષ્ઠમાષમરીચાનિ તગરં મધુ પિપ્પલી । અપામાર્ગોઽશ્વગન્ધા ચ બૃહતી સિતસર્ષપાઃ ॥ ૧,૧૭૬.

કષ્ટ, માશ, મરી, તગર, મધ, પીપળી, અપામાર્ગ, અશ્વગંધા, બૃહતી અને સફેદ રાઈ—આ દ્રવ્યો ઉપયોગી છે.

યવાસ્તિલાઃ સૈન્ધવં ચ પાદિકોદ્વર્તનં શુભમ્ । લિઙ્ગબાહુસ્તનાનાં ચ કર્ણયોર્વૃદ્ધિકૃદ્ભવેત્ । કટુતૈલં ભલ્લાતકં બૃહતી ફલદાડિમમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

યવ, તિલ અને સૈંધવનું ઉદ્વર્તન ઉત્તમ છે; લિંગ, હાથ અને સ્તન પર લગાવવાથી તે વધે છે; કડવું તેલ, ભલ્લાતક, બૃહતી અને દાડમ પણ વાપરાય છે.

વલ્કલૈઃ સાધિતૈર્લિપ્તં લિઙ્ગં તેન વિવર્ધતે ॥ ૧,૧૭૬.

આ છાલથી તૈયાર કરેલું તેલ લિંગ પર લગાવવાથી તેનું કદ વધે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૭ હરિરુવાચ । સોભાઞ્જનપત્રરસં મધુયુક્તં હિ ચક્ષુષોઃ । ભ (ચ) રણાદ્રોગહરણં ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૧૭૭.

હરિએ કહ્યું: સોહાંજનાના પાનનો રસ અને મધ મિક્સ કરી આંખમાં નાખવાથી આંખના રોગ દૂર થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અશીતિતિલપુષ્પાણિ જાત્યાશ્ચ કુસુમાપિ ચ । ઉષાનિમ્બામલાશુણ્ઠીપિપ્પલીતણ્ડુલીયકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

એંસી તિલના ફૂલ, જાતી અને ઉષાના ફૂલ, નીમ, આમળા, સુકું આદુ, પીપળી અને ચોખાનો પણ ઉપયોગ થાય છે.

છાયાસુષ્કાં વટીં કુર્યાત્પિષ્ટ્વા તણ્ડુલવારિણા । મધુના સહસા ચાક્ષ્ણોરઞ્જનાત્તિમિરાદિનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધું ચોખાના પાણીમાં પીસી છાંયામાં સુકવી વટી બનાવવી; પછી તેને મધ સાથે આંખમાં લગાવવાથી અંધારપન અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

બિભીતકાસ્થિમજ્જા તુ શઙ્ખનાભિર્મનઃ શિલા । નિમ્બપત્રમરીચા નિ અજામૂત્રેણ પેષયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

બિભીતકાનું ગૂદું, શંખનો ચૂર્ણ, મન:શિલા, નીમના પાન અને મરી — આ બધું બકરીના મૂત્રમાં પીસવું.

પુષ્પં રાત્ર્યન્ધતાં હન્તિ તિમિરં પટલં તથા । ચતુર્ભાગાનિ શઙ્ખસ્ય તદર્ધેન મનઃ શિલા ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઔષધથી રાત્રિઅંધતા અને આંખ પર પડેલો ઘાટ દૂર થાય છે. તેમાં શંખના ચાર ભાગ અને મન:શિલાના બે ભાગ લેવા.

સૈન્ધવં ચ તદર્ધેનત્વેતત્પિષ્ટ્વાદકેન તુ । છાયાશુષ્કાં તુ વટિકાં કૃત્વા નયનમઞ્જયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પછી એમાં અડધો ભાગ સૈંધવ મીઠું ઉમેરવું, પાણીમાં પીસવું અને છાંયે સુકવીને ગોળી બનાવવી. આ ગોળીને આંખમાં અંજણ તરીકે લગાવવી.

તિમિરં પટલં હન્તિ પિચિટં ચ મહૌષધમ્ । ત્રિકટુ ત્રિફલાં ચૈવ કરં જસ્ય ફલાનિ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઔષધ આંખ પર પડેલો ઘાટ અને ચીકણું રોગ દૂર કરે છે. ત્રિકટુ, ત્રિફળા અને કરંજના ફળ પણ ઉત્તમ દવા છે.

સૈન્ધવં રજનીદ્વે વ ભૃઙ્ગરાજરસેન હિ । પિષ્ટ્વા તદઞ્જનાદેવ તિમિરાદિવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સૈંધવ મીઠું, હળદર અને ભૃંગરાજનો રસ — આ બધું પીસી અંજણ તરીકે વાપરવાથી અંધકાર અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

આટરૂષકમૂલં તુ કાઞ્જિકાપિષ્ટમેવ તુ । તેનાક્ષિબૂમિલેપાચ્ચ ચક્ષુઃ શૂલં વિનશ્યતિ ॥ ૧,૧૭૭.

આટરુષકાનું મૂળ કાંજીમાં પીસી, આંખના પાંપણ પર લગાવવાથી આંખનો દુખાવો દૂર થાય છે.

સતક્રં બદરીમૂલં પીતં વાક્ષિવ્યથાં હરેત્ । સૈન્ધંવં કટુતૈલં ચ અપામાર્ગસ્ય મૂલકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

સતક્ર અને બોરનું મૂળ પીવાથી આંખની અસ્વસ્થતા દૂર થાય છે. સૈંધવ મીઠું, તીખું તેલ અને અપામાર્ગનું મૂળ પણ અસરકારક છે.

ક્ષીરકાઞ્જિકસંઘૃષ્ટં તામ્રપાત્રે તુ તેન ચ । અઞ્જનાત્પિઞ્જટસ્યૈવ નાશો ભવતિ શઙ્કર ॥ ૧,૧૭૭.

દૂધ અને કાંજી સાથે તાંબાના વાસણમાં ઘસીને, એ અંજણ લગાવવાથી ચીકણું આંખનો રોગ નાશ પામે છે, હે શંકર.

ઓં દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ઓં ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ । આદ્યા હિ વશામાયાન્તિ મન્ત્રેણાનેન ચાઞ્જનાત્ ॥ ૧,૧૭૭.

ૐ દદ્રુ સર ક્રોં હ્રીં ઠઃ ઠઃ દદ્રુ સર હ્રીં હ્રીં ૐ ઉં ઊ સર ક્રીં ક્રીં ઠઃ ઠઃ — આ મંત્રથી અંજણ લગાવવાથી પ્રારંભિક રોગો વશમાં થાય છે.

બિલ્વકનીલિકામૂલં પિષ્ટમભ્યઞ્જનેન ચ । અનેનાઞ્જિતમાત્રેણ નશ્યન્તિ તિમિરાણિ હિ ॥ ૧,૧૭૭.

બિલ્વ અને કણીલિકાનું મૂળ પીસીને લગાવવાથી માત્ર એક જ વારથી આંખનો અંધકાર દૂર થાય છે.

કટુકં (પિપ્પલી) તગરં ચૈવ હરિદ્રામલકં વચા । ખદિરપિષ્ટવાત્તશ્ચ અઞ્જનાન્નેત્રરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પિપ્પળી, તગર, હળદર, આમળા, વચા અને ખખીર — આ બધું પીસીને અંજણ તરીકે વાપરવાથી આંખના રોગો治 થાય છે.

નીરપૂર્ણમુખો ધૌતિ બૃહન્માનેન યોઽક્ષિણી । પ્રભાતે નેત્રરોગૈશ્ચ નિત્યં સર્વૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૧,૧૭૭.

જે વ્યક્તિ દરરોજ સવારે પાણીથી મોઢું ધોઈ અને બંને આંખમાં પૂરતું અંજણ લગાવે છે, તે બધા આંખના રોગોથી મુક્ત રહે છે.

શુક્લૈરણ્ડસ્ય મૂલેન પત્રેણાપિ પ્રસાધિતમ્ । છગદગ્ધસેકમૌષ્ણ્યાચ્ચક્ષુષોર્વાતશલનત્ ॥ ૧,૧૭૭.

સફેદ એરંડનું મૂળ અને પાન તૈયાર કરીને લગાવવાથી પવનથી થયેલી આંખની જળન અને ગરમી દૂર થાય છે.

ચન્દનં સૈન્ધવં વૃદ્ધપાલાશશ્ચ હરીતકી । પટલં કુસુમં નીલી ચ (વ) ક્રિકાં હરતેઽઞ્જનમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

ચંદન, સૈંધવ મીઠું, જૂનું પાલાશ, હરિતકી, કુસુમ અને નીલી — આ બધું અંજણ તરીકે વાપરવાથી આંખનો પડદો અને ડાઘ દૂર થાય છે.