ગરુડપુરાણમ્

ત્રિવૃચ્ચ ત્રિફલા શ્યામા પિપ્પલી શર્કગ મધુ । મોદકઃ સન્નિપાતાન્તો રક્તપિત્તજ્વરાપહઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિવૃત, ત્રિફળા, શ્યામા, પીપળી, ખાંડ અને મધથી બનેલો લાડુ રક્તપિત્ત અને તાવ તેમજ જટિલ રોગો દૂર કરે છે.

વાસાયાં વિદ્યમાનાયામાશાયાં જીવિતસ્ય ચ । રક્તપિત્તી ક્ષયી કાસી કિમર્થમવસીદતિ ॥ ૧,૧૭૦.

શરીરમાં વસાનું રહેવુ અને જીવતાની હાજરીમાં પણ, રક્તપિત્ત, ક્ષય અને ઉધરસથી પીડિત માણસ કેમ દુર્બળ થાય છે?

આટરૂપકમૃદ્વીકાપથ્યાક્વાથઃ સશર્કરઃ । ક્ષૌદ્રાઢ્યઃ કાસનિઃ શ્વાસરક્તપિત્તનિબર્હણઃ ॥ ૧,૧૭૦.

આટરૂપ, દ્રાક્ષ અને પથ્યા સાથે બનાવેલો કઢો, ખાંડ અને વધુ મધ સાથે, ઉધરસ, શ્વાસ અને રક્તપિત્તના રોગો દૂર કરે છે.

વાસારસઃ ખણ્ડમધુયુતઃ પીતોઽથરક્તજિત્ । સલ્લકીબદરીજમ્બુપ્રિયાલામ્રાર્જુનં ધવઃ । પીતં ક્ષીરઞ્ચ મધ્વાઢ્યં પૃથક્છોણિતવારણમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

વસાનું રસ ખાંડ સાથે પીવાથી રક્તના રોગો મટે છે. સલકી, બોર, જાંબુ, પ્રિયાળ, કેરી, અર્જુન અને ધવ, દૂધ અને મધ સાથે જુદાજુદા પીવાથી પણ રક્તપ્રસ્રાવ અટકે છે.

સમૂલફલપત્રાયા નિર્ગુણ્ડ્યાઃ સ્વરસૈર્ઘૃતમ્ । સિદ્ધં પીત્વા ક્ષયક્ષીણી નિર્વ્યાદિર્ભાતિ દેવવત્ ॥ ૧,૧૭૦.

નિર્ગુંડીના મૂળ, ફળ અને પાનના રસથી બનાવેલું ઘી પીવાથી ક્ષયગ્રસ્ત વ્યક્તિ નિરોગી થાય છે અને દેવ સમાન તેજસ્વી બને છે.

હરીતકી કણા શુણ્ઠી મરિચં ગુડસંયુતમ્ । કાસઘ્નો મોદકઃ પ્રોક્તસ્તૃષ્ણારોચકનાશનઃ ॥ ૧,૧૭૦.

હરડે, પીપળી, સૂંઠ, મરી અને ગોળથી બનેલો લાડુ ઉધરસ દૂર કરે છે અને તરસ તથા ભુખ ન લાગવી પણ દૂર કરે છે.

કણ્ટકારિગુડૂચીભ્યાં પૃથક્ત્રિંશત્પલે રસે । પ્રસ્થં સિદ્ધં ઘૃતં સ્યાચ્ચ કાસનુદ્વહ્નિદાપનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

કાંટાકારી અને ગુલવેલના રસમાંથી ત્રીસ પલાનું જુદાજુદું લઈ, એક પ્રસ્થ ઘીમાં બનાવેલું ઘી ઉધરસ માટે અને જઠરાગ્નિ વધારવા માટે ઉત્તમ છે.

કૃષ્ણા ધાત્રી શિતા શુણ્ઠી હક્કાઘ્ની મધુસંયુતા । હિક્કાશ્વાસી પિવેદ્ભાર્ઙ્ગો સવિશ્વામુષ્ણવારિણા ॥ ૧,૧૭૦.

કાળી મકોઈ, આમળા, સફેદ મકોઈ, સૂંઠ અને મધ સાથે લઈએ તો હીક્કા અને શ્વાસની તકલીફ દૂર થાય છે. ભારંગો, વિશ્વા અને ગરમ પાણી સાથે પીવું જોઈએ.

તૈલાક્તં સ્વરભેદે વા ખાદિરં ધારયેન્મુખે । પથ્યાં પિપ્પલિકાયુક્તાં સંયુક્તાં નાગરેણ વા ॥ ૧,૧૭૦.

સ્વરભેદ માટે તેલ લગાવેલું ખાદિર મોઢામાં રાખવું, અથવા પથ્યા પીપળી સાથે, અથવા આદુ સાથે મિક્સ કરીને લેવુ જોઈએ.

વિડઙ્ગત્રિલાચૂર્ણં છર્દિહૃન્મધુના સહ । આમ્રજમ્બૂકષાયં વા પિબોન્માક્ષિકસંયુતમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

વિડંગ અને ત્રિલાનું ચૂર્ણ મધ સાથે, અથવા કેરી અને જાંબુના કઢા સાથે મધ મિક્સ કરીને પીવાથી ઉલટીમાં રાહત મળે છે.

છર્દિ સર્વાં પ્રણુદતિ તૃષ્ણાઞ્ચૈવાપકર્ષતિ । ત્રિફલા ભ્રમમૂર્છાહૃત્પીતા સા મધુનાપિ વા ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા અને મધ સાથે પીવાથી તમામ ઉલટી, તરસ, ચક્કર અને બેહોશી દૂર થાય છે.

પઞ્ચગવ્યં હિતં પાનાદપસ્મારગ્રહાદિનુત્ । કૂષ્માણ્ડકરસો વાજ્યં સયષ્ટિકં તદર્થકૃત્ ॥ ૧,૧૭૦.

પંચગવ્ય પીવાથી અપસ્માર અને ભૂતાદિ રોગો દૂર થાય છે. કૂષ્માંડનો રસ અને ચોખા સાથે પણ એ જ લાભ મળે છે.

બ્રાહ્મીરસવચાકુષ્ઠશઙ્ખપુષ્પીભિરેવ ચ । પુરાણં સેવ્યમુન્માદગ્રહાપસ્મારદ્ઘૃનુતમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

બ્રાહ્મી, વચા, કુષ્ટ અને શંખપુષ્પી સાથે તૈયાર કરેલું જૂનું ઘી ઉન્માદ, ભૂતગ્રસ્તતા અને અપસ્માર માટે ઉપયોગી છે.

અશ્વગન્ધાકષાયે ચ કલ્કે ક્ષીરે ચતુર્ગુણે । ઘૃતપક્વન્તુ વાતઘ્નં વૃષ્યં માં સાય પુત્રકૃત્ ॥ ૧,૧૭૦.

અશ્વગંધાનું કઢું કે તેનો લોટ ચારગણું દૂધમાં ઘી સાથે રાંધીને પીવાથી વાયુ શમાય છે, પુરૂષત્વ વધે છે અને સંતાનની પ્રાપ્તિ થાય છે.

નીલીમુણ્ડીરિકાચૂર્ણં મધુસર્પિઃ સમન્વિતમ્ । છિન્નાક્વાથં પિબન્હન્તિ વાતરક્તં સુદુસ્તરમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

નીલી અને મુંડીનું ચૂર્ણ મધ અને ઘી સાથે, અને છિન્નાનું કઢું સાથે પીવાથી ભારે વાયુરક્ત પણ નાશ પામે છે.

સગુડાઃ પઞ્ચ પથ્યાશ્ચ કુષ્ટાર્શોવાતસાદનાઃ । ગડચીસ્વરસં કલ્કં ચૂર્ણં વા ક્વાથમેવ વા ॥ ૧,૧૭૦.

પાંચ પથ્યા અને ગોળ સાથેના ઉપાય કષ્ટ, અર્જસ અને વાયુના રોગોમાં લાભદાયી છે; તેનો રસ, લોટ, ચૂર્ણ કે કઢું ઉપયોગી છે.

વાતરક્તાન્તકં કાલાગુડૂચીક્વાથકલ્કતઃ । કુષ્ઠવ્રણાદિશમનં શૃતમાજ્યં સદુગ્ધકમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

કાળી ગુડૂચીનું કઢું અને લોટ વાયુરક્તને દૂર કરે છે; તેને ઘી અને દૂધમાં રાંધીને પીવાથી કષ્ટ, ઘા અને આવા રોગો શમાય છે.

ત્રિફલાગુગ્ગુલુર્વાતરક્તમૂર્છાપહારકઃ । ઊરુસ્તમ્ભવિનાશાય ગોમૂત્રેણ ચ ગુગ્ગુલુઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા અને ગુગ્ગળ વાયુરક્ત અને બેભાનપણું દૂર કરે છે; ગુગ્ગળ ગાયના મૂત્ર સાથે thighsની જડતા નાશ કરે છે.

શુણ્ઠીગોક્ષુરકક્વાથઃ સામવાતાર્તિશૂલનુત્ । દશમૂલામૃતૈરણ્ડરાસ્નાનાગરદારુભિઃ ॥ ૧,૧૭૦.

સૂંઠ અને ગોક્ષુરનું કઢું વાયુ અને સામવાતથી થતો દુઃખાવો દૂર કરે છે; દશમૂળ, અમૃત, એરંડ, રસ્ના, સૂંઠ અને દારુ સાથે પણ લાભદાયી છે.

ક્વાથો હન્તિ માહશોથં મરીચગુડસંયુતઃ । કાસઘ્નો મોદકઃ પ્રોક્તસ્તૃષ્ણારોચકનાશનઃ ॥ ૧,૧૭૦.

મરી અને ગોળ સાથેનું કઢું મોટું સોજું દૂર કરે છે; laddu જેવા મિશ્રણથી ખાંસી, તરસ અને ભૂખની તકલીફ દૂર થાય છે.

કણ્ટકારિગુડૂચીભ્યાં પૃથક્ત્રિંશત્પલે રસે । પ્રસ્થસિદ્ધં ઘૃતઞ્ચૈવ કાસનુદ્ધૃદિ દીપનઃ ॥ ૧,૧૭૦.

કંટકારી અને ગુડૂચીનો રસ, બત્રીસ પળા લઈને, એક પ્રસ્થ ઘી સાથે રાંધીને પીવાથી ખાંસી દૂર થાય છે અને હૃદયને બળ મળે છે.

કૃષ્ણાધાત્રીસિતાશુણ્ઠીમરીચસૈન્ધવાન્વિતઃ । ક્વાથ એરણ્ડતૈલેન સામં હન્ત્યનિલં ગુરુમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

કૃષ્ણા, ધાત્રી, ખાંડ, સૂંઠ, મરી અને સૈંધવ સાથેનું કઢું, એરંડના તેલમાં મિક્સ કરીને પીવાથી ભારે વાયુ નાશ પામે છે.

બલા પુનર્નવૈરણ્ડબૃહતીદ્વયગોક્ષુરૈઃ । સહિઙ્ગુલવર્ણ પીતં વાતશૂલવિમર્દનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

બલા, પુનર્નવા, એરંડ, બે બૃહતી અને ગોક્ષુર, હિંગુલા સાથે પીવાથી વાયુથી થતો દુઃખાવો દૂર થાય છે.

ત્રિફલાનિમ્બયષ્ટીકકટુકારગ્વધૈઃ શૃતમ્ । પાયયેન્મધુના મિશ્રં દાહશૂલોપશાન્તયે ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા, નીમ, યષ્ટી, કટુકા અને અરગવધનું કઢું મધ સાથે આપી દેહમાં દાહ અને દુઃખાવો શમાય છે.

ત્રિફલાપઃ સયષ્ટીકાઃ પરિણામાર્તિનાશનાઃ । ગોમૂત્રશુદ્ધમણ્ડૂરં ત્રિફલાચૂર્ણસંયુતમ્ । વિલિહન્મધુસર્પિર્ભ્યાં શૂલં હન્તિ ત્રિદોષજમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા અને યષ્ટી સાથેનું પાણી પાચન દુઃખાવો દૂર કરે છે; શુદ્ધ મંડૂર અને ત્રિફળા ચૂર્ણ મધ-ઘી સાથે ચાટવાથી ત્રિદોષથી થતો દુઃખાવો પણ નાશ પામે છે.

ત્રિવૃત્કૃષ્ણાહરીતક્યો દ્વિચતુષ્પઞ્ચભાગિકાઃ । ગુટિકા ગુડતુલ્યાસ્તા વિડ્વિબન્ધગદાપહાઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિવૃત, કૃષ્ણા અને હરિતકી બે, ચાર અને પાંચ ભાગમાં લઈને, ગોળ જેટલી મોટી ગોળી બનાવી પીવાથી કબજિયાત અને રોગ દૂર થાય છે.

હરીતકીયવક્ષારપિપ્પલીત્રિવૃતસ્તથા । ઘૃતૈશ્ચૂર્ણમિદં પેયમુદાવર્તાવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

હરિતકી, યવક્ષાર, પિપ્પળી અને ત્રિવૃતનું ચૂર્ણ ઘી સાથે પીવાથી ઉદાવર્તનો નાશ થાય છે.

ત્રિવૃદ્ધરીતકીશ્યામાઃ સ્નુહીક્ષીરેણ ભાવિતાઃ । વટિકા મૂત્રપીતાસ્તાઃ શ્રેષ્ટાશ્ચાનાહભેદિકાઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિવૃત, હરિતકી અને શ્યામા, સ્નુહીના દૂધમાં ભેજવી, પછી ગોળી બનાવી મૂત્ર સાથે પીવાથી કબજિયાત તૂટે છે.

ત્ર્યૂષણત્રિફલાધન્યવિડઙ્ગચવ્યચિત્રકૈઃ । કલ્કીકૃતૈર્ઘૃતં સિદ્ધં સંસ્કારં વાતગુલ્મનુત્ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્ર્યુષણ, ત્રિફળા, ધન્યા, વિડંગ, ચવ્યા અને ચિત્રકનો લોટ બનાવી ઘી સાથે રાંધીને પીવાથી વાયુગુલ્મનો ઉપચાર થાય છે.