ગરુડપુરાણમ્

કણાપાષાણભેદૈર્વા શિલાજતુકચૂર્ણકમ્ । તણ્ડુલીભિર્ગુડેનાપિ મૂત્રકૃચ્છ્રીતિ જીવતિ ॥ ૧,૧૭૦.

કણા, પાશાણભેદ અથવા શિલાજતનું ચૂર્ણ, ચોખા અને ગોળ સાથે પીવાથી મૂત્રકૃચ્છરોગ દૂર થાય છે અને પ્રાણ બચી જાય છે.

અમૃતાનાગરીધાત્રીવાજિગન્ધાત્રિકણ્ટકામ્ । પ્રપિબેદ્વાતરેગાર્તઃ સશૂલો મૂત્રકૃચ્છ્રવાન્ ॥ ૧,૧૭૦.

જેને વાયુના રોગ, દુઃખાવા અને મૂત્ર છોડવામાં તકલીફ હોય, એણે અમૃત, નાગરી, ધાત્રી, વાજીગંધા અને ત્રિકંટકાનું કઢું પીવું જોઈએ.

સિતાતુલ્યો યવક્ષારઃ સર્વકૃચ્છ્રનિવારણઃ । નિદિગ્ધિકારસો વાપિ સક્ષૌદ્રઃ કૃચ્છ્રનાશનઃ ॥ ૧,૧૭૦.

યવક્ષાર, જે દેખાવમાં સાકર જેવું લાગે છે, એ બધાં પ્રકારની મૂત્રની તકલીફ દૂર કરે છે; એ જ રીતે, નિદિગ્ધિકા નો રસ મધ સાથે પીવાથી પણ એ રોગો દૂર થાય છે.

લવણં ત્રિફલાકલ્કૈર્મૂત્રાઘાતહરં સ્મૃતમ્ । મૂત્રે વિરુદ્ધે કર્પૂરચૂર્ણં લિઙ્ગે પ્રવેશયેત્ ॥ ૧,૧૭૦.

મીઠું અને ત્રિફળાનો લપસી બનાવીને પીવાથી મૂત્ર રોકાવાની તકલીફ દૂર થાય છે; જો મૂત્ર બંધ થઈ ગયું હોય તો, કપૂર નો ચૂર્ણ લિંગમાં નાખવો.

ક્વાથશ્ચ શિગ્રુમૂલોત્થઃ કટૂષ્ણોશ્માનિપાતનઃ । સર્વમેહહરોધાત્ર્યા રસઃક્ષૌદ્રનિશાયુતઃ । ત્રિફલાદારુદાર્વ્યષ્ટક્વાથઃ ક્ષૌદ્રેણ મેહહા ॥ ૧,૧૭૦.

શિગરુના મૂળનું તીખું અને ગરમ કઢું પીવાથી મૂત્ર છૂટે છે; ધાત્રીનો રસ મધ અને હળદર સાથે પીવાથી બધાં પ્રકારની મૂત્રની બીમારીઓ દૂર થાય છે; ત્રિફળા, દારુ, દાર્વી અને અષ્ટકાનું કઢું મધ સાથે પીવાથી પણ એ રોગો દૂર થાય છે.

અસ્વપ્નં ચ વ્યવાયં ચ વ્યાયામાશ્ચિન્તનાનિ ચ । સ્થૌલ્યમિચ્છન્પપરિત્યક્તં ક્રમેણાભિપ્રવર્ધયેત્ ॥ ૧,૧૭૦.

જેને શરીર પરનું ચરબી ઓછું કરવી હોય, એણે ધીમે ધીમે જાગરણ, બ્રહ્મચર્ય, વ્યાયામ અને વિચાર વધારવા, અને વધારે ખોરાક છોડવો જોઈએ.

યવશ્યામાકભોજી સ્યાસ્થૌલ્યકૃન્મધુવારિણા । ઉષ્ણમન્નં સમણ્ડં વા પિબન્કૃશતનુર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૭૦.

યવ અને શ્યામાક ખાવાથી, જે ચરબી ઓછી કરે છે, અને મધવાળું પાણી કે ગરમ રસવાળું ખોરાક પીવાથી, શરીર પાતળું થાય છે.

સચવ્યજીરકં વ્યોષા હિઙ્ગુસૌવર્ચલામલાઃ । મધુના રક્તવઃ પીતા મેધોઘ્ના સર્વદીપનાઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ચવ્યા, જીરું, વ્યોષ, હીંગ, સૌવરચળ અને આમળાનું ચૂર્ણ મધ સાથે પીવાથી લોહી શુદ્ધ થાય છે, ચરબી ઓછી થાય છે અને પાચન શક્તિ વધે છે.

ચતુર્ગુણે જલે મૂત્રે દ્વિગુણે ચિત્રકાણિ ચ । કલ્કૈઃ સિદ્ધ ઘૃત પ્રસ્થં સક્ષીરં જઠરી પિબેત્ ॥ ૧,૧૭૦.

પાણી ચાર ગણું અને ગૌમૂત્ર બે ગણું લઇ, તેમાં ચિત્રકના ટુકડા ઉકાળી, લપસી બનાવી, એ ઘી એક પ્રસ્થ દૂધ સાથે પેટના રોગ માટે પીવું.

ક્રમવૃદ્ધ્યા દશાહાનિ દશ પૈપ્પાલિકં દિનમ્ । વર્ધયેત્પયસા સાર્ધં તથૈવાપાનયેત્પુનઃ ॥ ૧,૧૭૦.

દસ દિવસ સુધી દૂધ સાથે દસ પિપ્પળી દરરોજ ધીમે ધીમે વધારીને લેવાં, પછી એ જ રીતે ધીમે ધીમે ઓછી કરતાં જવું.

ક્ષીરષષ્ટિકભોજીસ્યાદેવં કૃષ્ણસહસ્રકમ્ । બૃંહણં મુદ્ગમાયુષ્યં પ્લીહોદરવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

જે માણસ દૂધમાં રાંધેલો શષ્ટિક ચોખા હજાર દિવસ સુધી ખાય છે, તેને પોષણ, દીર્ઘાયુ અને પળી તથા પેટના રોગોનો નાશ થાય છે.

પુનર્નવાક્વાથકલ્કૈઃ સિદ્ધં શોથહરં ઘૃતમ્ । ગાવા મત્રેણ સંસેવ્યં પિપ્પલી વા પયોઽન્વિતાઃ । ગુડન વાભયાં તુલ્યાં વિશ્વં વા શોથરોગિણા ॥ ૧,૧૭૦.

પુનર્નવા નું કઢું અને લપસી વડે તૈયાર કરેલું ઘી સોજા દૂર કરે છે; એ ગૌમૂત્ર સાથે લેવાય, અથવા પિપ્પળી દૂધ સાથે, અથવા ગુડ અને હરિતકી બન્ને સમાન પ્રમાણમાં, અથવા વિશ્વ પણ સોજાવાળાને ઉપયોગી છે.

તૈલમેરણ્ડજં પીત્વા બલાસિદ્ધં પયોઽન્વિતમ્ । આધ્માનશૂલોપચિતામન્ત્રવૃદ્ધિઞ્જયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૭૦.

બલા અને દૂધ સાથે તૈયાર કરેલું એરંડેલ તેલ પીવાથી, પેટ ફૂલવું, દુઃખાવો અને પાણી ભરાવાની તકલીફ દૂર થાય છે.

ભ્રષ્ટોરુચકતૈલેન કલ્કઃ પથ્યાસમુદ્ભવઃ । કૃષ્ણસૈન્ધવસંયુક્તો વદ્ધિરોગહરઃ પરઃ ॥ ૧,૧૭૦.

પથ્યા નું લપસી, સરસવના તેલમાં તળી અને કાળા મીઠા સાથે મિક્સ કરી પીવાથી પેટના રોગમાં ઉત્તમ ફાયદો થાય છે.

નિર્ગુણ્ડીમૂલનસ્યેન ગણ્ડમાલા વિનશ્યતિ । સ્મુહીગણ્ડીરિકાસ્વેદો નાશયેદર્બુદાનિ ચ ॥ ૧,૧૭૦.

નિર્ગુંડીનું મૂળ લગાડવાથી ગાંઠવાળા સોજા દૂર થાય છે; સમુહી અને ગંડીરિકાના પાનની સેંકથી પણ ગાંઠ અને ગાંઠવાળા ફોડા દૂર થાય છે.

હસ્તિકર્ણપલાશસ્ય ગલગણ્ડં તુ લેપતઃ । ધત્તૂરૈરણ્ડનિર્ગુણ્ડીવર્ષાભૂશિગ્રુસર્ષપૈઃ ॥ ૧,૧૭૦.

હસ્તિકર્ણપલાશનું લપસી ગળે લગાડવાથી ગળગાંઠની સારવાર થાય છે; તેમાં ધતૂરા, એરંડા, નિર્ગુંડી, વર્ષાભૂ, શિગરુ અને રાઈ પણ ઉમેરવી.

પ્રલેપઃશ્લીપદં હન્તિ ચિરોત્થમતિદારુણમ્ । શોભાઞ્જનકસિન્ધૃત્થહિઙ્ગું વિદ્રધિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

લપસીથી લાંબા સમયથી થયેલું અને ભારે શ્લિપદ નાશ પામે છે; શોભાંજન, સિંધી મીઠું અને હીંગનું મિશ્રણ વિદ્રધી (ફોડા) ને પણ નાશ કરે છે.

શરપુઙ્ખા મધુયુતા યાત્સર્સ્વવ્રણગેપણી । નિમ્બપત્રસ્ય વાલેપઃ શ્વયથુવ્રણગેપણઃ ॥ ૧,૧૭૦.

શરપુંખા અને મધની લપસી બધા પ્રકારના ઘા અને વ્રણને સાજા કરે છે; એ જ રીતે, નીમના પાનની લપસી સોજા અને વ્રણમાં લગાડવી.

ત્રિફલા ખદિરો દાર્વો ન્યગ્રોધો વ્રણશોધનઃ । સદ્યઃ ક્ષતં વ્રણં વૈદ્યઃ સશૂલં પરિષેચયેત્ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા, ખદિર, દારુ અને વટવૃક્ષ ઘા ને શુદ્ધ કરે છે; તાજા અને દુઃખાવાવાળા ઘા પર તાત્કાલિક પાણી વડે ધોઈ દેવું જોઈએ.

યષ્ટીમધુકયુક્તેન કિઞ્ચિદુષ્ણેન સર્પિષા । બુદ્ધ્વાગન્તુવ્રણાન્વૈદ્યો ઘૃતક્ષૌદ્રસમન્વિતામ્ ॥ ૧,૧૭૦.

વૈદ્યે જ્યારે બહારથી થયેલા ઘા ઓળખે છે, ત્યારે થોડી ગરમ, યષ્ટીમધુ અને ઘી-મધ સાથે મિશ્રિત દવા ઘા પર લગાવવી જોઈએ.

શીતાં ક્રિયાં પ્રયુઞ્જીત પિત્તરક્તોષ્મનાશિનીમ્ । ક્વાથો વંશત્વગેરણ્ડશ્વદંષ્ટ્રવનિદાકૃતઃ ॥ ૧,૧૭૦.

પિત્ત અને રક્તની તાપ દૂર કરવા માટે ઠંડક આપતી સારવાર કરવી જોઈએ; વાંસ, એરંડા અને શ્વદંષ્ટ્રા ઘાસનો કઢો ઉપયોગી છે.

સહિઙ્ગુસૈન્ધવઃ પીતઃ કોષ્ઠસ્થં સ્ત્રાવયેદસૃક્ । યવકોલકુલત્થાનાં નિઃસ્નેહેન રસેન વા ॥ ૧,૧૭૦.

હિંગ અને સૈંધવ મીઠા સાથે પીવાથી પેટમાં ભરાયેલું રક્ત બહાર નીકળી જાય છે; અથવા જૌ, બોર અને કુલથના તેલ વગરના રસ સાથે પણ પી શકાય છે.

ભુઞ્જીતાન્નં યવાગ્વા વા પિવેત્સૈન્ધવસંયુતમ્ । કરઞ્જારિષ્ટનિર્ગુણ્ડીરસો હન્યાદ્વ્રણક્રિમીન્ ॥ ૧,૧૭૦.

જૌનું ખોરાક ખાવું કે તેમાં સૈંધવ મીઠું ઉમેરીને પીવું; કરંજ, અરિષ્ટ અને નિર્ગુંડીનો રસ ઘામાંના કીડા નાશ કરે છે.

ત્રિફલાચૂર્ણસંયુક્તો ગુગ્ગુલુર્વટકીકૃતઃ । નિર્યન્ત્રણો વિબન્ધઘ્નો વ્રધનગેપણઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા ચૂર્ણ સાથે બનાવેલ ગુગ્ગળુની ગોળીઓ અવરોધ દૂર કરે છે અને ઘા તથા સોજા માટે લાભદાયી છે.

દૂર્વાસ્વરસસિદ્ધં વા તલં કમ્પિલ્લકેન વા । દાર્વોત્વચશ્ચ કલ્કેન પ્રધાનં વ્રણરોપણમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

દૂર્વા ઘાસના રસથી અથવા કમ્પિલ્લક અને દારુના છાલના લપસીથી બનેલું પેસ્ટ ઘા ભરી દેવામાં મુખ્ય દવા છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૭૧ ધન્વન્તરિરુવાચ । નાડીવ્રણાદિરોગાણાં ચિકિત્સાં શૃણુ સુશ્રુત । નાડીં શસ્ત્રેણ સંપાટ્ય નાજીનાં વ્રણવત્ક્રિયા ॥ ૧,૧૭૧.

ધન્વંતરિએ કહ્યું: સુશ્રુત, નાડીવ્રણ અને સંબંધિત રોગોની સારવાર સાંભળ. નાડી ખોલ્યા પછી, તેને ઘા જેવી રીતે ઉપચાર કરવો.

ગુગ્ગુલુત્રિફલાવ્યોપૈઃ સમાંશૈરાજ્યયોજિતૈઃ । નાડીદુષ્ટવ્રણં શૂલં ભગન્દરમથો જયેત્ ॥ ૧,૧૭૧.

ગુગ્ગળુ, ત્રિફળા અને વ્યોષને બરાબર ભાગે ઘીમાં મિક્સ કરીને પીવાથી દુષિત નાડીવ્રણ, દુખાવો અને ભગંદર દૂર થાય છે.

નિર્ગુણ્ડીરસતસ્તૈલં નાડીદુષ્ટવ્રણાપહમ્ । હિતં પામામયાનાં તુ પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ ॥ ૧,૧૭૧.

નિર્ગુંડીના રસથી બનેલું તેલ નાડીવ્રણ દૂર કરે છે; ચામડીના રોગોમાં પીવા, લગાડવા અને નાકમાં આપવા માટે પણ લાભદાયી છે.

ગગ્ગુત્રિફલાકૃષ્ણાત્રિપઞ્ચૈકાંશયોજિતા । ઘુટિ (ગુડિ) કાશોથગુલ્માર્શોભગન્દરવતાં હિતા ॥ ૧,૧૭૧.

ગુગ્ગળુ, ત્રિફળા, કૃષ્ણા અને ત્રિપંચને બરાબર ભાગે ગોળી બનાવી પીવાથી ગાંઠ, સોજો અને ભગંદરમાં લાભ થાય છે.