ગરુડપુરાણમ્

સાજ્યઃ ક્વાથઃ શ્લેષ્મજં તુ સશુણ્ઠિઃ સદુરાલભઃ । સવાલકઃ સર્વજ્જ્વરં સશુણ્ઠિઃ સહપર્પટઃ ॥ ૧,૧૭૫.

ઘી, સુક્કી આદુ અને દુર્લભ સાથેનો કઢો કફના જ્વર માટે છે; બાલા સાથે બનાવેલો કઢો, ખાસ કરીને સુક્કી આદુ અને પર્પટ સાથે, બધા જ્વરોને દૂર કરે છે.

કિરાતતિક્તૈર્નારીગુડૂચીશુણ્ઠિમુસ્તકૈઃ । પિત્તજ્વરહરઃ સ્યાચ્ચ શૃણ્વન્યં યોગમુત્તમમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કિરાતતિત્ક, નારી, ગુડૂચી, સુક્કી આદુ અને મુસ્તા વડે પિત્તના જ્વર માટે ઉત્તમ ઉપાય બને છે; આ શ્રેષ્ઠ યોગ સાંભળો.

વાલકોશીરપાઠાભિઃ કણ્ટકારિકમુસ્તકૈઃ । જ્વરનુચ્ચ કૃતઃ ક્વાથસ્તથા વૈ સુરદારુણા ॥ ૧,૧૭૫.

બાલા, કોશીર, પાઠા, કંટકારિકા, મુસ્તા અને સુરદારુ સાથે બનાવેલો કઢો ઉંચા તાપ માટે અસરકારક છે.

ધન્યાકનિમ્બમુસ્તાનાં સમધુઃ સ તુ શઙ્કર । પટોલપત્રયુક્તસ્તુ ગુડૂચીત્રિફલાયુતઃ ॥ ૧,૧૭૫.

ધનિયા, નીમ અને મુસ્તા સાથે મધ મિક્સ કરેલું, અથવા પટોળા પત્તા, ગુડૂચી અને ત્રિફળા સાથે બનાવેલું મિશ્રણ લાભદાયી છે, હે શંકર.

પીતોઽખિલજ્વરહરઃ ક્ષુધાકૃદ્વાતનુત્ત્વિદમ્ । હરીતકીપિપ્લીનામામલીચિત્રકોદ્ભવમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

આ પીવાથી બધા જ્વર દૂર થાય છે, ભૂખ વધે છે અને વાયુના દુઃખ દૂર થાય છે; તે હરિતકી, પીપળી, આમળા અને ચિત્રકથી બનેલું છે.

ચૂર્ણં જ્વરં ચ ક્વથિતં ધાન્ય (ધન્યા) કોશીરપપર્પટૈઃ । આમલક્યા ગુડૂચ્યા ચ મધુયુક્તં સચન્દનમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

ધનિયા, કોશીર, પર્પટ, આમળા, ગુડૂચી, મધ અને ચંદનથી બનેલું ચૂરણ અથવા કઢો જ્વર માટે ઉપયોગી છે.

સમસ્તજ્વરનુચ્ચ સ્યાત્સન્નિપાતહરં શૃણુ । હરિદ્રાનિમ્બત્રિફલામુસ્તકૈર્દેવદારુણા ॥ ૧,૧૭૫.

હવે સાંભળો, જે બધા જ્વરો અને ત્રિદોષને સંતુલિત કરે છે એવો ઉપાય: હળદર, નીમ, ત્રિફળા, મુસ્તા અને દેવદારુ વડે બને છે.

કષાયં કટુરોહિણ્યા સપટોલં સપત્રકમ્ । ત્રિદોષજ્વરનુચ્ચસ્યાત્પીતં તુ ક્વથિતં જલમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કટુરોહિણી, પટોળા અને તેના પત્તા સાથેનો કઢો તીખો અને કષાય છે; તેને પીવાથી ત્રિદોષના જ્વર દૂર થાય છે.

કણ્ટકાર્યા નાગરસ્ય ગુડૂચ્યા પુષ્કરેણ ચ । જગ્ધ્વા નાગબલાચૂર્ણં શ્વસકાસાદિનુદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૫.

કંટકારિકા, સુક્કી આદુ, ગુડૂચી અને પુષ્કરાનો ચૂરણ અને નાગબલા પાવડર લેવાથી શ્વાસ, ઉધરસ અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

કફવાતજ્વરે દેયં જલમુષ્ણં પિપાસિને । વિશ્વપર્પટકોશીરમુસ્તચન્દનસાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કફ-વાતના જ્વરમાં તરસ્યા માટે ઉષ્ણ પાણી આપવું, જેમાં વિશ્વપર્પટ, કોશીર, મુસ્તા અને ચંદન ઉકાળવામાં આવ્યા હોય.

દદ્યાત્સુશીતલં વારિ તૃટ્છર્દિજ્વરદાહનુત્ । બિલ્વાદિપ પઞ્ચમૂલસ્ય ક્વાથઃ સ્યાદ્વાતિકે જ્વરે ॥ ૧,૧૭૫.

અથવા તરસ, ઉલટી, જ્વર અને દાહ દૂર કરવા માટે ખૂબ ઠંડું પાણી આપવું; વાયુના જ્વરમાં બિલ્વાદિ પંચમૂળનું કઢું આપવું જોઈએ.

પાચનં પિપ્પલીમૂલં ગુડૃચીવિશ્વભેષજમ્ । વાતજ્વરે ત્વયં ક્વાથો દત્તઃ શાન્તિકરઃ પરઃ ॥ ૧,૧૭૫.

પીપળીનું મૂળ, ગુડૂચી અને વિશ્વભેષજ પાચક છે; વાયુના જ્વરમાં આ કઢો આપવાથી ઉત્તમ શાંતિ મળે છે.

પિત્તજ્વરઘ્નઃ સમધુઃ ક્વાથઃ પર્પટનિમ્બયોઃ । વિધાને ક્રિયમાણેઽપિ ય્સય સંજ્ઞા ન જાયતે ॥ ૧,૧૭૫.

પર્પટ અને નીમના કઢામાં મધ ઉમેરવાથી પિત્તના જ્વર નાશ પામે છે; જુદી રીતે બનાવવામાં આવે તો પણ તેની અસર ઓછી થતી નથી.

પાદયોસ્તુ લલાટે વા દહેલ્લૌહશલાકયા । તિક્તા પાઠા પર્પટાશ્ચ વિશાલા ત્રિફલા ત્રિવૃત્ । સક્ષીરો ભેદનઃ ક્વાથઃ સર્વજ્વરવિશોધનઃ ॥ ૧,૧૭૫.

પગ અથવા કપાળ પર લોખંડની શલાકાથી દાઝવું; કડવી પાઠા, પર્પટા, વિશાળા, ત્રિફળા, ત્રિવૃત અને દૂધ સાથેનો કઢો વાંધા કાઢે છે અને બધા જ્વરોને શુદ્ધ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૬ શ્રીભગવાનુવાચ । સપ્તરાત્રાત્પ્રજાયન્તે ખલ્વાટસ્ય કચાઃ શુભાઃ । દગ્ધહસ્તિદન્તલેપાત્સાજાક્ષીરરસાઞ્જનાત્ ॥ ૧,૧૭૬.

શ્રીભગવાને કહ્યું: સાત રાત પછી, જે વ્યક્તિ ટકલા છે, તેમને દાઝેલા હાથીના દાંતના લેપ, જવારના રસ અને દૂધના કાજલ લગાવવાથી શુભ વાળ ઉગે છે.

ભૃઙ્ગરાજરસેનૈવ ચતુર્ભાગેન સાધિતમ્ । કેશવૃદ્ધિકરં તૈલં ગુઞ્જાચૂર્ણાન્વિતેન ચ ॥ ૧,૧૭૬.

ભૃંગરાજના રસનો ચોથો ભાગ અને ગુંજાના ચૂરણ સાથે બનાવેલું તેલ વાળ વધારવામાં સહાય કરે છે.

એલામાંસીકુષ્ઠમુરાયુક્તમભ્યઙ્ગતઃ શિવમ્ । ગુઞ્જાફલં સમાદેયં લેપનં ચન્દ્રલુપ્તનુત્ ॥ ૧,૧૭૬.

એલચી, માંસી, કુષ્ટ અને ઉરા સાથેનું મિશ્રણ લગાવવાથી, અથવા ગુંજાના ફળનો લેપ કરવાથી ચાંદનીથી થયેલું ટકલાપણ દૂર થાય છે.

આમ્રાસ્થિચૂર્ણલેપાદ્વૈ કેશાઃ સૂક્ષ્મા ભવન્તિ ચ । કરઞ્જામલકૈલાલલાક્ષાલેપોઽરુણાપહઃ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજના ચૂર્ણનો લેપ કરવાથી વાળ નરમ અને પાતળા બને છે; અને કરંજ, આમળા, કથ્થો તથા લાખનો લેપ કરવાથી લાલાશ દૂર થાય છે.

આમ્રાસ્થિમજ્જામલકલેપાત્કેશા ભવન્તિ વૈ । બદ્ધમૂલા ઘના દીર્ઘાઃ સ્નગ્ધાઃ સ્યુર્નોત્પતન્તિ ચ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજની મજ્જા અને આમળાનો લેપ કરવાથી વાળ મજબૂત, ઘણા, લાંબા, ચીકણાં બને છે અને પડે નહીં.

વિડઙ્ગગન્ધપાષાણસાધિતં તૈલમુત્તમમ્ । સચતુર્ગુણગોમૂત્રં મનસઃ શિલમેવ વા ॥ ૧,૧૭૬.

વિડંગ, ગંધપાશાણ અને ચારગણી ગાયના મૂત્રથી તૈયાર કરેલું ઉત્તમ તેલ કે માનસ પથ્થરથી બનેલું તેલ લાભદાયક છે.

શિરોઽભ્યઙ્ગાચ્છિરાજન્મયૂકાલિખ્યાઃ ક્ષયં નયેત્ । નવદગ્ધં શઙ્ખચૂર્ણં ઘૃષ્ટસીસકલેપિતમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

આ તેલ વડે માથું મસાજ કરવાથી જૂં અને લીંદા નાશ પામે છે; તાજું સળગાવેલું શંખનું ચૂર્ણ સીસા સાથે ઘસીને લગાવવાથી પણ લાભ થાય છે.

કચાઃ શ્લક્ષ્ણા મહાકૃષ્ણા ભવન્તિ વૃષભધ્વજ । ભૃઙ્ગરાજં લોહચૂર્ણં ત્રિફલા બીજપૂરકમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

વૃષભધ્વજ, ભૃંગરાજ, લોહનું ચૂર્ણ, ત્રિફળા અને બીજપૂરક વાપરવાથી વાળ ચીકણા અને ઘન કાળા બને છે.

નીલી ચ કરવીરં ચ ગુડમેતૈઃ સમં શૃતમ્ । પલિતાનીહ કૃષ્ણાનિ કુર્યાલ્લેપાન્મહૌષધમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

નીલી અને કરવીર ને ગોળ સાથે ઉકાળી, તેનો લેપ કરવાથી સફેદ વાળ ફરી કાળા થાય છે.

આમ્રાસ્થિમજ્જા ત્રિફલા ની (તા) લી ચ ભૃઙ્ગ રાજકમ્ । જીર્ણં પક્વં લોહચૂર્ણં કાઞ્જિકં કૃષ્ણકેશકૃત્ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજની મજ્જા, ત્રિફળા, નીલી, ભૃંગરાજ, જૂનું પકવેલું લોહનું ચૂર્ણ અને ખાટું કાંજી વાપરવાથી વાળ કાળા બને છે.

ચક્રમર્દકબીજાનિ કુષ્ઠમેરણ્ડમૂલકમ્ । અત્યમ્લકાઞ્જિકં પિષ્ટ્વા લેપાન્મસ્તકરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૬.

ચક્રમર્દના બીજ, કુષ્ટ અને એરંડા મૂળને ખૂબ ખાટા કાંજીમાં પીસી માથા પર લગાવવાથી માથાના રોગો દૂર થાય છે.

સૈન્ધવં ચ વચા હિઙ્ગુ કુષ્ઠં નાગેશ્વરં તથા । શતપુષ્પા દેવદારુ એભિસ્તૈલં તુ સાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૬.

સૈંધવ, વચ, હિંગ, કુષ્ટ, નાગેશ્વર, શતપુષ્પા અને દેવદારુ—આ બધાથી તૈયાર કરેલું તેલ લાભદાયક છે.

ગોપુરીપરસેનૈવ ચતુર્ભાગેન સંયુતમ્ । તત્કણભરણાદુગ્રકર્ણશૂલં ક્ષયં નયેત્ ॥ ૧,૧૭૬.

આ તેલમાં ચોથો ભાગ ગોપુરીનો રસ મિક્સ કરી કાનમાં નાખવાથી તીવ્ર કાનનો દુખાવો દૂર થાય છે.

મેષમૂત્રસૈન્ધવાભ્યાં કર્ણયોર્ભરણાચ્છિવ । કર્ણયોઃ પૂતિનાશઃ સ્યાત્કૃમિસ્ત્રાવાદિકસ્ય ચ ॥ ૧,૧૭૬.

મેષનું મૂત્ર અને સૈંધવ કાનમાં ભરવાથી કાનની દુર્ગંધ અને કીડા કે સ્રાવથી થતા દુષ્પ્રભાવ દૂર થાય છે.

માલતીપુપ્પદલયો રસેન ભરણાત્તથા । ગોજલેનૈવ પૂરેણ પૂયસ્ત્રાવો વિનશ્યતિ ॥ ૧,૧૭૬.

માલતીના ફૂલના રસ કે ગાયના પાણીથી કાન ભરી દેવાથી કાનમાં પુંસ અને સ્રાવ નાશ પામે છે.