ગરુડપુરાણમ્

દક્ષિણાન્તુ દિશં યે ચ માર્ગયન્તોઽથ જાનકીમ્ । વનાનિ પર્વતાન્દ્વીપાન્નદીનાં પુલિનાનિ ચ ॥ ૧,૧૪૩.

દક્ષિણ દિશામાં જેઓ જાનકીની શોધ કરતા હતા, તેમણે વનો, પર્વતો, દ્વીપો, નદીઓ અને derenાં કિનારા શોધ્યા.

જાનકીન્તે હ્યપશ્યન્તો મરણે કૃતનિશ્ચયાઃ । સમ્પાતિવચનાજ્જ્ઞાત્વા હનૂમાન્કપિકુઞ્જરઃ ॥ ૧,૧૪૩.

જાનકી ન મળતાં તેઓ મરવાનો નિશ્ચય કર્યો. પણ સંપાતિના વચનથી વાનરપતિ હનુમાનને સાચી જાણ મળી.

શતયોજનવિસ્તીર્ણં પુપ્લુવે મકરાલયમ્ । અપશ્યજ્જાનકીં તત્ર હ્યશોકવનિકાસ્થિતામ્ ॥ ૧,૧૪૩.

હનુમાને સો યોજન પહોળા દરિયાને ફાંદી લીધો અને ત્યાં અશોકવટિકામાં બેઠેલી જાનકીને જોયા.

ભર્ત્સિતાં રાક્ષસીભિશ્ચ રાવણેન ચ રક્ષસા । ભવ ભાર્યેતિ વદતા ચિન્તયન્તીઞ્ચ રાઘવમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

જાનકી રાક્ષસીઓ અને રાવણના ધમકીઓ સહન કરતી હતી. રાવણ કહેતો, 'મારી પત્ની બન,' પણ સીતાના મનમાં તો માત્ર રામ જ હતા.

અઙ્ગુલીયં કપિર્દત્ત્વા સીતાં કૌશલ્યમબ્રવીત્ । રામસ્ય તસ્ય દૂતોઽહં શોકં મા કુરુ મૈથિલિ ॥ ૧,૧૪૩.

વાનરે સીતાને અંગૂઠી આપી અને કહ્યું, 'હું રામનો દૂત છું, માઇથિલી, દુઃખ ના કર.'

સ્વાભિજ્ઞાનઞ્ચ મે દેહિ યેન રામઃ સ્મરિષ્યતિ । તચ્છ્રુત્વા પ્રદદૌ સીતા વેણીરત્નં હનૂમતે ॥ ૧,૧૪૩.

મને કંઈક ઓળખાણ માટે આપો, જેથી રામ મને યાદ રાખે. એવું હનુમાનએ કહ્યું ત્યારે સીતાએ પોતાના વેણીનું રત્ન હનુમાનને આપ્યું.

યથા રામો નયેચ્છીઘ્રં તથા વાચ્યં ત્વયા કપે । તથેત્યુક્ત્વા તુ હનુમાન્વનં દિવ્યં બભઞ્જ હ ॥ ૧,૧૪૩.

તમે રામને એવી રીતે કહેજો કે તે વહેલી તકે મને લઈ જાય. હનુમાનએ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને પછી દેવતાવટિકાને તોડી નાખી.

હત્વાક્ષં રાક્ષસાંશ્ચાન્યાન્બન્ધનં સ્વયમાગતઃ । સર્વૈરિન્દ્રજિતો બાણૈર્દૃષ્ટ્વા રાવણમબ્રવીત્ ॥ ૧,૧૪૩.

અક્ષ અને બીજા રાક્ષસોને મારીને, હનુમાન પોતે બંધનમાં આવ્યો. ઇન્દ્રજિતના બાણોથી બંધાયેલ હનુમાનને જોઈને રાવણને ખબર પડી.

રામદૂતોઽસ્મિ હનુમાન્દેહિ રામાય મૈથિલીમ્ । એતચ્છ્રુત્વા પ્રકુપિતો દીપયામાસ પુચ્છકમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

હનુમાને કહ્યું: 'હું રામનો દૂત છું, સીતાજીને રામને આપી દો.' આવું સાંભળીને રાવણ ગુસ્સે થયો અને હનુમાનની પૂંછે આગ લગાવી.

કપિર્જ્વલિતલાઙ્ગૂલો લઙ્કાં દેહેઽ મહાબલઃ । દગ્ધ્વા લઙ્કાં સમાયાતો રામપાર્શ્વં સ વાનરઃ ॥ ૧,૧૪૩.

મહાબળવાન વાનર, જ્યોતીલ પૂંછ સાથે, લંકાને બળાવીને પછી રામજી પાસે પાછો ગયો.

જગ્ધ્વા ફલં મધુવને દૃષ્ટા સીતત્યવેદયત્ । વેણીરત્નઞ્ચ રામાય રામો લઙ્કાપુર્રી યયૌ ॥ ૧,૧૪૩.

મધુવનમાં ફળ ખાઈ અને સીતાજીને મળ્યા પછી, હનુમાને રામને બધું કહ્યું અને વેણીનું રત્ન આપ્યું. ત્યારબાદ રામ લંકાપુર તરફ નીકળી પડ્યા.

સસુગ્રીવઃ સ હનુમાન્સાંગદશ્ચ સલક્ષ્મણઃ । વિભીષણોઽપિ સમ્પ્રાપ્તઃ શરણં રાઘવં પ્રતિ ॥ ૧,૧૪૩.

સુગ્રીવ, હનુમાન, અંગદ, લક્ષ્મણ અને વિભીષણ, જે રાઘવ પાસે આશ્રય લેવા આવ્યા હતા, એમની સાથે રામજી આગળ વધ્યા.

લઙ્કૈશ્વર્યેષ્વભ્યષિઞ્ચદ્રામસ્તં રાવણાનુજમ્ । રામો નલેન સેતુઞ્ચ કૃત્વાબ્ધૌ ચોત્તતાર તમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે રાવણના ભાઈને લંકાના રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા અને નલ સાથે સમુદ્ર પર પુલ બાંધીને પાર ઉતર્યા.

સુવેલાવસ્થિતશ્ચૈવ પુરીં લઙ્કાં દદર્શહ । અથ તે વાનરા વીરા નીલાઙ્ગદનલાદયઃ ॥ ૧,૧૪૩.

સુવેલ પર્વત પર ઊભા રહીને રામે લંકાપુરને જોયું. પછી વાનરવીરો - નીલ, અંગદ, નલ અને બીજા -

ધૂમ્રધૂમ્રાક્ષવીરેન્દ્રા જામ્બવત્પ્રમુખાસ્તદા । મૈન્દદ્વિવિદમુખ્યાસ્તે પુરીં લઙ્કાં બભઞ્જિરે ॥ ૧,૧૪૩.

જાંબવાન અને મેઈંદ, દ્વિવિદ જેવા મુખ્ય વાનરો તથા ધૂમ્રાક્ષ જેવા રાક્ષસ વડાઓએ લંકાપુરને તોડી નાખવાનું શરૂ કર્યું.

રાક્ષસાંશ્ચ મહાકાયાન્કાલાઞ્જનચયોપમાન્ । રામઃ સલક્ષ્મણો હત્વા સકપિઃ સર્વરાક્ષસાન્ ॥ ૧,૧૪૩.

રામ, લક્ષ્મણ અને વાનરો સાથે મળીને, મોટા અને કાળાં રાક્ષસોને, જે કાળાં કૂદળા જેવા હતાં, બધાને મારી નાખ્યા.

વિદ્યુજ્જિહ્વઞ્ચ ધૂમ્રાક્ષં દેવાન્તકનરાન્ત કૌ । મહોદરમહાપાર્શ્વાવતિકાયં મહાબલમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

વિદ્યુજ્ઝિહ્વ, ધૂમ્રાક્ષ, દેવાંતક, નરાંતક, મહોદર, મહાપાર્શ્વ, અતિકાય અને બીજા મહાબળવાન રાક્ષસોને પણ મારે નાખ્યા.

કુમ્ભં નિકુમ્ભં મત્તઞ્ચ મકરાક્ષં હ્યકમ્પનમ્ । પ્રહસ્તં વીરમુન્મત્તં કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

કુંભ, નિકુંભ, મત્ત, મકરાક્ષ, અકમ્પન, પ્રહસ્ત અને મહાબળવાન કુંભકર્ણને પણ રામે સંહાર્યા.

રાવણિં લક્ષ્મણોઽચ્છિન્ત હ્યસ્ત્રાદ્યૈ રાઘવો બલી । નિકૃત્ય બાહુચક્રાણિ રાવણન્તુ ન્યપાતયન્ ॥ ૧,૧૪૩.

લક્ષ્મણે રાવણને શસ્ત્રોથી ઘાયલ કર્યો અને બળવાન રાઘવે તેના હાથ કાપી નાખ્યા અને રાવણને ધરાશાયી કર્યો.

સીતાં શુદ્ધાં ગૃહીત્વાથ વિમાને પુષ્પકે સ્થિતઃ । સવાનરઃ સમાયાતો હ્યયોધ્યાં પ્રવરાં પુરીમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

પવિત્ર થયેલી સીતાજીને લઈને, પુષ્પક વિમાનમાં બેસી, વાનરો સાથે રામ અયોધ્યાના સુંદર શહેરમાં પાછા આવ્યા.

તત્ર રાજ્યં ચકારાથ પુત્ત્રવત્પાલયન્પ્રજાઃ । દશાશ્વમેધાનાહૃત્ય ગયાશિરસિ પાતનમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

ત્યાં રામે રાજ કર્યું, પ્રજાને પોતાના સંતાન જેવો સંભાળ્યો, દસ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા અને ગયામાં પિંડદાન આપ્યું.

પિણ્ડાનાં વિધિવત્કૃત્વા દત્ત્વા દાનાનિ રાઘવઃ । પુત્રૌ કુશલવૌ દૃષ્ટ્વા તૌ ચ રાજ્યેઽભ્યષેચયત્ ॥ ૧,૧૪૩.

રાઘવે પૂર્વજોના વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કર્યા, દાન આપ્યું અને પોતાના પુત્ર કુશ અને લવને જોઈને એમને રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યા.

એકાદશસહસ્રાણિ રામો રાજ્યમકારયત્ । શત્રુઘ્નો લવણં જઘ્ને શૈલૂષં ભતસ્તતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું. શત્રુઘ્ને લવણ અને પછી શૈલૂષ નામના દૈત્યને મારો.

અગસ્ત્યાદીન્મુનીન્નત્વા શ્રુત્વોત્પત્તિઞ્ચ રક્ષસામ્ । સ્વર્ગં ગતો જનૈઃ સાર્ધમયોધ્યાસ્થૈઃ કૃતાર્થકઃ ॥ ૧,૧૪૩.

અગસ્ત્ય અને અન્ય ઋષિઓને વંદન કરીને, રાક્ષસોની ઉત્પત્તિ સાંભળી, અયોધ્યાના લોકો સાથે તે પુરુષ પોતાના ધ્યેયમાં સફળ થઈ સ્વર્ગે ગયો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪૪ બ્રહ્મોવાચ । હરિવંશં પ્રવક્ષ્યામિ કૃષ્ણમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ । વસુદેવાત્તુ દેવક્યાં વાસુદેવો બલોઽભવત્ ॥ ૧,૧૪૪.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું હરિવંશ અને કૃષ્ણજીનું સર્વોત્તમ મહિમા કહું છું. વસુદેવ અને દેવકીમાંથી વાસુદેવ, એટલે કે બલરામ જન્મ્યા.

ધર્માદિરક્ષણાર્થાય હ્યધર્માદિવિનષ્ટયે । કૃષ્ણઃ પીત્વા સ્તનૌ ગાઢં પૂતનામનયત્ક્ષયમ્ ॥ ૧,૧૪૪.

ધર્મની રક્ષા અને અધર્મના નાશ માટે, કૃષ્ણે પૂતનાના સ્તન ગાઢ રીતે ચૂસી, તેને મૃત્યુ પામાડ્યો.

શકટઃ પરિવૃત્તોઽથ ભગ્નૌ ચ યમલાર્જુનૌ । દમિતઃ કાલિયો નાગો ધેનુકો વિનિપાતિતઃ ॥ ૧,૧૪૪.

કૃષ્ણે રથને પલટાવ્યો, યમલાર્જુન વૃક્ષોને તોડી નાખ્યા, કાળિયાને શાંત કર્યો અને ધેનુકાસુરને પણ નાશ કર્યો.

ધૃતો ગોવર્ધનઃ શૈલ ઇન્દ્રેણ પરિપૂજિતઃ । ભારાવતરણં ચક્રે પ્રતિજ્ઞાં કૃતવાન્હરિઃ ॥ ૧,૧૪૪.

કૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઉઠાવ્યો અને ઇન્દ્રે તેની પૂજા કરી; હરિએ પોતાનું વચન પાળ્યું અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતાર્યો.

રક્ષણાયાર્જુનાદેશ્ચ હ્યરિષ્ટાદિર્નિપાતિતઃ । કેશી વિનિહતો દૈત્યો ગોપાદ્યાઃ પરિતોષિતાઃ ॥ ૧,૧૪૪.

અર્જુન અને અન્ય ગોપાલકોની રક્ષા માટે, અરિષ્ટાસુર જેવા દૈત્યોને સંહાર્યા; કેશી દૈત્યને પણ મારેા અને ગોપાલકોએ આનંદ અનુભવ્યો.