ગરુડપુરાણમ્

દદ્યાત્સુશીતલં વારિ તૃટ્છર્દિજ્વરદાહનુત્ । બિલ્વાદિપ પઞ્ચમૂલસ્ય ક્વાથઃ સ્યાદ્વાતિકે જ્વરે ॥ ૧,૧૭૫.

અથવા તરસ, ઉલટી, જ્વર અને દાહ દૂર કરવા માટે ખૂબ ઠંડું પાણી આપવું; વાયુના જ્વરમાં બિલ્વાદિ પંચમૂળનું કઢું આપવું જોઈએ.

પાચનં પિપ્પલીમૂલં ગુડૃચીવિશ્વભેષજમ્ । વાતજ્વરે ત્વયં ક્વાથો દત્તઃ શાન્તિકરઃ પરઃ ॥ ૧,૧૭૫.

પીપળીનું મૂળ, ગુડૂચી અને વિશ્વભેષજ પાચક છે; વાયુના જ્વરમાં આ કઢો આપવાથી ઉત્તમ શાંતિ મળે છે.

પિત્તજ્વરઘ્નઃ સમધુઃ ક્વાથઃ પર્પટનિમ્બયોઃ । વિધાને ક્રિયમાણેઽપિ ય્સય સંજ્ઞા ન જાયતે ॥ ૧,૧૭૫.

પર્પટ અને નીમના કઢામાં મધ ઉમેરવાથી પિત્તના જ્વર નાશ પામે છે; જુદી રીતે બનાવવામાં આવે તો પણ તેની અસર ઓછી થતી નથી.

પાદયોસ્તુ લલાટે વા દહેલ્લૌહશલાકયા । તિક્તા પાઠા પર્પટાશ્ચ વિશાલા ત્રિફલા ત્રિવૃત્ । સક્ષીરો ભેદનઃ ક્વાથઃ સર્વજ્વરવિશોધનઃ ॥ ૧,૧૭૫.

પગ અથવા કપાળ પર લોખંડની શલાકાથી દાઝવું; કડવી પાઠા, પર્પટા, વિશાળા, ત્રિફળા, ત્રિવૃત અને દૂધ સાથેનો કઢો વાંધા કાઢે છે અને બધા જ્વરોને શુદ્ધ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૬ શ્રીભગવાનુવાચ । સપ્તરાત્રાત્પ્રજાયન્તે ખલ્વાટસ્ય કચાઃ શુભાઃ । દગ્ધહસ્તિદન્તલેપાત્સાજાક્ષીરરસાઞ્જનાત્ ॥ ૧,૧૭૬.

શ્રીભગવાને કહ્યું: સાત રાત પછી, જે વ્યક્તિ ટકલા છે, તેમને દાઝેલા હાથીના દાંતના લેપ, જવારના રસ અને દૂધના કાજલ લગાવવાથી શુભ વાળ ઉગે છે.

ભૃઙ્ગરાજરસેનૈવ ચતુર્ભાગેન સાધિતમ્ । કેશવૃદ્ધિકરં તૈલં ગુઞ્જાચૂર્ણાન્વિતેન ચ ॥ ૧,૧૭૬.

ભૃંગરાજના રસનો ચોથો ભાગ અને ગુંજાના ચૂરણ સાથે બનાવેલું તેલ વાળ વધારવામાં સહાય કરે છે.

એલામાંસીકુષ્ઠમુરાયુક્તમભ્યઙ્ગતઃ શિવમ્ । ગુઞ્જાફલં સમાદેયં લેપનં ચન્દ્રલુપ્તનુત્ ॥ ૧,૧૭૬.

એલચી, માંસી, કુષ્ટ અને ઉરા સાથેનું મિશ્રણ લગાવવાથી, અથવા ગુંજાના ફળનો લેપ કરવાથી ચાંદનીથી થયેલું ટકલાપણ દૂર થાય છે.

આમ્રાસ્થિચૂર્ણલેપાદ્વૈ કેશાઃ સૂક્ષ્મા ભવન્તિ ચ । કરઞ્જામલકૈલાલલાક્ષાલેપોઽરુણાપહઃ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજના ચૂર્ણનો લેપ કરવાથી વાળ નરમ અને પાતળા બને છે; અને કરંજ, આમળા, કથ્થો તથા લાખનો લેપ કરવાથી લાલાશ દૂર થાય છે.

આમ્રાસ્થિમજ્જામલકલેપાત્કેશા ભવન્તિ વૈ । બદ્ધમૂલા ઘના દીર્ઘાઃ સ્નગ્ધાઃ સ્યુર્નોત્પતન્તિ ચ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજની મજ્જા અને આમળાનો લેપ કરવાથી વાળ મજબૂત, ઘણા, લાંબા, ચીકણાં બને છે અને પડે નહીં.

વિડઙ્ગગન્ધપાષાણસાધિતં તૈલમુત્તમમ્ । સચતુર્ગુણગોમૂત્રં મનસઃ શિલમેવ વા ॥ ૧,૧૭૬.

વિડંગ, ગંધપાશાણ અને ચારગણી ગાયના મૂત્રથી તૈયાર કરેલું ઉત્તમ તેલ કે માનસ પથ્થરથી બનેલું તેલ લાભદાયક છે.

શિરોઽભ્યઙ્ગાચ્છિરાજન્મયૂકાલિખ્યાઃ ક્ષયં નયેત્ । નવદગ્ધં શઙ્ખચૂર્ણં ઘૃષ્ટસીસકલેપિતમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

આ તેલ વડે માથું મસાજ કરવાથી જૂં અને લીંદા નાશ પામે છે; તાજું સળગાવેલું શંખનું ચૂર્ણ સીસા સાથે ઘસીને લગાવવાથી પણ લાભ થાય છે.

કચાઃ શ્લક્ષ્ણા મહાકૃષ્ણા ભવન્તિ વૃષભધ્વજ । ભૃઙ્ગરાજં લોહચૂર્ણં ત્રિફલા બીજપૂરકમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

વૃષભધ્વજ, ભૃંગરાજ, લોહનું ચૂર્ણ, ત્રિફળા અને બીજપૂરક વાપરવાથી વાળ ચીકણા અને ઘન કાળા બને છે.

નીલી ચ કરવીરં ચ ગુડમેતૈઃ સમં શૃતમ્ । પલિતાનીહ કૃષ્ણાનિ કુર્યાલ્લેપાન્મહૌષધમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

નીલી અને કરવીર ને ગોળ સાથે ઉકાળી, તેનો લેપ કરવાથી સફેદ વાળ ફરી કાળા થાય છે.

આમ્રાસ્થિમજ્જા ત્રિફલા ની (તા) લી ચ ભૃઙ્ગ રાજકમ્ । જીર્ણં પક્વં લોહચૂર્ણં કાઞ્જિકં કૃષ્ણકેશકૃત્ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજની મજ્જા, ત્રિફળા, નીલી, ભૃંગરાજ, જૂનું પકવેલું લોહનું ચૂર્ણ અને ખાટું કાંજી વાપરવાથી વાળ કાળા બને છે.

ચક્રમર્દકબીજાનિ કુષ્ઠમેરણ્ડમૂલકમ્ । અત્યમ્લકાઞ્જિકં પિષ્ટ્વા લેપાન્મસ્તકરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૬.

ચક્રમર્દના બીજ, કુષ્ટ અને એરંડા મૂળને ખૂબ ખાટા કાંજીમાં પીસી માથા પર લગાવવાથી માથાના રોગો દૂર થાય છે.

સૈન્ધવં ચ વચા હિઙ્ગુ કુષ્ઠં નાગેશ્વરં તથા । શતપુષ્પા દેવદારુ એભિસ્તૈલં તુ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

સૈંધવ, વચ, હિંગ, કુષ્ટ, નાગેશ્વર, શતપુષ્પા અને દેવદારુ—આ બધાથી તૈયાર કરેલું તેલ લાભદાયક છે.

ગોપુરીપરસેનૈવ ચતુર્ભાગેન સંયુતમ્ । તત્કણભરણાદુગ્રકર્ણશૂલં ક્ષયં નયેત્ ॥ ૧,૧૭૬.

આ તેલમાં ચોથો ભાગ ગોપુરીનો રસ મિક્સ કરી કાનમાં નાખવાથી તીવ્ર કાનનો દુખાવો દૂર થાય છે.

મેષમૂત્રસૈન્ધવાભ્યાં કર્ણયોર્ભરણાચ્છિવ । કર્ણયોઃ પૂતિનાશઃ સ્યાત્કૃમિસ્ત્રાવાદિકસ્ય ચ ॥ ૧,૧૭૬.

મેષનું મૂત્ર અને સૈંધવ કાનમાં ભરવાથી કાનની દુર્ગંધ અને કીડા કે સ્રાવથી થતા દુષ્પ્રભાવ દૂર થાય છે.

માલતીપુપ્પદલયો રસેન ભરણાત્તથા । ગોજલેનૈવ પૂરેણ પૂયસ્ત્રાવો વિનશ્યતિ ॥ ૧,૧૭૬.

માલતીના ફૂલના રસ કે ગાયના પાણીથી કાન ભરી દેવાથી કાનમાં પુંસ અને સ્રાવ નાશ પામે છે.

કષ્ઠમાષમરીચાનિ તગરં મધુ પિપ્પલી । અપામાર્ગોઽશ્વગન્ધા ચ બૃહતી સિતસર્ષપાઃ ॥ ૧,૧૭૬.

કષ્ટ, માશ, મરી, તગર, મધ, પીપળી, અપામાર્ગ, અશ્વગંધા, બૃહતી અને સફેદ રાઈ—આ દ્રવ્યો ઉપયોગી છે.

યવાસ્તિલાઃ સૈન્ધવં ચ પાદિકોદ્વર્તનં શુભમ્ । લિઙ્ગબાહુસ્તનાનાં ચ કર્ણયોર્વૃદ્ધિકૃદ્ભવેત્ । કટુતૈલં ભલ્લાતકં બૃહતી ફલદાડિમમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

યવ, તિલ અને સૈંધવનું ઉદ્વર્તન ઉત્તમ છે; લિંગ, હાથ અને સ્તન પર લગાવવાથી તે વધે છે; કડવું તેલ, ભલ્લાતક, બૃહતી અને દાડમ પણ વાપરાય છે.

વલ્કલૈઃ સાધિતૈર્લિપ્તં લિઙ્ગં તેન વિવર્ધતે ॥ ૧,૧૭૬.

આ છાલથી તૈયાર કરેલું તેલ લિંગ પર લગાવવાથી તેનું કદ વધે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૭ હરિરુવાચ । સોભાઞ્જનપત્રરસં મધુયુક્તં હિ ચક્ષુષોઃ । ભ (ચ) રણાદ્રોગહરણં ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥ ૧,૧૭૭.

હરિએ કહ્યું: સોહાંજનાના પાનનો રસ અને મધ મિક્સ કરી આંખમાં નાખવાથી આંખના રોગ દૂર થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અશીતિતિલપુષ્પાણિ જાત્યાશ્ચ કુસુમાપિ ચ । ઉષાનિમ્બામલાશુણ્ઠીપિપ્પલીતણ્ડુલીયકમ્ ॥ ૧,૧૭૭.

એંસી તિલના ફૂલ, જાતી અને ઉષાના ફૂલ, નીમ, આમળા, સુકું આદુ, પીપળી અને ચોખાનો પણ ઉપયોગ થાય છે.

છાયાસુષ્કાં વટીં કુર્યાત્પિષ્ટ્વા તણ્ડુલવારિણા । મધુના સહસા ચાક્ષ્ણોરઞ્જનાત્તિમિરાદિનુત્ ॥ ૧,૧૭૭.

આ બધું ચોખાના પાણીમાં પીસી છાંયામાં સુકવી વટી બનાવવી; પછી તેને મધ સાથે આંખમાં લગાવવાથી અંધારપન અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

બિભીતકાસ્થિમજ્જા તુ શઙ્ખનાભિર્મનઃ શિલા । નિમ્બપત્રમરીચા નિ અજામૂત્રેણ પેષયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

બિભીતકાનું ગૂદું, શંખનો ચૂર્ણ, મન:શિલા, નીમના પાન અને મરી — આ બધું બકરીના મૂત્રમાં પીસવું.

પુષ્પં રાત્ર્યન્ધતાં હન્તિ તિમિરં પટલં તથા । ચતુર્ભાગાનિ શઙ્ખસ્ય તદર્ધેન મનઃ શિલા ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઔષધથી રાત્રિઅંધતા અને આંખ પર પડેલો ઘાટ દૂર થાય છે. તેમાં શંખના ચાર ભાગ અને મન:શિલાના બે ભાગ લેવા.

સૈન્ધવં ચ તદર્ધેનત્વેતત્પિષ્ટ્વાદકેન તુ । છાયાશુષ્કાં તુ વટિકાં કૃત્વા નયનમઞ્જયેત્ ॥ ૧,૧૭૭.

પછી એમાં અડધો ભાગ સૈંધવ મીઠું ઉમેરવું, પાણીમાં પીસવું અને છાંયે સુકવીને ગોળી બનાવવી. આ ગોળીને આંખમાં અંજણ તરીકે લગાવવી.

તિમિરં પટલં હન્તિ પિચિટં ચ મહૌષધમ્ । ત્રિકટુ ત્રિફલાં ચૈવ કરં જસ્ય ફલાનિ ચ ॥ ૧,૧૭૭.

આ ઔષધ આંખ પર પડેલો ઘાટ અને ચીકણું રોગ દૂર કરે છે. ત્રિકટુ, ત્રિફળા અને કરંજના ફળ પણ ઉત્તમ દવા છે.