ગરુડપુરાણમ્

પતિવ્રતાયા માહાત્મ્યાન્નોદ્ગચ્છતિ દિવાકરઃ । તસ્ય ચાનુદયાદ્ધાનિર્મર્ત્યાનાં ભવતાં તથા ॥ ૧,૧૪૨.

પતિવ્રતા સ્ત્રીની મહિમાથી સૂર્યોદય થતો નથી; અને સૂર્ય ન ઉગે એટલે તમે અને બીજા બધા મનુષ્યો અંધકારમાં રહી ગયા છો.

તસ્માત્પતિવ્રતામત્રેરનસૂયાં તપસ્વિનીમ્ । પ્રસાદયત વૈ પત્નીં ભાનોરુદયકામ્યયા ॥ ૧,૧૪૨.

એટલે પતિવ્રતા અને તપસ્વિ અનસૂયાજીનું મન રાખો, જેથી સૂર્યોદય થાય.

તૈઃ સા પ્રસાદિતા ગત્વા હ્યનસૂયા પતિવ્રતા । કૃત્વાદિત્યોદયં સા ચ તં ભર્તારમજીવયત્ । પતિવ્રતાનસૂયાયાઃ સીતાભૂદધિકા કિલ ॥ ૧,૧૪૨.

બધાએ જઈને પતિવ્રતા અનસૂયાજીને પ્રસન્ન કરી. તેમણે સૂર્યોદય કરાવ્યો અને પોતાના પતિને જીવંત કર્યા. ખરેખર, પતિવ્રતા અનસૂયાનો મહિમા તો સીતાજીથી પણ વધારે હતો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪૩ બ્રહ્મોવાચ । રામાયણમતો વક્ષ્યે શ્રુતં પાપવિનાશનમ્ । વિષ્ણુનાભ્યબ્જતો બ્રહ્મા મરીચિસ્તત્સુતોઽભવત્ ॥ ૧,૧૪૩.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું પાપનો નાશ કરનાર રામાયણ કહું છું. વિષ્ણુના નાભિમાંથી બ્રહ્માજી જન્મ્યા અને તેમના પુત્ર મરીચિ થયા.

મરીચેઃ કશ્યપસ્તસ્માદ્રવિસ્તસ્માન્મનુઃ સ્મૃતઃ । મનોરિક્ષ્વાકુરસ્યાભૂદ્વંશે રાજા રઘુઃ સ્મૃતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

મરીચિથી કશ્યપ, કશ્યપથી રિવિ, રિવિથી મનુ કહેવાય છે. મનુના વંશમાં ઇક્ષ્વાકુ અને ઇક્ષ્વાકુના વંશમાં રાજા રઘુ પ્રસિદ્ધ થયા.

રઘોરજસ્તતો જાતો રાજા દશરથો બલી । તસ્ય પુત્રાસ્તુ ચત્વારો મહાબલપરાક્રમાઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રઘુના પુત્ર અજ થયા, અજથી બલવાન દશરથ રાજા થયા. તેમના ચારેય પુત્રો મહાબળવાન અને પરાક્રમી હતા.

કૌસલ્યાયામ ભૂદ્રામો ભરતઃ કૈકયીસુતઃ । સુતૌ લક્ષ્મણશક્ષુઘ્નૌ સુમિત્રાયાં બભૂવતુઃ ॥ ૧,૧૪૩.

કૌશલ્યાજીથી રામ, કૈકેયીથી ભરત અને સુમિત્રાજીથી લક્ષ્મણ તથા શત્રુઘ્ન જન્મ્યા.

રામો ભક્તઃ પિતુર્માતુર્વિશ્વામિત્રાદવાપ્તવાન્ । અસ્ત્રગ્રામં તતો યક્ષીં તાટકાં પ્રજઘાન હ ॥ ૧,૧૪૩.

રામજી પિતા અને માતા પ્રત્યે ભક્ત હતા. તેમણે વિશ્વામિત્રજી પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું જ્ઞાન મેળવ્યું અને પછી યક્ષિ તાડકાને મારી નાખી.

વિશાવમિત્રસ્ય યજ્ઞે વૈ સુબાહું ન્યવધીદ્બલી । જનકસ્ય ક્રતું ગત્વા ઉપયેમેઽથ જાનકીમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

વિશ્વામિત્રના યજ્ઞમાં રામજીએ બલવાન સુબાહુને મારો. પછી જનકજીના યજ્ઞમાં જઈને જાનકીજી સાથે લગ્ન કર્યા.

ઊર્મિલાં લક્ષ્મણો વીરો ભરતો માણ્ડવીં સુતામ્ । શત્રુઘ્નો વૈ કીર્તિમતીં કુશધ્વજસુતે ઉભે ॥ ૧,૧૪૩.

વીર લક્ષ્મણે ઉર્મિલાજી સાથે, ભરતે માંડવી સાથે અને શત્રુઘ્ને કીર્તિમતી તથા કુશધ્વજની પુત્રી બંને સાથે લગ્ન કર્યા.

પિત્રાદિભિરયોધ્યાયાં ગત્વા રામાદયઃ સ્થિતાઃ । યુધાજિતં માતુલઞ્ચ શત્રુઘ્નભરતૌ ગતૌ ॥ ૧,૧૪૩.

પછી રામાદિકો પિતા વગેરે સાથે અયોધ્યામાં ગયા અને ત્યાં રહ્યા. શત્રુઘ્ન અને ભરત પોતાના મામા યુધાજિત પાસે ગયા.

ગતયોર્નૃપવર્યોઽસૌ રાજ્યં દાતું સમુદ્યતઃ । સ રામાય તત્પુત્રાય કૈકેય્યા પ્રાર્થિતસ્તદા ॥ ૧,૧૪૩.

શત્રુઘ્ન અને ભરત ગયા પછી એ શ્રેષ્ઠ રાજા રાજ્ય આપવા તૈયાર થયા. ત્યારે કૈકેયીજીની ઇચ્છાથી રાજ્ય તેમના પુત્રને આપવાનું નક્કી કર્યું.

ચતુર્દશસમાવાસો વનેરામસ્ય વાઞ્છિતઃ । રામઃ પિતૃહિતાર્થઞ્ચ લક્ષ્મણેન ચ સીતયા ॥ ૧,૧૪૩.

રામજી માટે ચૌદ વર્ષનું વનવાસ ઇચ્છાયું. પિતાની ભલાઈ માટે રામજી લક્ષ્મણ અને સીતાજી સાથે વનમાં ગયા.

રાજ્યઞ્ચ તૃણવત્ત્યક્ત્વા શૃઙ્ગવેરપુરં ગતઃ । રથં ત્યક્ત્વા પ્રયાગઞ્ચ ચિત્રકૂટગિરિં ગતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રાજ્યને તૃણ સમાન સમજીને રામજી શ્રૃંગવેરપુર ગયા. રથ છોડીને તેઓ પ્રયાગ અને પછી ચિત્રકૂટ પર્વત પર ગયા.

રામસ્ય તુ વિયોગેન રાજા સ્વર્ગં સમાશ્રિતઃ । સંસ્કૃત્ય ભરતશ્ચાગાદ્રામમાહ બલાન્વિતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામજીના વિયોગથી રાજાએ દેહ ત્યાગ કર્યો. સંસ્કાર કર્યા પછી ભરત પોતાની સેના સાથે રામજી પાસે આવ્યા અને તેમને કહ્યું.

અયોધ્યાન્તુ સમાગત્ય રાજ્યં કુરુ મહામતે । સ નૈચ્છત્પાદુકે દત્ત્વા રાજ્યાય ભરતાય તુ ॥ ૧,૧૪૩.

અયોધ્યામાં આવીને ભરતએ કહ્યું: 'મહાન બુદ્ધિશાળી, રાજ્ય સંભાળો.' પણ રામજીએ ઇચ્છ્યું નહીં; તેમણે પોતાની પાદુકા આપી, રાજ્ય ભરતને સોંપ્યું.

વિસર્જિતોઽથ ભરતો રામરાજ્યમપાલયત્ । નન્દિગ્રામે સ્થિતો ભક્તો હ્યયોધ્યાં નાવિશદ્વ્રતી ॥ ૧,૧૪૩.

પછી ભરતને વિદાય આપી, રામરાજ્ય સંભાળ્યું. નંદિગ્રામમાં રહી, ભક્તિપૂર્વક અને વ્રત પાળતાં, તેમણે અયોધ્યામાં પ્રવેશ કર્યો નહીં.

રામોઽપિ ચિત્રકૂટાચ્ચ હ્યત્રેરાશ્રમમાયયૌ । નત્વા સુતીક્ષ્ણં ચાગસ્ત્યં દણ્ડકારણ્યમાગતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામ ચિત્રકૂટથી અત્રિ ઋષિના આશ્રમમાં આવ્યા. તેમણે સુતીક્ષ્ણ અને અગસ્ત્યને વંદન કર્યું અને પછી દંડકવનમાં પ્રવેશ કર્યો.

તત્ર શૂર્પણખા નામ રાક્ષસી ચાત્તુમાગતા । નિકૃત્ય કર્ણો નાસે ચ રામેણાથાપવારિતા ॥ ૧,૧૪૩.

ત્યાં શૂર્પણખા નામની રાક્ષસી દુશ્મનાવટે આવી. રામે તેના કાન અને નાક કાપી નાખ્યા અને તેને દૂર હાંકી દીધી.

તત્પ્રેરિતઃ ખરશ્ચાગાદ્દૂષણસ્ત્રિશિરાસ્તથા । ચતુર્દશસહસ્રેણ રક્ષસાન્તુ બલેન ચ ॥ ૧,૧૪૩.

એના ઉશ્કેરવાથી ખરા, દુષણ અને ત્રિશિરા ચૌદ હજાર રાક્ષસોની સેના સાથે આવ્યા.

રામોઽપિ પ્રેષયામાસ બાણૈર્યમપુરઞ્ચ તાન્ । રાક્ષસ્યા પ્રેરિતોઽભ્યાગાદ્રાવણો હરણાય હિ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે બાણોથી તેમને યમલોક મોકલી દીધા. પછી રાક્ષસીના ઉશ્કેરવાથી રાવણ સીતાને અપહરણ કરવા આવ્યો.

મૃગરૂપં સ મારીચં કૃત્વાગ્રેઽથ ત્રિદણ્ડધૃક્ । સીતયા પ્રેરિતો રામો મારીચં નિજઘાન હ ॥ ૧,૧૪૩.

રાવણે મારિચને હરણનું રૂપ ધારણ કરાવ્યું અને તેને આગળ મોકલ્યો. સીતાના કહેવા પર રામે મારિચને મારી નાખ્યો.

મ્રિયમાણઃ સ ચ પ્રાહ હા સીતે ! લક્ષ્મણોતિ ચ । સીતોક્તો લક્ષ્મણોઽથાગાદ્રામશ્ચાનુદદર્શ તમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

મરતાં મારિચે 'હાય સીતે! હાય લક્ષ્મણ!' કહીને બૂમ પાડી. પછી સીતાના બોલાવવાથી લક્ષ્મણ આવ્યા અને રામે તેમને જોયા.

ઉવાચ રાક્ષસી માયા નૂનં સીતા હૃતેતિ સઃ । રાવણોઽન્તરમાસાદ્ય હ્યઙ્કેનાદાય જાનકીમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

રાક્ષસીએ માયાથી કહ્યું, 'નિશ્ચયે સીતાનું અપહરણ થયું છે.' રાવણે તક મળતાં જ જાનકીને પકડી લઈ ગયા.

જટાયુષં વિનિર્ભિદ્ય યયૌ લઙ્કાં તતો બલી । અશોકવૃક્ષચ્છાયાયાં રક્ષિતાં તામધારયત્ ॥ ૧,૧૪૩.

મહાબલી રાવણે જટાયુને મારી નાખ્યો અને પછી લંકા ગયો. ત્યાં તેણે સીતાને અશોકવૃક્ષોની છાંયમાં કડક રખેવાળ હેઠળ રાખી.

આગત્ય રામઃ સૂન્યાઞ્ચ પર્ણશાલાં દદર્શ હ । શોકં કૃત્વાથ જાનક્યા માર્ગણં કૃતવાન્પ્રભુઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રામ ત્યાં પહોંચ્યા અને ખાલી પર્ણકુટિર જોઈ. તેમણે જાનકી માટે દુઃખ કરીને તેની શોધ શરૂ કરી.

જટાયુષઞ્ચ સંસ્કૃત્ય તદુક્તો દક્ષિણાં દિશમ્ । ગત્વા સખ્યં તતશ્ચક્રે સુગ્રીવેણ ચ રાઘવઃ ॥ ૧,૧૪૩.

જટાયુનું ક્રિયા વિધિ કરીને, જે રીતે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે દક્ષિણ દિશામાં ગયા. પછી રામે સુગ્રીવ સાથે મિત્રતા કરી.

સપ્ત તાલાન્વિનિર્ભિદ્ય શરેણાનતપર્વણા । વાલિનઞ્ચ વિનિર્ભિદ્ય કિષ્કિન્ધાયાં હરીશ્વરમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે એક જ બાણથી સાત તાડના વૃક્ષો ભેદ્યા અને પછી કિષ્કિંધામાં વાનરરાજ વાલીનો સંહાર કર્યો.

સુગ્રીવં કૃતવાન્રામ ઋશ્યમૂકે સ્વયં સ્થિતઃ । સુગ્રીવઃ પ્રેષયામાસ વાનરાન્પર્વતોપમાન્ ॥ ૧,૧૪૩.

રામે સુગ્રીવને રાજગાદી આપી અને પોતે ઋશ્યમૂક પર્વત પર રહ્યા. સુગ્રીવે પહાડ જેવા બળવાન વાનરોને શોધ માટે મોકલ્યા.