ગરુડપુરાણમ્

અધર્મિષ્ઠાશ્ચ શૂદ્રાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ નૃપાસ્તતઃ । સ્વર્ગાદિકૃદ્ધિ ભગવાન્સાક્ષાન્નારાયણોઽવ્યયઃ ॥ ૧,૧૪૧.

પછી અધર્મી અને શૂદ્ર વર્ણના રાજાઓ આવશે; પછી સ્વર્ગાદિનું કારણ, અનંત અને પવિત્ર નારાયણ સ્વયં અવતરીને પૃથ્વી પર આવશે.

નૈમિત્તિકઃ પ્રાકૃતિકસ્તથૈવાત્યન્તિકો લયઃ । યાતિ ભૂઃ પ્રલયં ચાપ્સુ હ્યાપસ્તેજસિ પાવકઃ ॥ ૧,૧૪૧.

ક્યારેક, પ્રાકૃતિક અને અંતિમ એવા ત્રણ પ્રકારના પ્રલય થાય છે; પૃથ્વી પાણીમાં વિલીન થાય છે, પાણી અગ્નિમાં અને અગ્નિ વાયુમાં સમાઈ જાય છે.

વાયૌ વાયુશ્ચ વિયતિ ત્વાકાશૌ યાત્યહઙ્કૃતૌ । અહં બુદ્ધૌ મતિર્જોવે જીવોઽવ્યક્તે તદાત્મનિ ॥ ૧,૧૪૧.

પછી વાયુ આકાશમાં, આકાશ અહંકારમાં, અહંકાર બુદ્ધિમાં, બુદ્ધિ મનમાં, મન જીવમાં, જીવ અવ્યક્તમાં અને પછી પરમાત્મામાં લીન થાય છે.

આત્મા પરેશ્વરો વિષ્ણુરેકો નારાયણો નરઃ । અવિનાશ્યપરં સર્વં જગત્સ્વર્ગાદિ નાશિ હિ ॥ ૧,૧૪૧.

આ આત્મા પરમેશ્વર, વિષ્ણુ, એક નારાયણ અને નર છે; જગત, સ્વર્ગ વગેરે બધું નાશવાન છે, પણ એ અવિનાશી અને સર્વોપરી છે.

નૃપાદયો ગતા નાશમતઃ પાપં વિવર્જયેત્ । ધર્મં કુર્યાત્સ્થિરં યેન પાપં હિત્વા હરિં વ્રજેત્ ॥ ૧,૧૪૧.

રાજાઓ અને બીજા બધા નાશ પામ્યા છે, તેથી પાપથી દૂર રહેવું જોઈએ; જે ધર્મને દૃઢપણે પાળે છે, તે પાપ છોડીને હરિ પાસે પહોંચે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૪૨ બ્રહ્મોવાચ । વિંશાદીન્પાલયામાસ હ્યવતીર્ણો હરિઃ પ્રભુઃ । દૈત્યધર્મસ્ય નાશાર્થં વેદધર્માદિગુપ્તયે ॥ ૧,૧૪૨.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ભગવાન હરિ પોતે અવતરીને મનુ અને બીજા બધાની રક્ષા કરી, દૈત્યધર્મના નાશ અને વેદધર્મની રક્ષા માટે.

મત્સ્યાદિકસ્વરૂપેણ ત્વવતારં કરોત્યજઃ । મત્સ્યો ભૂત્વા હયગ્રીવં દૈત્યં હત્વાજિકણ્ટકમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

મત્સ્ય વગેરે રૂપ ધારણ કરીને, જન્મરહિત ભગવાન અવતાર લે છે; મત્સ્ય બનીને, એણે હયગ્રીવ દૈત્યનો નાશ કર્યો.

વેદાનાનીય મન્વાદીન્પાલયામાસ કેશવઃ । મન્દરં ધારયામાસ કૂર્મો ભૂત્વા હિતાય ચ ॥ ૧,૧૪૨.

વેદો પાછા લાવીને, કેશવે મનુ અને બીજાની રક્ષા કરી; કૂર્મ બનીને, એણે મંદર પર્વતને ધારણ કર્યો.

ક્ષીરોદમથને વૈ દ્યો દેવો ધન્વન્તરિર્હ્યર્ભૂત્ । બિભ્રત્કમણ્ડલું પૂર્ણમમૃતેન સમુત્થિતઃ ॥ ૧,૧૪૨.

ક્ષીરસાગરનું મથન થતાં, ધન્વંતરી દેવ Emerged, એમણે અમૃતથી ભરેલું કમંડળ ધારણ કર્યું.

આયુર્વેદમથાષ્ટાઙ્ગં સુશ્રુતાય સ ઉક્તવાન્ । અમૃતં પાયયામાસ સ્ત્રીરૂપી ચ સુરાન્હરિઃ ॥ ૧,૧૪૨.

એમણે સુશ્રુતને આઠ અંગવાળો આયુર્વેદ શીખવ્યો; અને હરિ સ્ત્રીરૂપે દેવતાઓને અમૃત પાવડાવ્યું.

અવતીર્ણો વરાહોઽથ હિરણ્યાક્ષં જઘાન હ । પૃથિવીં ધારયામાસ પાલયામાસ દેવતાઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી, વરાહ રૂપે અવતરીને, એણે હિરણ્યાક્ષ દૈત્યને મારી નાખ્યો; પૃથ્વીને ઊંચી રાખી, દેવતાઓની રક્ષા કરી.

નરસિંહોઽવર્તોર્ણોઽથ હિરણ્યકશિપુંરિપુમ્ । દૈત્યાન્નિહતવાન્વેદધર્માદીનભ્યપાલયત્ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી નરસિંહ રૂપે ભગવાન પ્રગટ થયા અને હિરણ્યકશિપુ નામના દૈત્યને માર્યા. દૈત્યોને સંહાર કર્યા પછી, તેમણે વેદ, ધર્મ અને અન્ય બધાનું રક્ષણ કર્યું.

તતઃ પરશુરામોઽભૂજ્જમદગ્નેર્જગત્પ્રભુઃ । ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં ચક્રે નિઃ ક્ષત્ત્રિયાં હરિઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી જગતના સ્વામી પરશુરામ, જમદગ્નિના પુત્ર રૂપે અવતર્યા. હરિએ એકવીસ વખત પૃથ્વીમાંથી ક્ષત્રિયોને નાશ કર્યા.

કાર્તવીર્યં જઘાનાજૌ કશ્યપાય મહીં દદૌ । યાગં કૃત્વા મહાબાહુર્મહેન્દ્રે પર્વતે સ્થિતઃ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે યુદ્ધમાં કાર્તવીર્યને મારેા અને પૃથ્વી કશ્યપને આપી. મહાબાહુ પરશુરામે યજ્ઞ કર્યા પછી મહેન્દ્ર પર્વત પર નિવાસ કર્યો.

તતો રામો ભવિષ્ણુશ્ચ ચતુર્ધા દુષ્ટર્મદનઃ । પુત્રો દશરથાજ્જજ્ઞે રામશ્ચ ભરતોઽનુજઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી દુષ્ટોના વિનાશક એવા રામ ચારે ભાગે અવતરવાના હતા. દશરથના પુત્ર રૂપે રામ જન્મ્યા અને તેમના નાના ભાઈ ભરત હતા.

લક્ષ્મણશ્ચાથ શત્રુઘ્નો રામભાર્યા ચ જાનકી । રામશ્ચ પિતૃસત્યાર્થં માતૃભ્યો હિતમાચરન્ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન જન્મ્યા અને રામની પત્ની તરીકે જાનકી. રામે પિતાની પ્રતિજ્ઞા માટે માતાઓના હિતમાં વર્તન કર્યું.

શૃઙ્ગવેરં ચિત્રકૂટં દણ્ડકારણ્યમાગતઃ । નાસાં શૂર્પણખાયાશ્ચ ચ્છિત્ત્વાથ ખરદૂષણમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે શ્રૃંગવેરપુર, ચિત્રકૂટ અને દંડકવનમાં વિહાર કર્યો. પછી શૂર્પણખાની નાક કાપી અને ખરા-દૂષણને સંહાર્યા.

હત્વા સ રાક્ષસં સીતાપહારિરજનીચરમ્ । રાવણં ચાનુજં તસ્ય લઙ્કાપુર્યાં વિભીષણમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે રાત્રે ફરતા, સીતા અપહરણ કરનાર રાવણ અને તેના ભાઈને લંકામાં મારેા. પછી વિભીષણને રાજ્ય આપ્યું.

રક્ષોરાજ્યે ચ સંસ્થાપ્ય સુગ્રીવનુમન્મુખૈઃ । આરુહ્ય પુષ્પકં સાર્ધં સીતયા પતિભક્તયા ॥ ૧,૧૪૨.

રાક્ષસોના રાજ્યમાં વિભીષણને સ્થાપિત કર્યા પછી, સુગ્રીવ અને હનુમાન સાથે, પતિભક્તા સીતાજી સાથે પુષ્પક વિમાનમાં આરૂઢ થયા.

લક્ષ્મણેનાનુકૂલેન હ્યયોધ્યાં સ્વપુરીં ગતઃ । રાજ્યં ચકાર દેવાદીન્પાલયામાસ સ પ્રજાઃ ॥ ૧,૧૪૨.

લક્ષ્મણની સાથે, રામ પોતાના અયોધ્યા નગરમાં પરત ફર્યા. તેમણે રાજ્ય કર્યું અને દેવાદિ સાથે પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

ધર્મસંરક્ષણં ચક્રે હ્યશ્વમેધાદિકાન્ક્રતૂન્ । સા મહીપતિના રેમે રામેણૈવ યથાસુખમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

તેમણે ધર્મનું રક્ષણ કર્યું અને અશ્વમેઘ જેવા યજ્ઞો કર્યા. રામના શાસનમાં પૃથ્વી આનંદથી રહી.

રાવણસ્ય ગૃહે સીતા સ્થિતા ભેજે ન રાવણમ્ । કર્મણા મનસા વાચા સા ગતા રાઘવં સદા ॥ ૧,૧૪૨.

રાવણના ઘરમાં રહીને પણ સીતાજીએ કદી રાવણ તરફ મન ફેરવ્યું નહીં. કર્મ, મન અને વાણીથી હંમેશા રાઘવને જ સ્મરણ કરતી રહી.

પતિવ્રતા તુ સા સીતા હ્યનસૂયા યથૈવ તુ । પતિવ્રતાયા માહાત્મ્યં શૃણુ ત્વં કથયામ્યહમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

સીતા સાચી પતિવ્રતા હતી, જેમ અનસૂયા હતી. હવે પતિવ્રતા સ્ત્રીનું મહાત્મ્ય હું તને કહું છું, સાંભળ.

કૌશિકો બ્રાહ્મણઃ કુષ્ઠી પ્રતિષ્ઠાનેઽભવત્પુરા । તં તથા વ્યાધિતં ભાર્યા પતિં દેવમિવાર્ચયત્ ॥ ૧,૧૪૨.

પ્રતિષ્ઠાનપુરમાં કૌશિક નામના બ્રાહ્મણને કષ્ટરોગ હતો. તેમ છતાં તેની પત્નીએ પતિને દેવ સમાન માન્યો અને સેવા કરી.

નિર્ભર્ત્સિતાપિ ભર્તારં તમમન્યત દૈવતમ્ । ભર્ત્રોક્તા સાનયદ્વેશ્યાં શુલ્કમાદાય ચાધિકમ્ ॥ ૧,૧૪૨.

પતિએ તિરસ્કાર કર્યો છતાં પણ તેણે પતિને દેવ સમાન જ માન્યા. પતિએ કહ્યાથી, તેણે દુષ્ટ સ્ત્રીને લઈ વધુ દક્ષિણા લઈને આવી.

પથિ સૂલે તદા પ્રોતમચૌરં ચૌરશઙ્કયા । માણ્ડવ્યમતિદુઃ ખાર્તમન્ધકારેઽથ સ દ્વિજઃ ॥ ૧,૧૪૨.

માર્ગમાં એક ચોરને ચોરીના શંકાએ સૂળી પર ચઢાવેલો હતો. ત્યાં જ અંધકારમાં ભારે પીડિત એવા માણ્ડવ્ય અને એ બ્રાહ્મણ હતા.

પત્નીસ્કન્ધસમારૂઢશ્ચાલયામાસ કૌશિકઃ । પાદાવમર્શણત્ક્રુદ્ધો માણ્ડવ્યસ્તમુવાચ હ ॥ ૧,૧૪૨.

કૌશિક પોતાની પત્નીને ખભા પર બેસાડી લઈ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેના પગ માણ્ડવ્યને લાગ્યા. માણ્ડવ્ય એથી ગુસ્સે થઈને કૌશિકને બોલ્યા.

સૂર્યોદયે મૃતિસ્તસ્ય યેનાહં ચાલિતઃ પદા । તચ્છ્રુત્વા પ્રાહ તદ્ભાર્યા સૂર્યો નોદયમેષ્યતિ ॥ ૧,૧૪૨.

માણ્ડવ્યએ કહ્યું, 'તમે પગથી મને હલાવ્યા, તેથી સૂર્યોદયે તને મૃત્યુ આવશે.' આ સાંભળીને તેની પત્નીએ કહ્યું, 'સૂર્ય ઉગશે નહીં.'

તતઃ સૂર્યોદયાભાવાદ ભવત્સતતં નિશા । બહૂન્યબ્દપ્રમાણાનિ તતો દેવા ભયં યયુઃ ॥ ૧,૧૪૨.

પછી સૂર્ય ઉગ્યો નહીં અને લાંબા વર્ષો સુધી સતત રાત જ રહી. તેથી દેવતાઓ ભયભીત થયા.