ગરુડપુરાણમ્

બલાશ્વદંષ્ટ્રાબિલ્વાદિ પાઠાનાગરધાન્યકમ્ । એતદાહારસંયોગે હિતં સર્વાતિસારિણામ્ ॥ ૧,૧૭૦.

બલા, અશ્વદંષ્ટ્રા, બિલ્વ, પાઠા, નાગરાં અને ધાણિયાને ભોજનમાં ઉમેરવાથી બધા अतिसારવાળાને લાભ થાય છે.

બિલ્વચૂતાસ્થિક્વાથશ્ચ ખણ્ડં મધ્વતિસારનુત્ । અતિસારે હિતા તદ્વત્કુટજત્વક્કણાયુતા ॥ ૧,૧૭૦.

બિલ્વ અને કેરીના ગૂઠથી બનેલો કઢો, તેમાં ખાંડ નાખી પીવડાવવાથી अतिसાર દૂર થાય છે; એ જ રીતે કુટજના છાલથી બનેલો કઢો પણ લાભદાયી છે.

વત્સકાતિવિષાવિશ્વકણાકન્દકષાયકઃ । પ્રયુક્તશ્ચામશૂલાઢ્યે હ્યતીસારે સશોણિત ॥ ૧,૧૭૦.

વત્સક, અતિવિષા, વિશ્વકણા અને કંદથી બનેલો કઢો દુખાવાવાળો અને લોહી આવતો अतिसારમાં લાભ કરે છે.

ચિકિત્સાથ ગ્રહણ્યાસ્તુગ્રહણી ચાગ્રિનાશિની । ચિત્રકાક્વાથક્લકાભ્યાં ગ્રહણીઘ્નં ક્ષૃતં હવિઃ । ગુલ્મશોથોદરપ્લીહશૂલાર્શોઘ્નં પ્રદીપનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

હવે ગ્રહણીની સારવાર: ચિત્રકના કઢા અને પેસ્ટથી બનેલું ઘી ગ્રહણીનો નાશ કરે છે, પાચનશક્તિ વધારતું અને ગુલ્મ, સૂજન, પેટના રોગ, પળીહા, દુખાવો અને અર્જસ દૂર કરે છે.

સૌવર્ચલં સૈન્ધવઞ્ચ વિડઙ્ગૌદ્ભિદમેવ ચ । સામુદ્રેણ સમં પઞ્ચલવણાન્યત્ર યોજયેત્ ॥ ૧,૧૭૦.

સૌવર્ચલ, સૈંધવ, વિડંગ, ઉદ્ભિદ અને સામુદ્ર — આ પાંચ મીઠાં અહીં સાથે ઉપયોગ કરવા.

ભેષજં શસ્ત્રક્ષારાગ્ન્યસ્ત્રિધા વૈ ચાર્શસાં હરમ્ । વિદ્ધિ તચ્ચાર્શસોઘ્નન્તુ યદ્ધિ તક્રં નવોદ્ધૃતમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

અરસના ઉપચાર માટે ત્રણ રીત છે: શસ્ત્રક્રિયા, ક્ષાર અને અગ્નિ. તાજું મથેલું છાસ પણ અરસ માટે ઉત્તમ દવા છે.

ગુડૂટીં પિપ્પલીયુક્તામભયાં ઘૃતભર્જિતામ્ । ત્રિવૃદર્શોવિનાશાર્થં ભક્ષયેદમ્લલોણિકામ્ ॥ ૧,૧૭૦.

ગુલવેલ, પીપળી અને ઘીમાં તળેલી હરડેમાંથી બનાવેલી ખાટી અને મીઠી વાનગીઓ ખાવાથી અરસ અને કબજિયાત દૂર થાય છે.

તિલેક્ષુરસસંયોગશ્ચાર્શઃ કુષ્ઠ વિનાશનઃ । પઞ્ચકોલં સમરિચં સત્ર્યૂષણમથાગ્નિકૃત્ ॥ ૧,૧૭૦.

તલના રસનું મિશ્રણ અરસ અને ત્વચાના રોગો દૂર કરે છે. પાંચ પ્રકારના કોલા, મરી અને ત્રણ પ્રકારના તીખા મસાલા પાચનશક્તિ વધારે છે.

હરીતકી ભક્ષ્યમાણા નાગેરણ ગુડેન વા । સૈન્ધવોપહિતા વાપિ સાતત્યેનાગ્નિદીપની ॥ ૧,૧૭૦.

હરડે, અથવા તો આદુ અને ગોળ સાથે, અથવા સૈંધવ મીઠા સાથે નિયમિત રીતે ખાવાથી જઠરાગ્નિ સદાય તેજ રહે છે.

ફલત્રિકામૃતાસાતિક્તાભૂનિમ્બનિમ્બજઃ । ક્વાથઃ ક્ષૌદ્રયુતો હન્યાત્પાણ્ડુરોગં સકામલમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

ફળત્રિક, અમૃત, કડવું ભૂનિંબ અને નિમના કઢા સાથે મધ મિક્સ કરીને પીવાથી પીળીયા અને પાંડુ રોગ નાશ પામે છે.

ત્રિવૃચ્ચ ત્રિફલા શ્યામા પિપ્પલી શર્કગ મધુ । મોદકઃ સન્નિપાતાન્તો રક્તપિત્તજ્વરાપહઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિવૃત, ત્રિફળા, શ્યામા, પીપળી, ખાંડ અને મધથી બનેલો લાડુ રક્તપિત્ત અને તાવ તેમજ જટિલ રોગો દૂર કરે છે.

વાસાયાં વિદ્યમાનાયામાશાયાં જીવિતસ્ય ચ । રક્તપિત્તી ક્ષયી કાસી કિમર્થમવસીદતિ ॥ ૧,૧૭૦.

શરીરમાં વસાનું રહેવુ અને જીવતાની હાજરીમાં પણ, રક્તપિત્ત, ક્ષય અને ઉધરસથી પીડિત માણસ કેમ દુર્બળ થાય છે?

આટરૂપકમૃદ્વીકાપથ્યાક્વાથઃ સશર્કરઃ । ક્ષૌદ્રાઢ્યઃ કાસનિઃ શ્વાસરક્તપિત્તનિબર્હણઃ ॥ ૧,૧૭૦.

આટરૂપ, દ્રાક્ષ અને પથ્યા સાથે બનાવેલો કઢો, ખાંડ અને વધુ મધ સાથે, ઉધરસ, શ્વાસ અને રક્તપિત્તના રોગો દૂર કરે છે.

વાસારસઃ ખણ્ડમધુયુતઃ પીતોઽથરક્તજિત્ । સલ્લકીબદરીજમ્બુપ્રિયાલામ્રાર્જુનં ધવઃ । પીતં ક્ષીરઞ્ચ મધ્વાઢ્યં પૃથક્છોણિતવારણમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

વસાનું રસ ખાંડ સાથે પીવાથી રક્તના રોગો મટે છે. સલકી, બોર, જાંબુ, પ્રિયાળ, કેરી, અર્જુન અને ધવ, દૂધ અને મધ સાથે જુદાજુદા પીવાથી પણ રક્તપ્રસ્રાવ અટકે છે.

સમૂલફલપત્રાયા નિર્ગુણ્ડ્યાઃ સ્વરસૈર્ઘૃતમ્ । સિદ્ધં પીત્વા ક્ષયક્ષીણી નિર્વ્યાદિર્ભાતિ દેવવત્ ॥ ૧,૧૭૦.

નિર્ગુંડીના મૂળ, ફળ અને પાનના રસથી બનાવેલું ઘી પીવાથી ક્ષયગ્રસ્ત વ્યક્તિ નિરોગી થાય છે અને દેવ સમાન તેજસ્વી બને છે.

હરીતકી કણા શુણ્ઠી મરિચં ગુડસંયુતમ્ । કાસઘ્નો મોદકઃ પ્રોક્તસ્તૃષ્ણારોચકનાશનઃ ॥ ૧,૧૭૦.

હરડે, પીપળી, સૂંઠ, મરી અને ગોળથી બનેલો લાડુ ઉધરસ દૂર કરે છે અને તરસ તથા ભુખ ન લાગવી પણ દૂર કરે છે.

કણ્ટકારિગુડૂચીભ્યાં પૃથક્ત્રિંશત્પલે રસે । પ્રસ્થં સિદ્ધં ઘૃતં સ્યાચ્ચ કાસનુદ્વહ્નિદાપનમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

કાંટાકારી અને ગુલવેલના રસમાંથી ત્રીસ પલાનું જુદાજુદું લઈ, એક પ્રસ્થ ઘીમાં બનાવેલું ઘી ઉધરસ માટે અને જઠરાગ્નિ વધારવા માટે ઉત્તમ છે.

કૃષ્ણા ધાત્રી શિતા શુણ્ઠી હક્કાઘ્ની મધુસંયુતા । હિક્કાશ્વાસી પિવેદ્ભાર્ઙ્ગો સવિશ્વામુષ્ણવારિણા ॥ ૧,૧૭૦.

કાળી મકોઈ, આમળા, સફેદ મકોઈ, સૂંઠ અને મધ સાથે લઈએ તો હીક્કા અને શ્વાસની તકલીફ દૂર થાય છે. ભારંગો, વિશ્વા અને ગરમ પાણી સાથે પીવું જોઈએ.

તૈલાક્તં સ્વરભેદે વા ખાદિરં ધારયેન્મુખે । પથ્યાં પિપ્પલિકાયુક્તાં સંયુક્તાં નાગરેણ વા ॥ ૧,૧૭૦.

સ્વરભેદ માટે તેલ લગાવેલું ખાદિર મોઢામાં રાખવું, અથવા પથ્યા પીપળી સાથે, અથવા આદુ સાથે મિક્સ કરીને લેવુ જોઈએ.

વિડઙ્ગત્રિલાચૂર્ણં છર્દિહૃન્મધુના સહ । આમ્રજમ્બૂકષાયં વા પિબોન્માક્ષિકસંયુતમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

વિડંગ અને ત્રિલાનું ચૂર્ણ મધ સાથે, અથવા કેરી અને જાંબુના કઢા સાથે મધ મિક્સ કરીને પીવાથી ઉલટીમાં રાહત મળે છે.

છર્દિ સર્વાં પ્રણુદતિ તૃષ્ણાઞ્ચૈવાપકર્ષતિ । ત્રિફલા ભ્રમમૂર્છાહૃત્પીતા સા મધુનાપિ વા ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા અને મધ સાથે પીવાથી તમામ ઉલટી, તરસ, ચક્કર અને બેહોશી દૂર થાય છે.

પઞ્ચગવ્યં હિતં પાનાદપસ્મારગ્રહાદિનુત્ । કૂષ્માણ્ડકરસો વાજ્યં સયષ્ટિકં તદર્થકૃત્ ॥ ૧,૧૭૦.

પંચગવ્ય પીવાથી અપસ્માર અને ભૂતાદિ રોગો દૂર થાય છે. કૂષ્માંડનો રસ અને ચોખા સાથે પણ એ જ લાભ મળે છે.

બ્રાહ્મીરસવચાકુષ્ઠશઙ્ખપુષ્પીભિરેવ ચ । પુરાણં સેવ્યમુન્માદગ્રહાપસ્મારદ્ઘૃનુતમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

બ્રાહ્મી, વચા, કુષ્ટ અને શંખપુષ્પી સાથે તૈયાર કરેલું જૂનું ઘી ઉન્માદ, ભૂતગ્રસ્તતા અને અપસ્માર માટે ઉપયોગી છે.

અશ્વગન્ધાકષાયે ચ કલ્કે ક્ષીરે ચતુર્ગુણે । ઘૃતપક્વન્તુ વાતઘ્નં વૃષ્યં માં સાય પુત્રકૃત્ ॥ ૧,૧૭૦.

અશ્વગંધાનું કઢું કે તેનો લોટ ચારગણું દૂધમાં ઘી સાથે રાંધીને પીવાથી વાયુ શમાય છે, પુરૂષત્વ વધે છે અને સંતાનની પ્રાપ્તિ થાય છે.

નીલીમુણ્ડીરિકાચૂર્ણં મધુસર્પિઃ સમન્વિતમ્ । છિન્નાક્વાથં પિબન્હન્તિ વાતરક્તં સુદુસ્તરમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

નીલી અને મુંડીનું ચૂર્ણ મધ અને ઘી સાથે, અને છિન્નાનું કઢું સાથે પીવાથી ભારે વાયુરક્ત પણ નાશ પામે છે.

સગુડાઃ પઞ્ચ પથ્યાશ્ચ કુષ્ટાર્શોવાતસાદનાઃ । ગડચીસ્વરસં કલ્કં ચૂર્ણં વા ક્વાથમેવ વા ॥ ૧,૧૭૦.

પાંચ પથ્યા અને ગોળ સાથેના ઉપાય કષ્ટ, અર્જસ અને વાયુના રોગોમાં લાભદાયી છે; તેનો રસ, લોટ, ચૂર્ણ કે કઢું ઉપયોગી છે.

વાતરક્તાન્તકં કાલાગુડૂચીક્વાથકલ્કતઃ । કુષ્ઠવ્રણાદિશમનં શૃતમાજ્યં સદુગ્ધકમ્ ॥ ૧,૧૭૦.

કાળી ગુડૂચીનું કઢું અને લોટ વાયુરક્તને દૂર કરે છે; તેને ઘી અને દૂધમાં રાંધીને પીવાથી કષ્ટ, ઘા અને આવા રોગો શમાય છે.

ત્રિફલાગુગ્ગુલુર્વાતરક્તમૂર્છાપહારકઃ । ઊરુસ્તમ્ભવિનાશાય ગોમૂત્રેણ ચ ગુગ્ગુલુઃ ॥ ૧,૧૭૦.

ત્રિફળા અને ગુગ્ગળ વાયુરક્ત અને બેભાનપણું દૂર કરે છે; ગુગ્ગળ ગાયના મૂત્ર સાથે thighsની જડતા નાશ કરે છે.

શુણ્ઠીગોક્ષુરકક્વાથઃ સામવાતાર્તિશૂલનુત્ । દશમૂલામૃતૈરણ્ડરાસ્નાનાગરદારુભિઃ ॥ ૧,૧૭૦.

સૂંઠ અને ગોક્ષુરનું કઢું વાયુ અને સામવાતથી થતો દુઃખાવો દૂર કરે છે; દશમૂળ, અમૃત, એરંડ, રસ્ના, સૂંઠ અને દારુ સાથે પણ લાભદાયી છે.