ગરુડપુરાણમ્

શતપુષ્પં દેવદારુ માંસી શૈલેયકં બલા । ચન્દનં તગરં કુષ્ટં મનઃ શિલા જ્યોતિષ્મતી ॥ ૧,૧૭૪.

શતપુષ્પ, દેવદારુ, માંસી, શૈલેયક, બલા, ચંદન, તગર, કુષ્ટ, મન:શિલા અને જ્યોતિષ્મતી,

એતૈઃ કર્ષસમૈઃ કલ્કૈઃ ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્ । કુવ્જવામનપઙ્ગૂનાં બધિરવ્યઙ્ગકુષ્ઠિનામ્ ॥ ૧,૧૭૪.

આ તમામ દ્રવ્યોને સમાન માત્રામાં લઈ, એક પ્રસ્થ ઘી સાથે રાંધવું જોઈએ; આ ઘી કુવજ, નાનકડા, લંગડા, બહેરા, અશક્ત અથવા કષ્ટરોગી લોકો માટે ઉપયોગી છે.

વાયુના ભગ્નગાત્રાણાં યે ચ સીદન્તિ મૈથુને । જરાજર્જરગાત્રાણાં ચાધ્માનમુખ શોષિણામ્ ॥ ૧,૧૭૪.

જે લોકોના અંગો વાયુના પ્રભાવથી તૂટી ગયા છે, કે જે मैथુનથી દુર્બળ થઈ ગયા છે, કે જેમના શરીર વૃદ્ધાવસ્થાથી નબળા અને ધ્રુજતા થયા છે, કે જેમને ફૂલવું કે મોઢું સુકાઈ જવું જેવી તકલીફ છે, તેમના માટે પણ આ ઘી લાભદાયી છે.

ત્વગ્ગતાશ્ચાપિ યે વાતા શિરાસ્નાયુગતાશ્ચ યે । સર્વાંસ્તાન્નાશયત્યાશુ તૈલં રોગકુલાન્તકમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

આ તેલ, જે દરેક પ્રકારના રોગોનો નાશ કરે છે, ત્વચા, શિરાઓ અને સ્નાયુઓમાં રહેલા તમામ વાયુઓને ઝડપથી દૂર કરે છે.

નારાયણમિદં તૈલં વિષ્ણુનોક્તં રુગર્દનમ્ । પૃથક્તૈલં ઘૃતં કુર્યાત્સમસ્તૈરૌષધૈઃ પૃથક્ ॥ ૧,૧૭૪.

આ નારાયણ તેલ, જે વિષ્ણુએ કહ્યું છે, રોગો દૂર કરે છે; દરેક ઔષધિથી અલગ-અલગ તેલ અને ઘી તૈયાર કરવું જોઈએ.

શતાવર્યા ગુડૂચ્યા વા ચિત્રકૈ ગોચનાન્વિતૈઃ । નિર્ગુણ્ડ્યા વા પ્રસારઃ સ્યાત્કણ્ટકાર્યા રસાદિભિઃ ॥ ૧,૧૭૪.

શતાવરી, ગુડૂચી, ચિત્રક અને ગોચના સાથે અથવા નિર્ગુંડી, કે કંટકારી અને તેના રસ વગેરે સાથે પણ આનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

વર્ષાભૂવાલયા વાપિ વાસકન ફલત્રિકૈઃ । બ્રાહયા ચૈગ્ણ્ડકેનાપિ ભૃઙ્ગરાજેન કુષ્ટિના ॥ ૧,૧૭૪.

અથવા વર્ષાભૂ, આલય, વાસક અને ત્રણ ફળો સાથે; તેમજ બ્રાહ્મી, ઇગંડા, ભૃંગરાજ અને કુષ્ટ સાથે પણ કરી શકાય છે.

મુસલ્યા દશમૂલેન ખદિરેણ વટાદિભિઃ । વટિકા મોદકો વાપિ ચૂર્ણ સ્યાત્સર્વરોગનુત્ ॥ ૧,૧૭૪.

મુસળી, દશમૂળ, ખદિર અને વટ વગેરે સાથે; વટિકા, મોઢક અથવા ચૂર્ણ પણ દરેક રોગ માટે ઉપયોગી છે.

ઘૃતેન મધુના વાપિ અદ્ભિઃ ખણ્ડગુડાદિભિઃ । લવણૈઃ કટુકૈર્યુક્તં યથાલાભં ચ ગેગનુત્ ॥ ૧,૧૭૪.

ઘી, મધ, પાણી, ખાંડ અને આવા પદાર્થો સાથે; તેમાં મીઠાં અને તીખા દ્રવ્યો મળાવી, જે મળે તે પ્રમાણે, આ ઉપાય તરીકે કામ કરે છે.

ચિત્રકાર્કત્રિવૃદ્વાપિ યવાનીહયમારકમ્ । સુધાં ચ બાલાં ગણિકાં સપ્તપર્ણસુવર્ચિકામ્ ॥ ૧,૧૭૪.

ચિત્રક, અર્ક, ત્રિવૃત, યવાણી, હયમારક, સુધા, બાલા, ગણિકા, સપ્તપર્ણ અને સુવર્ચિકા સાથે પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.

જ્યોતિષ્મતીઞ્ચ સંભૃત્ય તૈલં ધીરો વિપાચયેત્ । એતન્નિષ્યન્દનં તૈલં ભૃશં દદ્યાદ્ભગન્દરે ॥ ૧,૧૭૪.

જ્યોતિષ્મતી એકત્ર કરી, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ તેલ રાંધવું જોઈએ; આ તેલનું નિષ્યંદન ભયંકર ભગંદર રોગમાં પુષ્કળ રીતે લગાડવું જોઈએ.

શોધનં ગેપણં ચૈવ સર્વવર્ણકરં પરમ્ । ચિત્રકાદ્યં મહાતૈલં સર્વરોગપ્રભઞ્જનમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

આ તેલ શુદ્ધિ અને ઉપચાર માટે શ્રેષ્ઠ છે, અને દરેક રંગ લાવે છે; ચિત્રકથી શરૂ થતું આ મહાતેલ દરેક રોગને નાશ કરે છે.

અજમોદં સસિન્દૂરં હરિતાલં નિશાદ્વયમ્ । ક્ષારદ્વયં ફેનયુતમાર્દ્રક સર (શવઃ લોદ્ભવમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

અજમોદા, સિંદૂર, હરિતાલ, બે પ્રકારની નિશા, બે પ્રકારના ક્ષાર, ફેન, તાજું આદુ અને શવ વૃક્ષમાંથી મળતું લેસું સાથે પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ઇન્દ્રવારુણ્યપામાર્ગકદલૈઃ સ્યન્દનૈઃ સમમ્ । એભિઃ સર્ષપજં તૈલમજામૂત્રૈશ્ચયોજિતમ્ ॥ ૧,૧૭૪.

ઇન્દ્રવારુણી, અપામારગ, કેળા અને તેમના રસ સાથે; આ બધાથી સરસવનું તેલ અને બકરીનું મૂત્ર મિક્સ કરી તૈયાર કરવું જોઈએ.

મૃદ્વગ્નિના પચેદેત્ગવ્યક્ષીરેણ સંયુતમ્ । અજમોદાદિકં તૈલં ગણ્ડમાલાં વ્યપોહતિ ॥ ૧,૧૭૪.

આને ગાયના દૂધ સાથે ધીરે ધીરે રાંધવું જોઈએ; અજમોદા અને આવા દ્રવ્યોનું તેલ ગાંઠવાળા ફોલને દૂર કરે છે.

વિદગ્ધસ્તુ પચેત્પક્વં ચૈવ વિશોધયેત્ । રોપણં મૃદુભાવં ચ તૈલેનાનેન કારયેત્ ॥ ૧,૧૭૪.

તેને સારી રીતે રાંધવું અને પછી શુદ્ધ કરવું જોઈએ; આ તેલથી ઘાવ ભરવા અને કોમળતા લાવવામાં મદદ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૫ રુદ્ર ઉવાચ । એવં ધન્વન્તરિર્વિષ્ણુઃ સુશ્રુતાદીનુવાચ હ । હરિઃ પુનર્હરાયાહ નાનાયોગાન્રુગર્દનાન્ ॥ ૧,૧૭૫.

રુદ્ર બોલ્યા: ધન્વંતરી, વિષ્ણુ અને સુશ્રુતએ આ રીતે કહ્યું; હરિએ ફરીથી હરાને વિવિધ રોગોના ઉપાયો વિશે જણાવ્યું.

હરિરુવાચ । સર્વજ્વરેષુ પ્રથમં કાર્યં શઙ્કર લઙ્ઘનમ્ । ક્વથિતોદકપાનં ચ તથા નિર્વાતસેવનમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

હરિ બોલ્યા: શંકર, દરેક જ્વરમાં સૌપ્રથમ ઉપવાસ કરવો, ઉકાળેલું પાણી પીવું અને વાયુથી બચવું જોઈએ.

અગ્નિસ્વેદાજ્જ્વરાસ્ત્વેવં નાશમાયાન્તિહીશ્વર । વાતજ્વરહરઃ ક્વાથો ગુડૂચ્યા મુસ્તકેન ચ ॥ ૧,૧૭૫.

હે ઈશ્વર, અગ્નિ દ્વારા સ્વેદન કરવાથી જ્વર દૂર થાય છે; ગુડૂચી અને મુસ્તકાનું કઢું વાતજ્વર માટે ઉત્તમ છે.

દુરાલભૈશ્ચૈવ ઘૃતં પિત્તજ્વરહરઃ શૃણુ । શુણ્ઠીપર્પટમુસ્તૈશ્ચ બાલકોશીરચન્દનૈઃ ॥ ૧,૧૭૫.

હવે સાંભળો, દુર્લભ ઘી જે પિત્તના જ્વરને દૂર કરે છે, તે સુક્કી આદુ, પર્પટ, મુસ્તા, બાલા, કોશીર અને ચંદન સાથે બનાવવામાં આવે છે.

સાજ્યઃ ક્વાથઃ શ્લેષ્મજં તુ સશુણ્ઠિઃ સદુરાલભઃ । સવાલકઃ સર્વજ્જ્વરં સશુણ્ઠિઃ સહપર્પટઃ ॥ ૧,૧૭૫.

ઘી, સુક્કી આદુ અને દુર્લભ સાથેનો કઢો કફના જ્વર માટે છે; બાલા સાથે બનાવેલો કઢો, ખાસ કરીને સુક્કી આદુ અને પર્પટ સાથે, બધા જ્વરોને દૂર કરે છે.

કિરાતતિક્તૈર્નારીગુડૂચીશુણ્ઠિમુસ્તકૈઃ । પિત્તજ્વરહરઃ સ્યાચ્ચ શૃણ્વન્યં યોગમુત્તમમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કિરાતતિત્ક, નારી, ગુડૂચી, સુક્કી આદુ અને મુસ્તા વડે પિત્તના જ્વર માટે ઉત્તમ ઉપાય બને છે; આ શ્રેષ્ઠ યોગ સાંભળો.

વાલકોશીરપાઠાભિઃ કણ્ટકારિકમુસ્તકૈઃ । જ્વરનુચ્ચ કૃતઃ ક્વાથસ્તથા વૈ સુરદારુણા ॥ ૧,૧૭૫.

બાલા, કોશીર, પાઠા, કંટકારિકા, મુસ્તા અને સુરદારુ સાથે બનાવેલો કઢો ઉંચા તાપ માટે અસરકારક છે.

ધન્યાકનિમ્બમુસ્તાનાં સમધુઃ સ તુ શઙ્કર । પટોલપત્રયુક્તસ્તુ ગુડૂચીત્રિફલાયુતઃ ॥ ૧,૧૭૫.

ધનિયા, નીમ અને મુસ્તા સાથે મધ મિક્સ કરેલું, અથવા પટોળા પત્તા, ગુડૂચી અને ત્રિફળા સાથે બનાવેલું મિશ્રણ લાભદાયી છે, હે શંકર.

પીતોઽખિલજ્વરહરઃ ક્ષુધાકૃદ્વાતનુત્ત્વિદમ્ । હરીતકીપિપ્લીનામામલીચિત્રકોદ્ભવમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

આ પીવાથી બધા જ્વર દૂર થાય છે, ભૂખ વધે છે અને વાયુના દુઃખ દૂર થાય છે; તે હરિતકી, પીપળી, આમળા અને ચિત્રકથી બનેલું છે.

ચૂર્ણં જ્વરં ચ ક્વથિતં ધાન્ય (ધન્યા) કોશીરપપર્પટૈઃ । આમલક્યા ગુડૂચ્યા ચ મધુયુક્તં સચન્દનમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

ધનિયા, કોશીર, પર્પટ, આમળા, ગુડૂચી, મધ અને ચંદનથી બનેલું ચૂરણ અથવા કઢો જ્વર માટે ઉપયોગી છે.

સમસ્તજ્વરનુચ્ચ સ્યાત્સન્નિપાતહરં શૃણુ । હરિદ્રાનિમ્બત્રિફલામુસ્તકૈર્દેવદારુણા ॥ ૧,૧૭૫.

હવે સાંભળો, જે બધા જ્વરો અને ત્રિદોષને સંતુલિત કરે છે એવો ઉપાય: હળદર, નીમ, ત્રિફળા, મુસ્તા અને દેવદારુ વડે બને છે.

કષાયં કટુરોહિણ્યા સપટોલં સપત્રકમ્ । ત્રિદોષજ્વરનુચ્ચસ્યાત્પીતં તુ ક્વથિતં જલમ્ ॥ ૧,૧૭૫.

કટુરોહિણી, પટોળા અને તેના પત્તા સાથેનો કઢો તીખો અને કષાય છે; તેને પીવાથી ત્રિદોષના જ્વર દૂર થાય છે.

કણ્ટકાર્યા નાગરસ્ય ગુડૂચ્યા પુષ્કરેણ ચ । જગ્ધ્વા નાગબલાચૂર્ણં શ્વસકાસાદિનુદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૫.

કંટકારિકા, સુક્કી આદુ, ગુડૂચી અને પુષ્કરાનો ચૂરણ અને નાગબલા પાવડર લેવાથી શ્વાસ, ઉધરસ અને આવા રોગો દૂર થાય છે.