ગરુડપુરાણમ્

અવતીર્ણો વરાહોઽથ હિરણ્યાક્ષં જઘાન હ । પૃથિવીં ધારયામાસ પાલયામાસ દેવતાઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી, વરાહ રૂપે અવતરીને, એણે હિરણ્યાક્ષ દૈત્યને મારી નાખ્યો; પૃથ્વીને ઊંચી રાખી, દેવતાઓની રક્ષા કરી.

નરસિંહોઽવર્તોર્ણોઽથ હિરણ્યકશિપુંરિપુમ્ । દૈત્યાન્નિહતવાન્વેદધર્માદીનભ્યપાલયત્ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી નરસિંહ રૂપે ભગવાન પ્રગટ થયા અને હિરણ્યકશિપુ નામના દૈત્યને માર્યા. દૈત્યોને સંહાર કર્યા પછી, તેમણે વેદ, ધર્મ અને અન્ય બધાનું રક્ષણ કર્યું.

તતઃ પરશુરામોઽભૂજ્જમદગ્નેર્જગત્પ્રભુઃ । ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં ચક્રે નિઃ ક્ષત્ત્રિયાં હરિઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી જગતના સ્વામી પરશુરામ, જમદગ્નિના પુત્ર રૂપે અવતર્યા. હરિએ એકવીસ વખત પૃથ્વીમાંથી ક્ષત્રિયોને નાશ કર્યા.

કાર્તવીર્યં જઘાનાજૌ કશ્યપાય મહીં દદૌ । યાગં કૃત્વા મહાબાહુર્મહેન્દ્રે પર્વતે સ્થિતઃ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે યુદ્ધમાં કાર્તવીર્યને મારેા અને પૃથ્વી કશ્યપને આપી. મહાબાહુ પરશુરામે યજ્ઞ કર્યા પછી મહેન્દ્ર પર્વત પર નિવાસ કર્યો.

તતો રામો ભવિષ્ણુશ્ચ ચતુર્ધા દુષ્ટર્મદનઃ । પુત્રો દશરથાજ્જજ્ઞે રામશ્ચ ભરતોઽનુજઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી દુષ્ટોના વિનાશક એવા રામ ચારે ભાગે અવતરવાના હતા. દશરથના પુત્ર રૂપે રામ જન્મ્યા અને તેમના નાના ભાઈ ભરત હતા.

લક્ષ્મણશ્ચાથ શત્રુઘ્નો રામભાર્યા ચ જાનકી । રામશ્ચ પિતૃસત્યાર્થં માતૃભ્યો હિતમાચરન્ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન જન્મ્યા અને રામની પત્ની તરીકે જાનકી. રામે પિતાની પ્રતિજ્ઞા માટે માતાઓના હિતમાં વર્તન કર્યું.

શૃઙ્ગવેરં ચિત્રકૂટં દણ્ડકારણ્યમાગતઃ । નાસાં શૂર્પણખાયાશ્ચ ચ્છિત્ત્વાથ ખરદૂષણમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે શ્રૃંગવેરપુર, ચિત્રકૂટ અને દંડકવનમાં વિહાર કર્યો. પછી શૂર્પણખાની નાક કાપી અને ખરા-દૂષણને સંહાર્યા.

હત્વા સ રાક્ષસં સીતાપહારિરજનીચરમ્ । રાવણં ચાનુજં તસ્ય લઙ્કાપુર્યાં વિભીષણમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે રાત્રે ફરતા, સીતા અપહરણ કરનાર રાવણ અને તેના ભાઈને લંકામાં મારેા. પછી વિભીષણને રાજ્ય આપ્યું.

રક્ષોરાજ્યે ચ સંસ્થાપ્ય સુગ્રીવનુમન્મુખૈઃ । આરુહ્ય પુષ્પકં સાર્ધં સીતયા પતિભક્તયા ॥ ૧,૧૪૨.

રાક્ષસોના રાજ્યમાં વિભીષણને સ્થાપિત કર્યા પછી, સુગ્રીવ અને હનુમાન સાથે, પતિભક્તા સીતાજી સાથે પુષ્પક વિમાનમાં આરૂઢ થયા.

લક્ષ્મણેનાનુકૂલેન હ્યયોધ્યાં સ્વપુરીં ગતઃ । રાજ્યં ચકાર દેવાદીન્પાલયામાસ સ પ્રજાઃ ॥ ૧,૧૪૨.

લક્ષ્મણની સાથે, રામ પોતાના અયોધ્યા નગરમાં પરત ફર્યા. તેમણે રાજ્ય કર્યું અને દેવાદિ સાથે પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

ધર્મસંરક્ષણં ચક્રે હ્યશ્વમેધાદિકાન્ક્રતૂન્ । સા મહીપતિના રેમે રામેણૈવ યથાસુખમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે ધર્મનું રક્ષણ કર્યું અને અશ્વમેઘ જેવા યજ્ઞો કર્યા. રામના શાસનમાં પૃથ્વી આનંદથી રહી.

રાવણસ્ય ગૃહે સીતા સ્થિતા ભેજે ન રાવણમ્ । કર્મણા મનસા વાચા સા ગતા રાઘવં સદા ॥ ૧,૧૪૨.

રાવણના ઘરમાં રહીને પણ સીતાજીએ કદી રાવણ તરફ મન ફેરવ્યું નહીં. કર્મ, મન અને વાણીથી હંમેશા રાઘવને જ સ્મરણ કરતી રહી.

પતિવ્રતા તુ સા સીતા હ્યનસૂયા યથૈવ તુ । પતિવ્રતાયા માહાત્મ્યં શૃણુ ત્વં કથયામ્યહમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

સીતા સાચી પતિવ્રતા હતી, જેમ અનસૂયા હતી. હવે પતિવ્રતા સ્ત્રીનું મહાત્મ્ય હું તને કહું છું, સાંભળ.

કૌશિકો બ્રાહ્મણઃ કુષ્ઠી પ્રતિષ્ઠાનેઽભવત્પુરા । તં તથા વ્યાધિતં ભાર્યા પતિં દેવમિવાર્ચયત્ ॥ ૧,૧૪૨.

પ્રતિષ્ઠાનપુરમાં કૌશિક નામના બ્રાહ્મણને કષ્ટરોગ હતો. તેમ છતાં તેની પત્નીએ પતિને દેવ સમાન માન્યો અને સેવા કરી.

નિર્ભર્ત્સિતાપિ ભર્તારં તમમન્યત દૈવતમ્ । ભર્ત્રોક્તા સાનયદ્વેશ્યાં શુલ્કમાદાય ચાધિકમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

પતિએ તિરસ્કાર કર્યો છતાં પણ તેણે પતિને દેવ સમાન જ માન્યા. પતિએ કહ્યાથી, તેણે દુષ્ટ સ્ત્રીને લઈ વધુ દક્ષિણા લઈને આવી.

પથિ સૂલે તદા પ્રોતમચૌરં ચૌરશઙ્કયા । માણ્ડવ્યમતિદુઃ ખાર્તમન્ધકારેઽથ સ દ્વિજઃ ॥ ૧,૧૪૨.

માર્ગમાં એક ચોરને ચોરીના શંકાએ સૂળી પર ચઢાવેલો હતો. ત્યાં જ અંધકારમાં ભારે પીડિત એવા માણ્ડવ્ય અને એ બ્રાહ્મણ હતા.

પત્નીસ્કન્ધસમારૂઢશ્ચાલયામાસ કૌશિકઃ । પાદાવમર્શણત્ક્રુદ્ધો માણ્ડવ્યસ્તમુવાચ હ ॥ ૧,૧૪૨.

કૌશિક પોતાની પત્નીને ખભા પર બેસાડી લઈ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેના પગ માણ્ડવ્યને લાગ્યા. માણ્ડવ્ય એથી ગુસ્સે થઈને કૌશિકને બોલ્યા.

સૂર્યોદયે મૃતિસ્તસ્ય યેનાહં ચાલિતઃ પદા । તચ્છ્રુત્વા પ્રાહ તદ્ભાર્યા સૂર્યો નોદયમેષ્યતિ ॥ ૧,૧૪૨.

માણ્ડવ્યએ કહ્યું, 'તમે પગથી મને હલાવ્યા, તેથી સૂર્યોદયે તને મૃત્યુ આવશે.' આ સાંભળીને તેની પત્નીએ કહ્યું, 'સૂર્ય ઉગશે નહીં.'

તતઃ સૂર્યોદયાભાવાદ ભવત્સતતં નિશા । બહૂન્યબ્દપ્રમાણાનિ તતો દેવા ભયં યયુઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી સૂર્ય ઉગ્યો નહીં અને લાંબા વર્ષો સુધી સતત રાત જ રહી. તેથી દેવતાઓ ભયભીત થયા.

બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુસ્તામૂચે પદ્મસમ્ભવઃ । પ્રશામ્યતે તેજસૈવ તપસ્તેજસ્ત્વનેન વૈ ॥ ૧,૧૪૨.

બધાએ બ્રહ્માજી પાસે આશરો લીધો. કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માજીએ કહ્યું: 'આ તપશ્ચર્યાની તીવ્રતા તો તપથી જ શમાય છે.'

પતિવ્રતાયા માહાત્મ્યાન્નોદ્ગચ્છતિ દિવાકરઃ । તસ્ય ચાનુદયાદ્ધાનિર્મર્ત્યાનાં ભવતાં તથા ॥ ૧,૧૪૨.

પતિવ્રતા સ્ત્રીની મહિમાથી સૂર્યોદય થતો નથી; અને સૂર્ય ન ઉગે એટલે તમે અને બીજા બધા મનુષ્યો અંધકારમાં રહી ગયા છો.

તસ્માત્પતિવ્રતામત્રેરનસૂયાં તપસ્વિનીમ્ । પ્રસાદયત વૈ પત્નીં ભાનોરુદયકામ્યયા ॥ ૧,૧૪૨.

એટલે પતિવ્રતા અને તપસ્વિ અનસૂયાજીનું મન રાખો, જેથી સૂર્યોદય થાય.

તૈઃ સા પ્રસાદિતા ગત્વા હ્યનસૂયા પતિવ્રતા । કૃત્વાદિત્યોદયં સા ચ તં ભર્તારમજીવયત્ । પતિવ્રતાનસૂયાયાઃ સીતાભૂદધિકા કિલ ॥ ૧,૧૪૨.

બધાએ જઈને પતિવ્રતા અનસૂયાજીને પ્રસન્ન કરી. તેમણે સૂર્યોદય કરાવ્યો અને પોતાના પતિને જીવંત કર્યા. ખરેખર, પતિવ્રતા અનસૂયાનો મહિમા તો સીતાજીથી પણ વધારે હતો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪૩ બ્રહ્મોવાચ । રામાયણમતો વક્ષ્યે શ્રુતં પાપવિનાશનમ્ । વિષ્ણુનાભ્યબ્જતો બ્રહ્મા મરીચિસ્તત્સુતોઽભવત્ ॥ ૧,૧૪૩.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું પાપનો નાશ કરનાર રામાયણ કહું છું. વિષ્ણુના નાભિમાંથી બ્રહ્માજી જન્મ્યા અને તેમના પુત્ર મરીચિ થયા.

મરીચેઃ કશ્યપસ્તસ્માદ્રવિસ્તસ્માન્મનુઃ સ્મૃતઃ । મનોરિક્ષ્વાકુરસ્યાભૂદ્વંશે રાજા રઘુઃ સ્મૃતઃ ॥ ૧,૧૪૩.

મરીચિથી કશ્યપ, કશ્યપથી રિવિ, રિવિથી મનુ કહેવાય છે. મનુના વંશમાં ઇક્ષ્વાકુ અને ઇક્ષ્વાકુના વંશમાં રાજા રઘુ પ્રસિદ્ધ થયા.

રઘોરજસ્તતો જાતો રાજા દશરથો બલી । તસ્ય પુત્રાસ્તુ ચત્વારો મહાબલપરાક્રમાઃ ॥ ૧,૧૪૩.

રઘુના પુત્ર અજ થયા, અજથી બલવાન દશરથ રાજા થયા. તેમના ચારેય પુત્રો મહાબળવાન અને પરાક્રમી હતા.

કૌસલ્યાયામ ભૂદ્રામો ભરતઃ કૈકયીસુતઃ । સુતૌ લક્ષ્મણશક્ષુઘ્નૌ સુમિત્રાયાં બભૂવતુઃ ॥ ૧,૧૪૩.

કૌશલ્યાજીથી રામ, કૈકેયીથી ભરત અને સુમિત્રાજીથી લક્ષ્મણ તથા શત્રુઘ્ન જન્મ્યા.

રામો ભક્તઃ પિતુર્માતુર્વિશ્વામિત્રાદવાપ્તવાન્ । અસ્ત્રગ્રામં તતો યક્ષીં તાટકાં પ્રજઘાન હ ॥ ૧,૧૪૩.

રામજી પિતા અને માતા પ્રત્યે ભક્ત હતા. તેમણે વિશ્વામિત્રજી પાસેથી શસ્ત્રવિદ્યાનું જ્ઞાન મેળવ્યું અને પછી યક્ષિ તાડકાને મારી નાખી.

વિશાવમિત્રસ્ય યજ્ઞે વૈ સુબાહું ન્યવધીદ્બલી । જનકસ્ય ક્રતું ગત્વા ઉપયેમેઽથ જાનકીમ્ ॥ ૧,૧૪૩.

વિશ્વામિત્રના યજ્ઞમાં રામજીએ બલવાન સુબાહુને મારો. પછી જનકજીના યજ્ઞમાં જઈને જાનકીજી સાથે લગ્ન કર્યા.