ગરુડપુરાણમ્

પઞ્ચપલ્લવપિષ્ટાહ્વમાલતીકુસુમૈર્ઘૃતમ્ । રવિપક્વમસૃગ્ધારં યોનિગન્ધવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

પાંચ પ્રકારના પાંદડા અને માલતીના ફૂલોની લપસી ઘીમાં પકાવી, રવિવિધિથી તૈયાર કરેલું ઘી યોનિમાંથી વધારાના રક્તસ્ત્રાવને અટકાવે છે અને દુર્ગંધ દૂર કરે છે.

સકાઞ્જિકં જપાપુષ્પપુષ્પં જ્યોતિષ્મતીદલમ્ । દૂર્વાપિષ્ટં ચ સંપ્રાશ્ય ચિત્રકં શર્કરાન્વિતમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

ખાટા કાંજ સાથે જપાફૂલો, જ્યોતિષ્મતીના પાંદડા અને દુર્વાની લપસી, ચિત્રક અને સાકર સાથે મિશ્ર કરી લેવી જોઈએ.

ધાત્ર્યઞ્જનાભયાચૂર્ણં તોયપીતં રજો હરેત્ । સદુગ્ધા લક્ષ્મણા પીતા નસ્યાદ્વા પુત્રદા ઋતૌ ॥ ૧,૧૭૨.

આમળા, અંજણ અને હરડનું ચૂર્ણ પાણી સાથે પીવાથી માસિકના રોગો દૂર થાય છે; લક્ષ્મણા દુધ સાથે પીવાથી કે ઋતુકાળમાં નાસ્યરૂપે આપવાથી સંતાન પ્રાપ્ત થાય છે.

દુગ્ધસ્યાર્ધાઢકં ચાજ્યમશ્વગન્ધા ચ પુત્રદા । વન્ધ્યા પુત્રં લભેત્પીત્વા ઘૃતેન વ્યોપકેસરમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

અડધો આઢાક દૂધ, ઘી અને અશ્વગંધા સંતાન આપનાર છે; વંધ્યા સ્ત્રી એમાં ઘી અને વ્યોપકેશર મિશ્ર કરી પીવે તો પુત્રપ્રાપ્તિ થાય છે.

કુશકાશોરુચૃકાનાં મૃલૈર્ગોક્ષુરકસ્ય ચ । શૃતં દુગ્ધં સિતાયુક્તં ગર્ભિણ્યાઃ શૂલનુત્પરમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

કુશ, કાશ, ઉરુચૃક, મૃલ અને ગોક્ષુરકાનું કઢું, દૂધ અને સાકર સાથે, ગર્ભવતી સ્ત્રીના પેટના દુઃખાવા માટે ઉત્તમ છે.

પાઠાલાઙ્ગલિસિંહામ્યમયૂરકૂટજૈઃ પૃથક્ । નાભિબસ્તિ ભગાલેપાત્સુખં નારી પ્રસૂયતે ॥ ૧,૧૭૨.

પાઠા, અલંગલી, સિંહા, મયૂર અને કૂટજને અલગ-અલગ રીતે નાભિ, મૂત્રાશય અને યોનિ પર લગાડવાથી સ્ત્રીને સરળ પ્રસૂતિ થાય છે.

સૂતાયા હૃચ્છિરોબસ્તિશૂલમર્કન્દ (ક્વલ્લ) સંજ્ઞિતમ્ । યવક્ષારં પિબેત્તત્ર મસ્તુ કોષ્ણોદકેન વા ॥ ૧,૧૭૨.

સૂતિકા સ્ત્રીના હૃદય, માથા અને મૂત્રાશયના દુઃખાવા માટે, જેને અર્કંદ (કે ક્વલ્લ) કહે છે, એમાં યવક્ષારનું ચૂર્ણ મસ્તુ કે ગરમ પાણી સાથે પીવું જોઈએ.

દશમૂલીકૃતઃ ક્તાથઃ સાજ્યઃ મૂતિરુજાપહઃ । શાતિલણ્ડુલચૂર્ણં તુ સદુગ્ધં દુગ્ધકૃદ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૨.

દશમૂળીનું કઢું ઘી સાથે પીવાથી ગર્ભાશયના દુઃખાવા દૂર થાય છે; શાતિલા અને ચોખાનું ચૂર્ણ દૂધ સાથે પીવાથી દૂધ વધે છે.

વિદારી કન્દસ્વરસં મૂલં કાર્પાસજં તથા । ધાત્રી સ્તન્યવિશુદ્ધ્યર્થં મુદ્ગયૂપરસાશિની ॥ ૧,૧૭૨.

વિદારીનું મૂળ અને કપાસના છોડનું મૂળ, આમળા સાથે, સ્તનદૂધ શુદ્ધ કરવા માટે ઉપયોગી છે; મુગની દાળનું સૂપ પીવું પણ લાભદાયી છે.

કુષ્ઠા વચાભયા બ્રાહ્મી મધુરા ક્ષૌદ્રસર્પિષા । વર્ણાયુઃ કાન્તિજનનં લેહ્યં વાલમ્ય દાપયેત્ ॥ ૧,૧૭૨.

વાળ રોગથી પીડાતા બાળકો માટે કુષ્ટ, વચા, અભય, બ્રાહ્મી, મધુરા, મધ અને ઘી સાથે મળીને ચાટવાની દવા આપવી જોઈએ; આથી રંગ, આયુષ્ય અને આકર્ષણ મળે છે.

સ્તન્યાભાવે પયશ્છાગં ગવ્યં વા તદ્ગુણં પિવેત્ । સ્વેદનં નાગ્નિશોફાર્તે મૃદા સ્યાદગ્નિતપ્તયા ॥ ૧,૧૭૨.

માતાનું દૂધ ન મળે તો બકરાનું કે ગાયનું દૂધ, જે સમાન ગુણ ધરાવે છે, આપવું જોઈએ; અને જે બાળકોને બિનજ્વલંત સોજો હોય, તેમને અગ્નિથી ગરમ કરેલી માટીથી સ્વેદન કરવું.

લેહો મુસ્તવિપાયાશ્ચ વમિકાસજ્વરે પિબેત્ । સુસ્તશુણ્ઠીવિષાવિલ્વકૂટજૈરતિસારનુત ॥ ૧,૧૭૨.

ઉલટી અને તાવમાં મુસ્તા અને વિપાયકાનું ચાટણ આપવું; અને अतિસાર માટે સૂકી સુંઠી, વિષા, બિલ્વ અને કૂટજનું મિશ્રણ લાભદાયી છે.

મધુ વ્યોષં માતુલુઙ્ગં હિક્કાચ્છર્દિનિવારણમ્ । કુષ્ઠેન્દ્રયવસિદ્ધાર્થા નિશા દૂર્વા ચ કુષ્ઠજિત્ ॥ ૧,૧૭૨.

મધ, વ્યોષ અને માતુલુંગ હિચકી અને ઉલટી માટે ઉત્તમ છે; કુષ્ટ, ઇન્દ્રયવ, સિદ્ધાર્થક, નિશા અને દુર્વા ત્વચા રોગમાં લાભ કરે છે.

મહામુણ્જિતિકોજીચ્યકાથૈઃ સ્નાનં ગ્રહાપહમ્ । સપ્તચ્છદામયનિશાચન્દનૈશ્ચાનુલેપનમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

મહામુંજ, તिक्त અને જીચ્યાના કઢા વડે સ્નાન કરવાથી ગ્રહદોષ દૂર થાય છે; સપ્તછદ, અમય, નિશા અને ચંદનના લપસણથી પણ લાભ થાય છે.

શઙ્ખાબ્જબીજરુદ્રાક્ષવચાલૌહાદિધારણમ્ । ઓં કં ટં યં ગં વૈનતેયાય નમઃ । ઓં હોં હાં હઃ મન્ત્રેણ શાન્તિર્વાલાનાં માર્જનાદ્વલિદાનતઃ । ઓં હ્રીં બાલમ્રહાદ્વલિં ગૃહ્ણીત વાલં મુઞ્ચત સ્વાહા ॥ ૧,૧૭૨.

શંખ, કમળના બીજ, રુદ્રાક્ષ, વચા અને લોહા ધારણ કરવું જોઈએ; 'ૐ કં ટં યં ગં વૈનતેયાય નમઃ, ૐ હોં હાં હઃ' મંત્રથી બાળકોને છાંટવું અને દોરો બાંધવો; 'ૐ હ્રીં બાલમ્રહાદ્વલિં ગ્રહણીત વાલં મુંચત સ્વાહા' મંત્રથી શાંતિ મળે છે.

તણ્ડુલાદ્ભિઃ શિરીપસ્ય પલં પીતં વિષાપહમ્ । તણ્ડુલાદ્ભિશ્ચ વર્ષાભ્વાઃ શુક્લાયાઃ સર્પદંશનુત્ ॥ ૧,૧૭૨.

શિરીષનું એક પળા ચોખાના પાણી સાથે પીવાથી વિષનો નાશ થાય છે; અને ચોખાના પાણી સાથે વર્ષાભ્વા અથવા શુક્લા પીવાથી સાપના દંશ માટે લાભ થાય છે.

દધ્યાજ્યં તણ્ડુલીયં ચ ગૃહધૃમો નિશા તથા । પિષ્ટં પાનં તથા ક્ષૌદ્રં સિન્ધૃત્થસ્ય વિપાન્તકમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

દહીં, ઘી, ચોખાનું પાણી, ગૃહધ્રુમ, નિશા અને મધ સાથે પીસેલું અથવા પીવાનું, સિંધૃત્થના વિષને દૂર કરવા માટે ઉપયોગી છે.

અઙ્કોટમૂલનિષ્ક્વાથઃ સાજ્યઃ પીતો વિષાન્તકઃ । યજ્જરાવ્યાધિવિધ્વંસિ ભેષજં તદ્રસાયનમ્ ॥ ૧,૧૭૨.

અંકોટાના મૂળનો કઢો ઘી સાથે પીવાથી વિષનો નાશ થાય છે; આ ઔષધિ વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગોને દૂર કરે છે અને રસાયન ગણાય છે.

સિન્દૂત્યરાર્કરાશુણ્ઠીકણામધુગુડૈઃ ક્રમાત્ । વર્ષાદિષ્વભયા સેવ્યા રસાયનગુણૌષિણા ॥ ૧,૧૭૨.

સિંદૂતિ, અરાર્ક, રાશુંઠી, કણા, મધ અને ગોળ ક્રમશઃ લેવું; વર્ષાદિ ઋતુઓમાં અભય સાથે રસાયન ગુણો મેળવવા માટે ઉપયોગી છે.

જ્વરસ્યાન્તેઽભયાં ચૈકાં પ્રભુઙ્ક્તે દ્વે વિભીતકે । ભુક્ત્વા મધ્વાજ્યધાત્રીણાં ચતુષ્કં શતવર્ષકૃત્ ॥ ૧,૧૭૨.

તાવ પૂરો થયા પછી એક અભય અને બે વિભીતક ખાવા; પછી મધ, ઘી, આમળા અને ધાત્રીનો ચતુષ્ક ખાધા પછી શતાયુષ્ય મળે છે.

પીતાશ્વગન્ધા પયસા ઘૃતેનાશેપરોગનુત્ । મણ્ડૂકપર્ણ્યાઃ સ્વરસો વિદાર્યાશ્ચામૃતોપમઃ ॥ ૧,૧૭૨.

અશ્વગંધા દૂધ અને ઘી સાથે પીવાથી શુક્રના રોગો દૂર થાય છે; મંડૂકપર્ણી અને વિદારીનો તાજો રસ અમૃત સમાન છે.

તિલધાત્રીભૃઙ્ગરાજૌ જગ્ધ્વા વર્ષશતી ભવેત્ । ત્રિકટુ ત્રિફલા વહ્નિર્ગુડૂચી ચ શતાવરી ॥ ૧,૧૭૨.

તલ, ધાત્રી અને ભૃંગરાજ ખાધા પછી શતાયુષ્ય મળે છે; ત્રિકટુ, ત્રિફળા, વ્હનિ, ગુડૂચી અને શતાવરી પણ ઉપયોગી છે.

વિડઙ્ગલોહચૂર્ણં તુ મધુના સહ રોગનુત્ । ત્રિફલા ચ કણા શુણ્ઠી ગુડૂચી ચ શતાવરી ॥ ૧,૧૭૨.

વિડંગ અને લોહનું ચૂર્ણ મધ સાથે લઈ રોગો દૂર કરે છે; ત્રિફળા, કણા, સૂંઠી, ગુડૂચી અને શતાવરી પણ ઉપયોગી છે.

વિડઙ્ગભૃઙ્ગરાજાદિ ભાવિતં સર્વરોગનુત્ । ચૂર્ણં વિદાર્યા મધ્વાજ્યં લીઢ્વા દશ સ્ત્રિયો વ્રજેત્ ॥ ૧,૧૭૨.

વિડંગ, ભૃંગરાજ વગેરેથી બનેલું ચૂર્ણ મધ અને ઘી સાથે લઈ તમામ રોગો દૂર થાય છે; આ ચાટ્યા પછી પુરુષ દસ સ્ત્રીઓ સુધી જઈ શકે છે.

ઘૃતં શતાવરીકલ્કૈઃ ક્ષીરૈર્દશગુણૈઃ પચેત્ । શર્કરાપિપ્પલીક્ષૌદ્રયુક્તં વા જારકં વિદુઃ ॥ ૧,૧૭૨.

શતાવરીના કળક અને દસગણાં દૂધ સાથે ઘી પકવી, પછી તેમાં ખાંડ, પિપ્પલી અને મધ ઉમેરવું, તેને જારક કહે છે.

પ્રતિમર્ષોઽવપીડશ્ચ નસ્યં પ્રવપનં તથા । શિરોવિરેચનં ચેતિ પઞ્ચકર્મ ચ કથ્યતે ॥ ૧,૧૭૨.

પ્રતિમર્શ, અવપીડ, નસ્ય, પ્રવપન અને શિરોવિરેચન—આ પાંચ ક્રિયાઓને પંચકર્મ કહે છે.

માસૈર્દ્વિસંખ્યૈર્માઘાદ્યૈઃ ક્રમાત્ષડૃતવઃ સ્મૃતાઃ । અગ્નિસેવામધુક્ષીરવિકૃતીઃ પરિપેવયેત્ ॥ ૧,૧૭૨.

માઘથી શરૂ કરીને દરેક ઋતુ બે મહિના ગણાય છે; આ ઋતુઓમાં અગ્નિ, દૂધ અને દહીંના ઉત્પાદનો ટાળવા જોઈએ.

સ્ત્રીયુક્તઃ શિશિરે તદ્વદ્વસન્તે ન દિવા સ્વપેત્ । ત્યજેદ્વર્ષાસુ સ્વપ્નાદીઞ્છરદિન્દોશ્ચ રશ્મયઃ ॥ ૧,૧૭૨.

શિયાળામાં સ્ત્રી સાથે સુવું જોઈએ; વસંતમાં દિવસ દરમિયાન ઊંઘ ન કરવી. ચોમાસામાં ઊંઘ અને એ જેવી આદતો છોડવી, અને શરદ ઋતુના ચંદ્રની કિરણો પણ ટાળવી.

પથ્યાનિ શાલયો મુદ્રા વર્ષામ્ભઃ ક્વથિતં પયઃ । નિમ્વાતસીકુસુમ્ભાનાં શિગ્રુસર્ષપયોસ્તથા ॥ ૧,૧૭૨.

હિતકારક ખોરાકમાં ચોખા, મુદ્રા દાળ, વરસાદનું પાણી, ઉકાળેલું દૂધ અને નીમ, અટસી, કુસુંભ, શિગરૂ અને રાય છે.