ગરુડપુરાણમ્

પિત્રાદિભિરયોધ્યાયાં ગત્વા રામાદયઃ સ્થિતાઃ । યુધાજિતં માતુલઞ્ચ શત્રુઘ્નભરતૌ ગતૌ ॥ ૧,૧૪૩.

પછી રામાદિકો પિતા વગેરે સાથે અયોધ્યામાં ગયા અને ત્યાં રહ્યા. શત્રુઘ્ન અને ભરત પોતાના મામા યુધાજિત પાસે ગયા.

ગતયોર્નૃપવર્યોઽસૌ રાજ્યં દાતું સમુદ્યતઃ । સ રામાય તત્પુત્રાય કૈકેય્યા પ્રાર્થિતસ્તદા ॥ ૧,૧૪૩.

શત્રુઘ્ન અને ભરત ગયા પછી એ શ્રેષ્ઠ રાજા રાજ્ય આપવા તૈયાર થયા. ત્યારે કૈકેયીજીની ઇચ્છાથી રાજ્ય તેમના પુત્રને આપવાનું નક્કી કર્યું.

ચતુર્દશસમાવાસો વનેરામસ્ય વાઞ્છિતઃ । રામઃ પિતૃહિતાર્થઞ્ચ લક્ષ્મણેન ચ સીતયા ॥ ૧,૧૪૩.

રામજી માટે ચૌદ વર્ષનું વનવાસ ઇચ્છાયું. પિતાની ભલાઈ માટે રામજી લક્ષ્મણ અને સીતાજી સાથે વનમાં ગયા.

રાજ્યઞ્ચ તૃણવત્ત્યક્ત્વા શૃઙ્ગવેરપુરં ગતઃ । રથં ત્યક્ત્વા પ્રયાગઞ્ચ ચિત્રકૂટગિરિં ગતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રાજ્યને તૃણ સમાન સમજીને રામજી શ્રૃંગવેરપુર ગયા. રથ છોડીને તેઓ પ્રયાગ અને પછી ચિત્રકૂટ પર્વત પર ગયા.

રામસ્ય તુ વિયોગેન રાજા સ્વર્ગં સમાશ્રિતઃ । સંસ્કૃત્ય ભરતશ્ચાગાદ્રામમાહ બલાન્વિતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામજીના વિયોગથી રાજાએ દેહ ત્યાગ કર્યો. સંસ્કાર કર્યા પછી ભરત પોતાની સેના સાથે રામજી પાસે આવ્યા અને તેમને કહ્યું.

અયોધ્યાન્તુ સમાગત્ય રાજ્યં કુરુ મહામતે । સ નૈચ્છત્પાદુકે દત્ત્વા રાજ્યાય ભરતાય તુ ॥ ૧,૧૪૩.

અયોધ્યામાં આવીને ભરતએ કહ્યું: 'મહાન બુદ્ધિશાળી, રાજ્ય સંભાળો.' પણ રામજીએ ઇચ્છ્યું નહીં; તેમણે પોતાની પાદુકા આપી, રાજ્ય ભરતને સોંપ્યું.

વિસર્જિતોઽથ ભરતો રામરાજ્યમપાલયત્ । નન્દિગ્રામે સ્થિતો ભક્તો હ્યયોધ્યાં નાવિશદ્વ્રતી ॥ ૧,૧૪૩.

પછી ભરતને વિદાય આપી, રામરાજ્ય સંભાળ્યું. નંદિગ્રામમાં રહી, ભક્તિપૂર્વક અને વ્રત પાળતાં, તેમણે અયોધ્યામાં પ્રવેશ કર્યો નહીં.

રામોઽપિ ચિત્રકૂટાચ્ચ હ્યત્રેરાશ્રમમાયયૌ । નત્વા સુતીક્ષ્ણં ચાગસ્ત્યં દણ્ડકારણ્યમાગતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામ ચિત્રકૂટથી અત્રિ ઋષિના આશ્રમમાં આવ્યા. તેમણે સુતીક્ષ્ણ અને અગસ્ત્યને વંદન કર્યું અને પછી દંડકવનમાં પ્રવેશ કર્યો.

તત્ર શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી ચાત્તુમાગતા । નિકૃત્ય કર્ણો નાસે ચ રામેણાથાપવારિતા ॥ ૧,૧૪૩.

ત્યાં શૂર્પણખા નામની રાક્ષસી દુશ્મનાવટે આવી. રામે તેના કાન અને નાક કાપી નાખ્યા અને તેને દૂર હાંકી દીધી.

તત્પ્રેરિતઃ ખરશ્ચાગાદ્દૂષણસ્ત્રિશિરાસ્તથા । ચતુર્દશસહસ્રેણ રક્ષસાન્તુ બલેન ચ ॥ ૧,૧૪૩.

એના ઉશ્કેરવાથી ખરા, દુષણ અને ત્રિશિરા ચૌદ હજાર રાક્ષસોની સેના સાથે આવ્યા.

રામોઽપિ પ્રેષયામાસ બાણૈર્યમપુરઞ્ચ તાન્ । રાક્ષસ્યા પ્રેરિતોઽભ્યાગાદ્રાવણો હરણાય હિ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે બાણોથી તેમને યમલોક મોકલી દીધા. પછી રાક્ષસીના ઉશ્કેરવાથી રાવણ સીતાને અપહરણ કરવા આવ્યો.

મૃગરૂપં સ મારીચં કૃત્વાગ્રેઽથ ત્રિદણ્ડધૃક્ । સીતયા પ્રેરિતો રામો મારીચં નિજઘાન હ ॥ ૧,૧૪૩.

રાવણે મારિચને હરણનું રૂપ ધારણ કરાવ્યું અને તેને આગળ મોકલ્યો. સીતાના કહેવા પર રામે મારિચને મારી નાખ્યો.

મ્રિયમાણઃ સ ચ પ્રાહ હા સીતે ! લક્ષ્મણોતિ ચ । સીતોક્તો લક્ષ્મણોઽથાગાદ્રામશ્ચાનુદદર્શ તમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

મરતાં મારિચે 'હાય સીતે! હાય લક્ષ્મણ!' કહીને બૂમ પાડી. પછી સીતાના બોલાવવાથી લક્ષ્મણ આવ્યા અને રામે તેમને જોયા.

ઉવાચ રાક્ષસી માયા નૂનં સીતા હૃતેતિ સઃ । રાવણોઽન્તરમાસાદ્ય હ્યઙ્કેનાદાય જાનકીમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

રાક્ષસીએ માયાથી કહ્યું, 'નિશ્ચયે સીતાનું અપહરણ થયું છે.' રાવણે તક મળતાં જ જાનકીને પકડી લઈ ગયા.

જટાયુષં વિનિર્ભિદ્ય યયૌ લઙ્કાં તતો બલી । અશોકવૃક્ષચ્છાયાયાં રક્ષિતાં તામધારયત્ ॥ ૧,૧૪૩.

મહાબલી રાવણે જટાયુને મારી નાખ્યો અને પછી લંકા ગયો. ત્યાં તેણે સીતાને અશોકવૃક્ષોની છાંયમાં કડક રખેવાળ હેઠળ રાખી.

આગત્ય રામઃ સૂન્યાઞ્ચ પર્ણશાલાં દદર્શ હ । શોકં કૃત્વાથ જાનક્યા માર્ગણં કૃતવાન્પ્રભુઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામ ત્યાં પહોંચ્યા અને ખાલી પર્ણકુટિર જોઈ. તેમણે જાનકી માટે દુઃખ કરીને તેની શોધ શરૂ કરી.

જટાયુષઞ્ચ સંસ્કૃત્ય તદુક્તો દક્ષિણાં દિશમ્ । ગત્વા સખ્યં તતશ્ચક્રે સુગ્રીવેણ ચ રાઘવઃ ॥ ૧,૧૪૩.

જટાયુનું ક્રિયા વિધિ કરીને, જે રીતે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે દક્ષિણ દિશામાં ગયા. પછી રામે સુગ્રીવ સાથે મિત્રતા કરી.

સપ્ત તાલાન્વિનિર્ભિદ્ય શરેણાનતપર્વણા । વાલિનઞ્ચ વિનિર્ભિદ્ય કિષ્કિન્ધાયાં હરીશ્વરમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે એક જ બાણથી સાત તાડના વૃક્ષો ભેદ્યા અને પછી કિષ્કિંધામાં વાનરરાજ વાલીનો સંહાર કર્યો.

સુગ્રીવં કૃતવાન્રામ ઋશ્યમૂકે સ્વયં સ્થિતઃ । સુગ્રીવઃ પ્રેષયામાસ વાનરાન્પર્વતોપમાન્ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે સુગ્રીવને રાજગાદી આપી અને પોતે ઋશ્યમૂક પર્વત પર રહ્યા. સુગ્રીવે પહાડ જેવા બળવાન વાનરોને શોધ માટે મોકલ્યા.

સીતાયા માર્ગણં કર્તું પૂર્વાદ્યાશાસુ સોત્સવાન્ । પ્રતીચીમુત્તરાં પ્રાચીં દિશં ગત્વા સમાગતાઃ ॥ ૧,૧૪૩.

સીતાની શોધ કરવા વાનરો આનંદપૂર્વક પૂર્વ, પશ્ચિમ, ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશામાં ગયા અને પછી પાછા ભેગા થયા.

દક્ષિણાન્તુ દિશં યે ચ માર્ગયન્તોઽથ જાનકીમ્ । વનાનિ પર્વતાન્દ્વીપાન્નદીનાં પુલિનાનિ ચ ॥ ૧,૧૪૩.

દક્ષિણ દિશામાં જેઓ જાનકીની શોધ કરતા હતા, તેમણે વનો, પર્વતો, દ્વીપો, નદીઓ અને derenાં કિનારા શોધ્યા.

જાનકીન્તે હ્યપશ્યન્તો મરણે કૃતનિશ્ચયાઃ । સમ્પાતિવચનાજ્જ્ઞાત્વા હનૂમાન્કપિકુઞ્જરઃ ॥ ૧,૧૪૩.

જાનકી ન મળતાં તેઓ મરવાનો નિશ્ચય કર્યો. પણ સંપાતિના વચનથી વાનરપતિ હનુમાનને સાચી જાણ મળી.

શતયોજનવિસ્તીર્ણં પુપ્લુવે મકરાલયમ્ । અપશ્યજ્જાનકીં તત્ર હ્યશોકવનિકાસ્થિતામ્ ॥ ૧,૧૪૩.

હનુમાને સો યોજન પહોળા દરિયાને ફાંદી લીધો અને ત્યાં અશોકવટિકામાં બેઠેલી જાનકીને જોયા.

ભર્ત્સિતાં રાક્ષસીભિશ્ચ રાવણેન ચ રક્ષસા । ભવ ભાર્યેતિ વદતા ચિન્તયન્તીઞ્ચ રાઘવમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

જાનકી રાક્ષસીઓ અને રાવણના ધમકીઓ સહન કરતી હતી. રાવણ કહેતો, 'મારી પત્ની બન,' પણ સીતાના મનમાં તો માત્ર રામ જ હતા.

અઙ્ગુલીયં કપિર્દત્ત્વા સીતાં કૌશલ્યમબ્રવીત્ । રામસ્ય તસ્ય દૂતોઽહં શોકં મા કુરુ મૈથિલિ ॥ ૧,૧૪૩.

વાનરે સીતાને અંગૂઠી આપી અને કહ્યું, 'હું રામનો દૂત છું, માઇથિલી, દુઃખ ના કર.'

સ્વાભિજ્ઞાનઞ્ચ મે દેહિ યેન રામઃ સ્મરિષ્યતિ । તચ્છ્રુત્વા પ્રદદૌ સીતા વેણીરત્નં હનૂમતે ॥ ૧,૧૪૩.

મને કંઈક ઓળખાણ માટે આપો, જેથી રામ મને યાદ રાખે. એવું હનુમાનએ કહ્યું ત્યારે સીતાએ પોતાના વેણીનું રત્ન હનુમાનને આપ્યું.

યથા રામો નયેચ્છીઘ્રં તથા વાચ્યં ત્વયા કપે । તથેત્યુક્ત્વા તુ હનુમાન્વનં દિવ્યં બભઞ્જ હ ॥ ૧,૧૪૩.

તમે રામને એવી રીતે કહેજો કે તે વહેલી તકે મને લઈ જાય. હનુમાનએ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને પછી દેવતાવટિકાને તોડી નાખી.

હત્વાક્ષં રાક્ષસાંશ્ચાન્યાન્બન્ધનં સ્વયમાગતઃ । સર્વૈરિન્દ્રજિતો બાણૈર્દૃષ્ટ્વા રાવણમબ્રવીત્ ॥ ૧,૧૪૩.

અક્ષ અને બીજા રાક્ષસોને મારીને, હનુમાન પોતે બંધનમાં આવ્યો. ઇન્દ્રજિતના બાણોથી બંધાયેલ હનુમાનને જોઈને રાવણને ખબર પડી.

રામદૂતોઽસ્મિ હનુમાન્દેહિ રામાય મૈથિલીમ્ । એતચ્છ્રુત્વા પ્રકુપિતો દીપયામાસ પુચ્છકમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

હનુમાને કહ્યું: 'હું રામનો દૂત છું, સીતાજીને રામને આપી દો.' આવું સાંભળીને રાવણ ગુસ્સે થયો અને હનુમાનની પૂંછે આગ લગાવી.