ગરુડપુરાણમ્

અન્યો વિચિત્રવીર્યોઽભૂત્કાશીરાજસુતાપતિઃ । વિચિત્રવીર્યે સ્વર્યાતે વ્યાસાત્તત્ક્ષેત્રતોઽભવત્ ॥ ૧,૧૪૫.

બીજા પુત્ર વિચિત્રવીર્ય હતા, જે કાશીરાજની પુત્રીના પતિ હતા; વિચિત્રવીર્યના અવસાન પછી, વ્યાસજી દ્વારા નિયોગથી પુત્રો જન્મ્યા.

ધૃતરાષ્ટોઽમ્બિકાપુત્રઃ પાણ્ડુરામ્બાલિકાસુતઃ । ભુજિષ્યાયાન્તુ વિદુરો ગાન્ધાર્યાં ધૃતરાષ્ટ્રતઃ ॥ ૧,૧૪૫.

ધૃતરાષ્ટ્ર અંબિકાના પુત્ર હતા, પાંડુ અંબાલિકાના પુત્ર હતા અને વિદુર ભુજિશ્યાના પુત્ર હતા. ગાંધારીમાંથી ધૃતરાષ્ટ્રને પુત્રો થયા.

દુર્યોધનપ્રધાનાસ્તુ શતસંખ્યા મહાબલાઃ । પાણ્ડોઃ કુન્ત્યાઞ્ચ માદ્યાં ચ પઞ્ચ પુત્રાઃ પ્રજજ્ઞિરે ॥ ૧,૧૪૫.

દુર્યોધનના નેતૃત્વમાં સો બલવાન પુત્રો હતા. પાંડુથી, કુંતી અને માદ્રીમાંથી, પાંચ પુત્રો જન્મ્યા.

યુધિષ્ઠિરો ભીમસેનો હ્યર્જુનો નકુલસ્તથા । સહદેવશ્ચ પઞ્ચૈતે મહાબલપરાક્રમાઃ ॥ ૧,૧૪૫.

યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ—આ પાંચેય મહાન બલવાન અને પરાક્રમી હતા.

કુરુપાણ્ડવયોર્વૈરં દૈવયો ગાદ્બભૂવ હ । દુર્યોધનેનાધીરેણ પાણ્ડવાઃ સમુપદ્રુતાઃ ॥ ૧,૧૪૫.

કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે વૈર ભાગ્યવશ ઊભું થયું; દુર્યોધનના દુશાસનથી પાંડવો ઘણી મુશ્કેલીમાં મૂકાયા.

દગ્ધા જતુગૃહે વીરાસ્તે મુક્તાઃ સ્વધિયામલાઃ ॥ ૧,૧૪૫.

જતુગૃહ દાઝાયું ત્યારે એ વીરોએ પોતાની બુદ્ધિથી બચી ગયા; એમનું મન શુદ્ધ હતું.

તતસ્તદેકચક્રાયાં બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશને । વિવિશુસ્તે મહાત્માનો નિહત્ય બકરાક્ષસમ્ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી એ મહાન આત્માઓએ એકચક્રા ગામના બ્રાહ્મણના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો, બકાસુર રાક્ષસને મારીને.

તતઃ પાઞ્ચાલવિષયેદ્રૌપદ્યાસ્તે સ્વયંવરમ્ । વિજ્ઞાય વીર્યશુલ્કાન્તાં પાણ્ડવા ઉપયેમિરે ॥ ૧,૧૪૫.

પછી પાંછાલ દેશમાં, પાંડવો દ્રૌપદીનું સ્વયંવર જીત્યા, કારણ કે તેઓ જાણતા હતા કે એ પરાક્રમનો પુરસ્કાર છે.

દ્રોણભીષ્માનુમત્યા તુ ધૃતરાષ્ટ્રઃ સમાનયત્ । અર્દ્વરાજ્યં તતઃ પ્રાપ્તા ઇન્દ્રપ્રસ્થે પુરોત્તમે ॥ ૧,૧૪૫.

દ્રોણ અને ભીષ્મની મંજૂરીથી ધૃતરાષ્ટ્રે સમાધાન કર્યું; ત્યારબાદ પાંડવોને ઈન્દ્રપ્રસ્થના સુંદર શહેરમાં અડધું રાજ્ય મળ્યું.

રાજસૂયન્તતશ્ચક્રુઃ સભાં કૃત્વા યતવ્રતાઃ । અર્જુનો દ્વારવત્યાન્તુ સુભદ્રાં પ્રાપ્તવાન્પ્રિયામ્ । વાસુદેવસ્ય ભગિનીમનુમત્યા મુરદ્વિષઃ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી તેમણે સભા બનાવી રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો; અર્જુને દ્વારકામાં કૃષ્ણની બહેન સુભદ્રાને, મુરશત્રુ કૃષ્ણની મંજૂરીથી, પત્ની તરીકે મેળવ્યા.

નન્દિઘોષં રથં દિવ્યમગ્નેર્ઘનુરનુત્તમમ્ । ગાણ્ડીવં નામ તદ્દિવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ । અક્ષયાન્સાયકાંશ્ચૈવ તથાભેદ્યઞ્ચ દંશનમ્ ॥ ૧,૧૪૫.

અર્જુને દિવ્ય નંદિઘોષ રથ, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ ગાંડીવ ધનુષ્ય, અક્ષય તુણીર અને ભેદી ન થતી કવચ પ્રાપ્ત કરી.

સ તેન ધનુષા વીરઃ પાણ્ડવો જાતવેદસમ્ । કૃષ્ણદ્વિતીયો બીભત્સુરતર્પયત વીર્યવાન્ ॥ ૧,૧૪૫.

એ ધનુષ્યથી પાંડવ અર્જુને, કૃષ્ણ સાથે, જતવેદસ અગ્નિદેવને મહાન તૃપ્તિ આપી.

નૃપાન્દિગ્વિજયે જિત્વા રત્નાન્યાદાય વૈ દદૌ । યુધિષ્ઠિરાય મહતે ભ્રાત્રે નીતિવિદે મુદા ॥ ૧,૧૪૫.

ચારે દિશાના રાજાઓને જીતીને, અર્જુને એમના રત્નો લઈને આનંદપૂર્વક પોતાના ધર્મજ્ઞ ભાઈ યુધિષ્ઠિરને આપ્યા.

યુધિષ્ઠિરોઽપિ ધર્માત્મા ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ । જિતો દુર્યોધનેનૈવ માયાદ્યૂતેન પાપિના । કર્ણદુઃ શાસનમતે સ્થિતેન શકુનેર્મતે ॥ ૧,૧૪૫.

યુધિષ્ઠિર પણ, ધર્મપ્રેમી અને ભાઈઓથી ઘેરાયેલા, દુર્યોધનના પાપી અને માયાવાળી જૂએ, કર્ણ, દુશાસન અને શકુનીની સલાહથી, હારી ગયા.

અથ દ્વાદશ વર્ષાણિ વને તેપુર્મહત્તપઃ । સધૌમ્યા દ્રૌપદીષષ્ઠા મુનિવૃન્દાભિસંવૃતાઃ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી બાર વર્ષ સુધી તેઓ દ્રૌપદી અને ઋષિ ધૌમ્ય સાથે, અનેક મુનિઓની વચ્ચે, વનમાં મહાન તપસ્યા કરતા રહ્યા.

યયુર્વિરાટનગરં ગુપ્તરૂપેણ સંશ્રિતાઃ । વર્ષમેકં મહાપ્રાજ્ઞા ગોગ્રહાત્તમપાલયન્ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી તેઓ ગુપ્ત વેશમાં વિરાટનગર ગયા અને એક વર્ષ સુધી ગૌશાળામાં રહીને સેવા કરી.

તતે યાતાઃ સ્વકં રાષ્ટ્રં પ્રાર્થયામાસુરાદૃતાઃ । પઞ્ચગ્રામાનર્ધરાજ્યાદ્વીરા દુર્યોધનં નૃપમ્ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી પોતાના રાજ્યમાં પાછા જઈ, પાંડવોને અડધા રાજ્યના બદલે પાંચ ગામો માટે રાજા દુર્યોધનને વિનંતી કરી.

નાપ્તવન્તઃ કુરુક્ષેત્રે યુદ્ધઞ્ચક્રુર્બલાન્વિતાઃ । અક્ષૌહિણીભિર્દિવ્યાભિઃ સપ્તભિઃ પરિવારિતાઃ ॥ ૧,૧૪૫.

પણ તેમને ગામો ન મળતાં, પાંડવો સાત દિવ્ય અક્ષૌહિણી સેના સાથે કુરુક્ષેત્રમાં યુદ્ધ કરવા ઊભા રહ્યા.

એકાદશભિરુદ્યુક્તા યુક્તા દુર્યોધનાદયઃ । આસીદ્યુદ્ધં સંકુલં ચ દેવાસુરરણોપમમ્ ॥ ૧,૧૪૫.

દુર્યોધન અને તેના સાથીઓ અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના સાથે યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા; એ યુદ્ધ દેવ-અસુરના યુદ્ધ જેવું ભયાનક અને ગૂંચવણભર્યું હતું.

ભીષ્મઃ સેનાપતિરભૂદાદૌ દૌર્યોધને બલે । પાણ્ડવાનાં શિખણ્ડી ચ તયોર્યુદ્ધં બભૂવ હ । શસ્ત્રાશસ્ત્રિ મહાઘોરં ધસરાત્રં શરાશરિ ॥ ૧,૧૪૫.

શરૂઆતમાં દુર્યોધનની સેના માટે ભીષ્મ પિતામહ મુખ્ય હતા, જ્યારે પાંડવો તરફથી શિખંડી નેતા બન્યા. બંને પક્ષો વચ્ચે દસ દિવસ સુધી ભયાનક યુદ્ધ થયું, જેમાં શસ્ત્રો અથડાયા અને તીરોની વરસાત થઈ.

શિખણ્ડ્યર્જુનબાણૈશ્ચ ભીષ્મઃ શરશતૈશ્ચિતઃ । ઉત્તરાયણમાવીક્ષ્ય ધ્યાત્વા દેવં ગદાધરમ્ ॥ ૧,૧૪૫.

શિખંડી અને અર્જુનના અસંખ્ય તીરો ભીષ્મ પિતામહના શરીરમાં વીંધાયા. ઉત્તરાયણ શરૂ થતું જોઈને, ભીષ્મ પિતામહે ગદાધારી ભગવાનનું ધ્યાન ધરીને ધ્યાનમાં તલીન થયા.

ઉક્ત્વા ધર્માન્બહુવિધાંસ્તર્પયિત્વા પિતૄન્બહૂન્ । આનન્દે તુ પદે લીનો વિમલે મુક્તકિલ્બિષે ॥ ૧,૧૪૫.

ભીષ્મ પિતામહે અનેક પ્રકારના ધર્મની વાતો કરી, અનેક પિતૃઓને તૃપ્ત કર્યા અને પછી શુદ્ધ, નિર્દોષ અને આનંદમય અવસ્થામાં લીન થયા.

તતો દ્રોણો યયૌ યોદ્ધું ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન બીર્યવાન્ । દિનાનિ પઞ્ચ તદ્યુદ્ધમાસીત્પરમદારુણમ્ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી પરાક્રમી દ્રોણાચાર્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે યુદ્ધ કરવા ગયા. એ યુદ્ધ પાંચ દિવસ સુધી ચાલ્યું અને અત્યંત ભયાનક રહ્યું.

યત્ર તે પૃથિવીપાલા હતાઃ પાર્થેન સંગરે । શોકસાગરમાસાદ્ય દ્રોણોઽપિ સ્વર્ગમાપ્તવાન્ ॥ ૧,૧૪૫.

તે યુદ્ધમાં પૃથ્વીના રાજાઓ અર્જુનના હાથે માર્યા ગયા. ભારે દુઃખમાં ડૂબેલા દ્રોણાચાર્યે પણ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.

તતઃ કર્ણા યયૌ યોદ્ધુમર્જુનેન મિહાત્મના । દિનદ્વયં મહાયુદ્ધં કૃત્વા પાર્થાસ્ત્રસાગરે । નિમગ્નઃ સૂર્યલોકન્તુ તતઃ પ્રાપ સ વીર્યવાન્ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી પરાક્રમી કર્ણ અર્જુન સામે યુદ્ધ કરવા ગયો. બે દિવસ સુધી ભયાનક યુદ્ધ થયું, જેમાં કર્ણ અર્જુનના શસ્ત્રોના સાગરમાં ડૂબી ગયો અને પછી સૂર્યલોકને પ્રાપ્ત થયો.

તતઃ શલ્યો યયૌ યોદ્ધું ધર્મરાજેન ધીમતા । દિનાર્ધેન હતઃ શલ્યો બાણૈર્જ્વલનસન્નિભૈઃ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી શલ્ય બુદ્ધિશાળી ધર્મરાજા સામે યુદ્ધ કરવા ગયો. માત્ર અડધા દિવસે જ અગ્નિ સમાન તીરો વડે શલ્યનો સંહાર થયો.

દુર્યોધનોઽથ વેગેન ગદામાદાય વીર્યવાન્ । અભ્યધાવત વૈ ભીભં કાલાન્તકયમોપમઃ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી દુર્યોધન પુરજોશમાં ગદા લઈને યુદ્ધ માટે દોડી આવ્યો, જાણે સમયના અંતે આવનારો કાળ હોય તેમ.

અથ ભીમેન વીરેણ ગદયા વિનિપાતિતઃ । અશ્વત્થામા ગતો દ્રૌણિઃ સુપ્તસૈન્યં તતો નિશિ ॥ ૧,૧૪૫.

પછી પરાક્રમી ભીમસેને ગદા વડે દુર્યોધનને પછાડ્યો. ત્યારબાદ દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામા રાત્રે સુતા સૈનિકો પાસે ગયો.

જઘાન બાહુવીર્યેણ પિતુર્વધમનુસ્મરન્ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નં જઘાનાથ દ્રૌપદેયાંશ્ચ વીર્યવાન્ ॥ ૧,૧૪૫.

પિતાના મૃત્યુની યાદમાં, અશ્વત્થામાએ પોતાની શક્તિથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને દ્રૌપદીના પુત્રોને મારી નાખ્યા.