ગરુડપુરાણમ્

અઘૌઘસંક્ષયં કૃત્વા સર્વસૌખ્યપ્રદો ભવ । પ્રીયતાં દેવદેવેશો વિપ્રેભ્યઃ કલશાન્દદેત્ । નદ્યસ્તીરેઽયઃ વા કુર્યાત્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૩૬.

પાપનો નાશ કરીને સર્વ સુખ આપનાર બનો, દેવોના દેવ પ્રસન્ન થાય. બ્રાહ્મણોને કુંભ દાન કરવું. નદીના કાંઠે કે ઘરે આ કરવાથી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૭ બ્રહ્મોવાચ । કામદેવત્રયોદશ્યાં પૂજ્યો દમનકાદિભિઃ । રતિપ્રીતિસમાયુક્તો હ્યસોકો મણિભૂષિતઃ ॥ ૧,૧૩૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: કામદેવની ત્રયોદશી પર દમન અને બીજા ફૂલો વડે પૂજન કરવું. રતિ અને પ્રીતિ સાથે અશોકને રત્નોથી શોભિત કરવો.

(ઇતિ મદનકત્રયોદશીવ્રતમ્) । ચતુર્દશ્યાં તથાષ્ટભ્યાં પક્ષ્યોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ । યોઽબ્દમેકં ન ભુઞ્જીત મુક્તિભાક્શિવપૂજનાત્ ॥ ૧,૧૩૭.

(આ રીતે મદનક ત્રયોદશી વ્રત છે.) ચતુર્દશી અને બંને અષ્ટમી, શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષની, એમાં વર્ષભર ઉપવાસ કરીને શિવની પૂજા કરનારને મોક્ષ મળે છે.

(ઇતિ શિવચતુર્દશ્યષ્ટમીવ્રતમ્) । ત્રિરાત્રોપોષિતો દદ્યાત્કાર્તિક્યાં ભવનં શુભમ્ । સૂર્યલોકમવાપ્નોતિ ધામવ્રતમિદં શુભમ્ ॥ ૧,૧૩૭.

(આ રીતે શિવ ચતુર્દશી અને અષ્ટમી વ્રત છે.) જે કાર્તિક મહિનામાં ત્રણ રાત ઉપવાસ રાખી ઘર દાન આપે, તે સૂર્યલોક પામે છે; આ પ્રકાશનું શુભ વ્રત છે.

અમાવસ્યાં પિતૄણાં ચ દત્તં જલાદિતદક્ષયમ્ । નક્તાભ્યાશી વારનામ્ના યજન્વારાણિ સર્વભાક્ ॥ ૧,૧૩૭.

અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓને પાણી અને બીજું જે પણ દાન કરે, તે અક્ષય રહે છે. જે રાત્રે જ ભોજન કરે અને દિવસના નામે યજ્ઞ કરે, તે સર્વ ફળ પામે છે.

(ઇતિ વારવ્રતાનિ) । દ્વાદશર્ક્ષાણિ વિપ્રર્ષે ! પ્રતિમાસં તુ યાનિ વૈ । તન્નામ્નાન્તેઽતચ્યુતં તેષુ સમ્યક્સંપૂજયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૩૭.

દ્વાદશ રાશિઓ, જે દર મહિને આવે છે, તેમના અંતે જે નામ આવે છે, એ પ્રમાણે, એમાં પુરુષે અચ્યૂતનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરવું જોઈએ.

કેશવં માર્ગશીર્ષે તુ ઇત્યાદૌ કૃતિકાદિકે (કા) । ઘૃતહોમશ્ચતુર્માસં કૃસરઞ્ચ નિવેદયેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

માર્ગશીર્ષ મહિનામાં કેશવનું પૂજન કરવું, અને કૃત્તિકા વગેરેની શરૂઆતથી ચાર મહિના સુધી ઘીથી હોળી કરવી અને કૃસરા ભોજન અર્પણ કરવું.

આષાઢાદૌ પાયસં તુ વિપ્રાંસ્તેનૈવ ભોજયેત્ । પઞ્ચાવ્યજલસ્નાનનૈવેદ્યૈર્નક્તમાચરેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

આષાઢ મહિનાની શરૂઆતમાં પાયસ અર્પણ કરવું અને એથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. પાંચ પ્રકારના પાણી, સ્નાન અને ભોજનથી રાત્રે ઉપવાસ કરવો.

અર્વાગ્વિસર્જનાદ્દ્રવ્યં નૈવેદ્યં સર્વમુચ્યતે । વિસર્જિતે જગન્નાથે નિર્માલ્યં ભવતિ ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૩૭.

વિસરજન કરતા પહેલાં જે પણ દ્રવ્ય અર્પણ થાય છે, તે બધું નૈવેદ્ય ગણાય છે. જ્યારે જગન્નાથનું વિસરજન થાય છે, ત્યારે બાકી રહેલું તરત નિર્માલ્ય બને છે.

પાઞ્ચરાત્રવિદો મુખ્યા નૈવેદ્યં ભુઞ્જતે સ્વયમ્ । એવં સંવત્સરસ્યાન્તે વિશેષેણ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

પાંચરાત્ર વિધિ જાણનારા શ્રેષ્ઠ લોકો પોતે નૈવેદ્ય ગ્રહણ કરે છે. આવું કરીને વર્ષના અંતે વિશેષ ભક્તિથી પૂજન કરવું.

નમોનમસ્તેઽચ્યુત ! સંક્ષયોઽસ્તુ પાપસ્ય વૃદ્ધિં સમુપૈતુ પુણ્યમ્ । ઐશ્વર્યવિત્તાદિ સદાક્ષયં મે તથાસ્તુ મે સન્તતિરક્ષયૈવ ॥ ૧,૧૩૭.

હે અચ્યૂત! repeatedly નમસ્કાર. મારા પાપો નાશ પામે, પુણ્ય વધે, સંપત્તિ અને વૈભવ ક્યારેય ઘટે નહીં અને મારી વંશ પરંપરા સતત અખંડ રહે.

યથાચ્યુત !ત્વં પરતઃ પરસ્માત્સ બ્રહ્મભૂતઃ પરતઃ પરસ્માત્ । તથાચ્યુતં મે કુરુ વાઞ્છિતં સદા મયા કૃતં પાપહરાપ્રમેય ॥ ૧,૧૩૭.

જેમ તમે, હે અચ્યૂત, સર્વથી પર અને બ્રહ્મરૂપ છો, તેમ હે અપરિમિત પાપહરતા, મેં જે ઇચ્છા રાખી છે, તે હંમેશા પૂર્ણ કરો.

અચ્યુતાનન્ત ! ગોવિન્દ ! પ્રસીદ યદભીપ્સિતમ્ । તદક્ષયમમેયાત્મન્કુરુષ્વ પુરુષોત્તમ ॥ ૧,૧૩૭.

હે અચ્યૂત! અનંત! ગોવિંદ! કૃપા કરો. હે અપરિમિત સ્વરૂપ, હે સર્વોત્તમ પુરુષ, જે પણ ઇચ્છિત છે, તે અખૂટ રૂપે આપો.

કુર્યાદ્વૈ સપ્ત વર્ષાણિ આયુઃ શ્રીસદ્ગતીર્નરઃ । ઉપોષ્યૈકાદશીબ્દમષ્ટમીં ચ ચતુર્દશીમ્ ॥ ૧,૧૩૭.

જે પુરુષ સાત વર્ષ સુધી એકાદશી, અષ્ટમી અને ચતુર્દશીનું ઉપવાસ કરે છે, તેને દીર્ઘ આયુષ્ય, સંપત્તિ અને શ્રેષ્ઠ ગતિ મળે છે.

સપ્તમીં પૂજયેદ્વિષ્ણું દુર્ગાં શમ્બું રવિં ક્રમાત્ । તેષાં લોકં સમાપ્નોતિ સર્વકામાંશ્ચ નિર્મલઃ ॥ ૧,૧૩૭.

સપ્તમીના દિવસે વિષ્ણુ, દુર્ગા, શંભુ અને રવિનું ક્રમશઃ પૂજન કરવું. એથી તેમના લોક અને સર્વ ઈચ્છિત પવિત્ર ફળ મળે છે.

એકભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ । ઉપવાસેન શાકાદ્યૈઃ પૂજયન્તસર્વદેવતાઃ ॥ ૧,૧૩૭.

એકાગ્ર ભક્તિથી, રાત્રે ઉપવાસથી, ભિક્ષાથી મેળવેલા ભોજનથી કે શાકાદિથી સર્વ દેવતાઓનું પૂજન કરવાથી શુભ ફળ મળે છે.

સર્વઃ સર્વાસુ તિથિષુ ભુક્તિં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ । ધનદોઽગ્નિઃ પ્રતિપદિ નાસત્યો દસ્ત્ર અર્ચિતઃ ॥ ૧,૧૩૭.

જે વ્યક્તિ દરેક તિથિએ આ ઉપવાસ કરે છે, તેને ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે. પ્રતિપદાએ ધનાદ્ય અને અગ્નિ તથા અશ્વિનીકુમારોનું પૂજન થાય છે.

શ્રીર્યમશ્ચ દ્વિતીયાયાં પઞ્ચમ્યા પાર્વતી શ્રિયા । નાગાઃ ષષ્ઠ્યાં કાર્તિકેયઃ સપ્તમ્યાં ભાસ્કરોર્ઽથદઃ ॥ ૧,૧૩૭.

બીજના દિવસે શ્રી અને યમ, પંચમીએ પાર્વતી અને શ્રી, છઠ્ઠીએ નાગો, સપ્તમીએ કાર્તિકેય અને ધન આપનારો સૂર્યનું પૂજન કરવું.

દુર્ગાષ્ટમ્યાં માતરશ્ચ નવમ્યામથ તક્ષકઃ । ઇન્દ્રો દશમ્યાં ધનદ એકાદશ્યાં મુનીશ્વરાઃ ॥ ૧,૧૩૭.

દુર્ગાષ્ટમીના દિવસે દુર્ગા અને માતાઓ, નવમીના દિવસે તક્ષક, દશમીના દિવસે ઇન્દ્ર, એકાદશીએ ધનાદ્ય અને મહાન મુનિઓનું પૂજન કરવું.

દ્વાદશ્યાં ચ હરિઃ કામસ્ત્રયોદશ્યાં મહેશ્વરઃ । ચતુર્દશ્યાં પઞ્ચદશ્યાં બ્રહ્મા ચ પિતરોઽપરે ॥ ૧,૧૩૭.

દ્વાદશીએ હરિ, ત્રયોદશીએ કામ અને મહેશ્વર, ચતુર્દશી અને પૌર્ણિમાએ બ્રહ્મા અને અન્ય પિતૃઓનું પૂજન કરવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૮ (ઇતિ વ્રતાનિ સમાપ્તાનિ) । હરિરુવાચ । રાજ્ઞાં વંશાન્પ્રવક્ષ્યામિ વંશાનુચરિતાનિ ચ । વિષ્ણુનાભ્યબ્જતો બ્રહ્મા દક્ષોઽઙ્ગુષ્ઠાચ્ચ તસ્ય વૈ ॥ ૧,૧૩૮.

હરિએ કહ્યું: હવે હું રાજાઓના વંશ અને તેમની કથાઓ કહું છું. વિષ્ણુના નાભિમાંથી બ્રહ્મા અને તેમના અંગૂઠાથી દક્ષ જન્મ્યા.

તતોઽપિતર્વિવસ્વાંશ્ચ તતઃ સૂનુર્વિવસ્વતઃ મનુરિક્ષ્વાકુશર્યાતી નૃગો ધૃષ્ટઃ પ્રષધ્રકઃ ॥ ૧,૧૩૮.

પછી પિતૃઓ અને પછી વિવસ્વાન આવ્યા. વિવસ્વાનના પુત્રથી મનુ, ઇક્ષ્વાકુ, શર્યાતી, નૃગ, ધૃષ્ટ અને પ્રસધ્ર જન્મ્યા.

નરિષ્યન્તશ્ચ નાભાગો દિષ્ટઃ શશક એવ ચ । મનોરાસીદિલા કન્યા સુદ્યુમ્નોઽસ્ય સુતોઽભવત્ ॥ ૧,૧૩૮.

નરિષ્યંત, નાભાગ, દિષ્ટ અને શશક પણ. મનુની એક પુત્રી ઇલા હતી અને તેનો પુત્ર સુદ્યુમ્ન થયો.

ઇલાયાં તુ બુધાજ્જાતો રાજા રુદ્ર પુરૂરવાઃ । સુતાસ્ત્રયશ્ચ સુદ્યુમ્નાદુત્કલો વિનતો ગયઃ ॥ ૧,૧૩૮.

ઇલાએ અને બુધથી રુદ્રના પુત્ર, પુરૂરવા નામના રાજા જન્મ્યા. સુદ્યુમ્નથી ત્રણ પુત્રો ઉત્પન્ન થયા: ઉત્કલ, વિનતા અને ગય.

અભૃચ્છ્રદ્રો ગોવધાત્તુ પૃષધ્રસ્તુ મનોઃ સુતઃ । કરૂષાત્ક્ષત્ત્રિયા જાતા કારૂષા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ॥ ૧,૧૩૮.

ગોવધથી અભૃશ્રદ્ધા જન્મ્યા, અને મનુના પુત્ર પૃષધ્રા હતા. કરૂષથી કારૂષ નામના ક્ષત્રિયોએ જન્મ લીધો.

દિષ્ટપુત્રસ્તુ નાભાગો વૈશ્યાતામગમત્સ ચ । તસ્માદ્ભલન્દનઃ પુત્રો વત્સપ્રીતિર્ભલન્દનાત્ ॥ ૧,૧૩૮.

દિષ્ટના પુત્ર નાભાગ વૈશ્ય બન્યા. તેમના પુત્ર ભલંદન અને ભલંદનથી વત્સપ્રિતિ જન્મ્યા.

તતઃ પાંશુઃ ખનિત્રોઽભૂદ્ભૂપસ્તસ્માત્તતઃ ક્ષુપઃ । ક્ષુપાદ્વિંશોઽભવત્પુત્રો વિંશાજ્જાતો વિવિંશકઃ ॥ ૧,૧૩૮.

પછી પાંશુ જન્મ્યા, પછી ખનિત્ર અને પછી ભૂપ. ભૂપથી ક્ષુપ અને ક્ષુપથી વિંશ. વિંશના પુત્ર વિવિંશક થયા.

વિવિંશાચ્ચ ખનીનેત્રો વિભૂતિસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ । કરન્ધમો વિભૂતેસ્તુ તતો જાતોઽપ્યવિક્ષિતઃ ॥ ૧,૧૩૮.

વિવિંશથી ખનીનેત્ર જન્મ્યા, તેમના પુત્ર વિભૂતિ કહેવાયા. વિભૂતિથી કરંધમ અને કરંધમથી અવિક્ષિત જન્મ્યા.

મરુત્તોઽવિક્ષિતસ્યાપિ નરિષ્યન્તસ્તતઃ સ્મૃતઃ । નરિષ્યન્તાત્તમો જાતસ્તતોભૂદ્રાજવર્ધનઃ ॥ ૧,૧૩૮.

અવિક્ષિતથી મરુત્ત અને મરુત્તથી નરિષ્યંત. નરિષ્યંતથી તમ અને તેમાથી રાજવર્ધન જન્મ્યા.