ગરુડપુરાણમ્

જ્યોતિષ્મતીઞ્ચ સંભૃત્ય તૈલં ધીરો વિપાચયેત્ । એતન્નિષ્યન્દનં તૈલં ભૃશં દદ્યાદ્ભગન્દરે ॥ ૧,૧૭૪.

જ્યોતિષ્મતી એકત્ર કરી, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ તેલ રાંધવું જોઈએ; આ તેલનું નિષ્યંદન ભયંકર ભગંદર રોગમાં પુષ્કળ રીતે લગાડવું જોઈએ.

શોધનં ગેપણં ચૈવ સર્વવર્ણકરં પરમ્ । ચિત્રકાદ્યં મહાતૈલં સર્વરોગપ્રભઞ્જનમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

આ તેલ શુદ્ધિ અને ઉપચાર માટે શ્રેષ્ઠ છે, અને દરેક રંગ લાવે છે; ચિત્રકથી શરૂ થતું આ મહાતેલ દરેક રોગને નાશ કરે છે.

અજમોદં સસિન્દૂરં હરિતાલં નિશાદ્વયમ્ । ક્ષારદ્વયં ફેનયુતમાર્દ્રક સર (શવઃ લોદ્ભવમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

અજમોદા, સિંદૂર, હરિતાલ, બે પ્રકારની નિશા, બે પ્રકારના ક્ષાર, ફેન, તાજું આદુ અને શવ વૃક્ષમાંથી મળતું લેસું સાથે પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ઇન્દ્રવારુણ્યપામાર્ગકદલૈઃ સ્યન્દનૈઃ સમમ્ । એભિઃ સર્ષપજં તૈલમજામૂત્રૈશ્ચયોજિતમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

ઇન્દ્રવારુણી, અપામારગ, કેળા અને તેમના રસ સાથે; આ બધાથી સરસવનું તેલ અને બકરીનું મૂત્ર મિક્સ કરી તૈયાર કરવું જોઈએ.

મૃદ્વગ્નિના પચેદેત્ગવ્યક્ષીરેણ સંયુતમ્ । અજમોદાદિકં તૈલં ગણ્ડમાલાં વ્યપોહતિ ॥ ૧,૧૭૪.

આને ગાયના દૂધ સાથે ધીરે ધીરે રાંધવું જોઈએ; અજમોદા અને આવા દ્રવ્યોનું તેલ ગાંઠવાળા ફોલને દૂર કરે છે.

વિદગ્ધસ્તુ પચેત્પક્વં ચૈવ વિશોધયેત્ । રોપણં મૃદુભાવં ચ તૈલેનાનેન કારયેત્ ॥ ૧,૧૭૪.

તેને સારી રીતે રાંધવું અને પછી શુદ્ધ કરવું જોઈએ; આ તેલથી ઘાવ ભરવા અને કોમળતા લાવવામાં મદદ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૫ રુદ્ર ઉવાચ । એવં ધન્વન્તરિર્વિષ્ણુઃ સુશ્રુતાદીનુવાચ હ । હરિઃ પુનર્હરાયાહ નાનાયોગાન્રુગર્દનાન્ ॥ ૧,૧૭૫.

રુદ્ર બોલ્યા: ધન્વંતરી, વિષ્ણુ અને સુશ્રુતએ આ રીતે કહ્યું; હરિએ ફરીથી હરાને વિવિધ રોગોના ઉપાયો વિશે જણાવ્યું.

હરિરુવાચ । સર્વજ્વરેષુ પ્રથમં કાર્યં શઙ્કર લઙ્ઘનમ્ । ક્વથિતોદકપાનં ચ તથા નિર્વાતસેવનમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

હરિ બોલ્યા: શંકર, દરેક જ્વરમાં સૌપ્રથમ ઉપવાસ કરવો, ઉકાળેલું પાણી પીવું અને વાયુથી બચવું જોઈએ.

અગ્નિસ્વેદાજ્જ્વરાસ્ત્વેવં નાશમાયાન્તિહીશ્વર । વાતજ્વરહરઃ ક્વાથો ગુડૂચ્યા મુસ્તકેન ચ ॥ ૧,૧૭૫.

હે ઈશ્વર, અગ્નિ દ્વારા સ્વેદન કરવાથી જ્વર દૂર થાય છે; ગુડૂચી અને મુસ્તકાનું કઢું વાતજ્વર માટે ઉત્તમ છે.

દુરાલભૈશ્ચૈવ ઘૃતં પિત્તજ્વરહરઃ શૃણુ । શુણ્ઠીપર્પટમુસ્તૈશ્ચ બાલકોશીરચન્દનૈઃ ॥ ૧,૧૭૫.

હવે સાંભળો, દુર્લભ ઘી જે પિત્તના જ્વરને દૂર કરે છે, તે સુક્કી આદુ, પર્પટ, મુસ્તા, બાલા, કોશીર અને ચંદન સાથે બનાવવામાં આવે છે.

સાજ્યઃ ક્વાથઃ શ્લેષ્મજં તુ સશુણ્ઠિઃ સદુરાલભઃ । સવાલકઃ સર્વજ્જ્વરં સશુણ્ઠિઃ સહપર્પટઃ ॥ ૧,૧૭૫.

ઘી, સુક્કી આદુ અને દુર્લભ સાથેનો કઢો કફના જ્વર માટે છે; બાલા સાથે બનાવેલો કઢો, ખાસ કરીને સુક્કી આદુ અને પર્પટ સાથે, બધા જ્વરોને દૂર કરે છે.

કિરાતતિક્તૈર્નારીગુડૂચીશુણ્ઠિમુસ્તકૈઃ । પિત્તજ્વરહરઃ સ્યાચ્ચ શૃણ્વન્યં યોગમુત્તમમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કિરાતતિત્ક, નારી, ગુડૂચી, સુક્કી આદુ અને મુસ્તા વડે પિત્તના જ્વર માટે ઉત્તમ ઉપાય બને છે; આ શ્રેષ્ઠ યોગ સાંભળો.

વાલકોશીરપાઠાભિઃ કણ્ટકારિકમુસ્તકૈઃ । જ્વરનુચ્ચ કૃતઃ ક્વાથસ્તથા વૈ સુરદારુણા ॥ ૧,૧૭૫.

બાલા, કોશીર, પાઠા, કંટકારિકા, મુસ્તા અને સુરદારુ સાથે બનાવેલો કઢો ઉંચા તાપ માટે અસરકારક છે.

ધન્યાકનિમ્બમુસ્તાનાં સમધુઃ સ તુ શઙ્કર । પટોલપત્રયુક્તસ્તુ ગુડૂચીત્રિફલાયુતઃ ॥ ૧,૧૭૫.

ધનિયા, નીમ અને મુસ્તા સાથે મધ મિક્સ કરેલું, અથવા પટોળા પત્તા, ગુડૂચી અને ત્રિફળા સાથે બનાવેલું મિશ્રણ લાભદાયી છે, હે શંકર.

પીતોઽખિલજ્વરહરઃ ક્ષુધાકૃદ્વાતનુત્ત્વિદમ્ । હરીતકીપિપ્લીનામામલીચિત્રકોદ્ભવમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

આ પીવાથી બધા જ્વર દૂર થાય છે, ભૂખ વધે છે અને વાયુના દુઃખ દૂર થાય છે; તે હરિતકી, પીપળી, આમળા અને ચિત્રકથી બનેલું છે.

ચૂર્ણં જ્વરં ચ ક્વથિતં ધાન્ય (ધન્યા) કોશીરપપર્પટૈઃ । આમલક્યા ગુડૂચ્યા ચ મધુયુક્તં સચન્દનમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

ધનિયા, કોશીર, પર્પટ, આમળા, ગુડૂચી, મધ અને ચંદનથી બનેલું ચૂરણ અથવા કઢો જ્વર માટે ઉપયોગી છે.

સમસ્તજ્વરનુચ્ચ સ્યાત્સન્નિપાતહરં શૃણુ । હરિદ્રાનિમ્બત્રિફલામુસ્તકૈર્દેવદારુણા ॥ ૧,૧૭૫.

હવે સાંભળો, જે બધા જ્વરો અને ત્રિદોષને સંતુલિત કરે છે એવો ઉપાય: હળદર, નીમ, ત્રિફળા, મુસ્તા અને દેવદારુ વડે બને છે.

કષાયં કટુરોહિણ્યા સપટોલં સપત્રકમ્ । ત્રિદોષજ્વરનુચ્ચસ્યાત્પીતં તુ ક્વથિતં જલમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કટુરોહિણી, પટોળા અને તેના પત્તા સાથેનો કઢો તીખો અને કષાય છે; તેને પીવાથી ત્રિદોષના જ્વર દૂર થાય છે.

કણ્ટકાર્યા નાગરસ્ય ગુડૂચ્યા પુષ્કરેણ ચ । જગ્ધ્વા નાગબલાચૂર્ણં શ્વસકાસાદિનુદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૫.

કંટકારિકા, સુક્કી આદુ, ગુડૂચી અને પુષ્કરાનો ચૂરણ અને નાગબલા પાવડર લેવાથી શ્વાસ, ઉધરસ અને આવા રોગો દૂર થાય છે.

કફવાતજ્વરે દેયં જલમુષ્ણં પિપાસિને । વિશ્વપર્પટકોશીરમુસ્તચન્દનસાધિતમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કફ-વાતના જ્વરમાં તરસ્યા માટે ઉષ્ણ પાણી આપવું, જેમાં વિશ્વપર્પટ, કોશીર, મુસ્તા અને ચંદન ઉકાળવામાં આવ્યા હોય.

દદ્યાત્સુશીતલં વારિ તૃટ્છર્દિજ્વરદાહનુત્ । બિલ્વાદિપ પઞ્ચમૂલસ્ય ક્વાથઃ સ્યાદ્વાતિકે જ્વરે ॥ ૧,૧૭૫.

અથવા તરસ, ઉલટી, જ્વર અને દાહ દૂર કરવા માટે ખૂબ ઠંડું પાણી આપવું; વાયુના જ્વરમાં બિલ્વાદિ પંચમૂળનું કઢું આપવું જોઈએ.

પાચનં પિપ્પલીમૂલં ગુડૃચીવિશ્વભેષજમ્ । વાતજ્વરે ત્વયં ક્વાથો દત્તઃ શાન્તિકરઃ પરઃ ॥ ૧,૧૭૫.

પીપળીનું મૂળ, ગુડૂચી અને વિશ્વભેષજ પાચક છે; વાયુના જ્વરમાં આ કઢો આપવાથી ઉત્તમ શાંતિ મળે છે.

પિત્તજ્વરઘ્નઃ સમધુઃ ક્વાથઃ પર્પટનિમ્બયોઃ । વિધાને ક્રિયમાણેઽપિ ય્સય સંજ્ઞા ન જાયતે ॥ ૧,૧૭૫.

પર્પટ અને નીમના કઢામાં મધ ઉમેરવાથી પિત્તના જ્વર નાશ પામે છે; જુદી રીતે બનાવવામાં આવે તો પણ તેની અસર ઓછી થતી નથી.

પાદયોસ્તુ લલાટે વા દહેલ્લૌહશલાકયા । તિક્તા પાઠા પર્પટાશ્ચ વિશાલા ત્રિફલા ત્રિવૃત્ । સક્ષીરો ભેદનઃ ક્વાથઃ સર્વજ્વરવિશોધનઃ ॥ ૧,૧૭૫.

પગ અથવા કપાળ પર લોખંડની શલાકાથી દાઝવું; કડવી પાઠા, પર્પટા, વિશાળા, ત્રિફળા, ત્રિવૃત અને દૂધ સાથેનો કઢો વાંધા કાઢે છે અને બધા જ્વરોને શુદ્ધ કરે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૬ શ્રીભગવાનુવાચ । સપ્તરાત્રાત્પ્રજાયન્તે ખલ્વાટસ્ય કચાઃ શુભાઃ । દગ્ધહસ્તિદન્તલેપાત્સાજાક્ષીરરસાઞ્જનાત્ ॥ ૧,૧૭૬.

શ્રીભગવાને કહ્યું: સાત રાત પછી, જે વ્યક્તિ ટકલા છે, તેમને દાઝેલા હાથીના દાંતના લેપ, જવારના રસ અને દૂધના કાજલ લગાવવાથી શુભ વાળ ઉગે છે.

ભૃઙ્ગરાજરસેનૈવ ચતુર્ભાગેન સાધિતમ્ । કેશવૃદ્ધિકરં તૈલં ગુઞ્જાચૂર્ણાન્વિતેન ચ ॥ ૧,૧૭૬.

ભૃંગરાજના રસનો ચોથો ભાગ અને ગુંજાના ચૂરણ સાથે બનાવેલું તેલ વાળ વધારવામાં સહાય કરે છે.

એલામાંસીકુષ્ઠમુરાયુક્તમભ્યઙ્ગતઃ શિવમ્ । ગુઞ્જાફલં સમાદેયં લેપનં ચન્દ્રલુપ્તનુત્ ॥ ૧,૧૭૬.

એલચી, માંસી, કુષ્ટ અને ઉરા સાથેનું મિશ્રણ લગાવવાથી, અથવા ગુંજાના ફળનો લેપ કરવાથી ચાંદનીથી થયેલું ટકલાપણ દૂર થાય છે.

આમ્રાસ્થિચૂર્ણલેપાદ્વૈ કેશાઃ સૂક્ષ્મા ભવન્તિ ચ । કરઞ્જામલકૈલાલલાક્ષાલેપોઽરુણાપહઃ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજના ચૂર્ણનો લેપ કરવાથી વાળ નરમ અને પાતળા બને છે; અને કરંજ, આમળા, કથ્થો તથા લાખનો લેપ કરવાથી લાલાશ દૂર થાય છે.

આમ્રાસ્થિમજ્જામલકલેપાત્કેશા ભવન્તિ વૈ । બદ્ધમૂલા ઘના દીર્ઘાઃ સ્નગ્ધાઃ સ્યુર્નોત્પતન્તિ ચ ॥ ૧,૧૭૬.

આંબાના બીજની મજ્જા અને આમળાનો લેપ કરવાથી વાળ મજબૂત, ઘણા, લાંબા, ચીકણાં બને છે અને પડે નહીં.