ગરુડપુરાણમ્

વિજયા સા તિથિઃ પ્રોક્તા હરિપૂજાદિ ચાક્ષયમ્ । એક ભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ ॥ ૧,૧૩૬.

એ દિવસને વિજયા તિથિ કહે છે. એ દિવસે હરિની પૂજા અને બીજા બધા કર્મો અનંત ફળ આપે છે, એક ભક્ત હોય કે રાતે ઉપવાસ રાખે કે વિનંતીથી કરે.

ઉપવાસેન ભૈક્ષ્યેણ નૈવાદ્બાદશિકો ભવેત્ । કાસ્યં માંસં તથા ક્ષૌદ્રં લોભં વિતથભાષણમ્ ॥ ૧,૧૩૬.

ઉપવાસ કરીને કે ભિક્ષા લઈને પણ, દ્વાદશીના દિવસે ભોજન ન કરવું. કાંદા, માંસ, મધ, લોભ અને ખોટું બોલવું પણ ટાળવું.

વ્યાયામં ચ વ્યવાયં ચ દિવાસ્વપ્નમથાઞ્જનમ્ । શિલાષિષ્ટં મસૂરં ચ દ્વાદશ્યાં વર્જયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૩૬.

દ્વાદશીના દિવસે વ્યાયામ, કામ, દિવસે ઊંઘવું, કાજળ લગાવવું, પથ્થર પર પીસેલું ખાવું અને મસૂર ન ખાવું.

માસી ભાદ્રપદે શુક્લા દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા । મહતી દ્વાદશી જ્ઞેયા ઉપવાસે મહાફલા ॥ ૧,૧૩૬.

ભાદરવા મહિનામાં, શુક્લ પક્ષની શ્રવણ યુક્ત દ્વાદશી મહાન માનવી. એ દિવસે ઉપવાસ કરવાથી વિશેષ ફળ મળે છે.

સંગમ સરિતાં સ્નાનં બુધયુક્તા મહાફલા । કુંભે સરત્ને સજલે યજેત્સ્વર્ણં તુ વામનમ્ ॥ ૧,૧૩૬.

એ દિવસે નદીઓના સંગમ પર સ્નાન અને બુધ સાથે સંયોગ હોય તો મહાન ફળ મળે છે. પાણીથી ભરેલા કુંભમાં, સોનાના વામનનું પૂજન કરવું.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં છત્રોપાનદ્યુગાન્વિતમ્ । ઓં નમો વાસુદેવાય શિરઃ સંપૂજયેત્તતઃ ॥ ૧,૧૩૬.

સફેદ કપડાંની જોડી ઓઢાડવી, છત્રી અને પાદુકા સાથે, પછી 'ૐ નમો વાસુદેવાય' મંત્રથી માથાનું પૂજન કરવું.

શ્રીધરાય મુખં તદ્વત્કણ્ઠં કૃષ્ણાય વૈ નમઃ । નમઃ શ્રીપતયે વક્ષો ભુજૌ સર્વાસ્ત્રધારિણે ॥ ૧,૧૩૬.

એ જ રીતે, શ્રીધર માટે મુખનું, કૃષ્ણ માટે ગળાનું, શ્રીપતિ માટે છાતીનું અને સર્વાસ્ત્રધારી માટે હાથનું પૂજન કરવું.

વ્યાપકાય નમઃ કુક્ષૌ કેશવાયોદરં બુધઃ । ત્રૈલોક્યપતયે મેઢ્રં જઙ્ઘે સર્વભૃતે નમઃ ॥ ૧,૧૩૬.

વ્યાપક માટે પેટનું, કેશવ માટે ઉદરનું, ત્રણેય લોકના સ્વામી માટે અંગનું અને સર્વને ધારણ કરનાર માટે જાંઘનું પૂજન કરવું.

સર્વાત્મને નમઃ પાદૌ નૈવેદ્યં ઘૃતપાયસમ્ । કુમ્ભાંશ્ચ મોદકાન્દદ્યાજ્જાગરં કારયેન્નિશિ ॥ ૧,૧૩૬.

સર્વાત્મા માટે પગનું પૂજન કરવું. ઘી અને ખીચડીનું નૈવેદ્ય ચઢાવવું, કુંભ અને મીઠાઈ દાન કરવી અને રાતે જાગરણ કરવું.

સ્નાત્વાચાન્તોર્ઽચયિત્વા તુ કૃતપુષ્પાઞ્જલિર્વદેત્ । નમોનમસ્તે ગોવિન્દ બુધ શ્રવણસંજ્ઞક ! ॥ ૧,૧૩૬.

સ્નાન અને આચમન કરીને, પૂજન અને પુષ્પાંજલિ આપ્યા પછી કહેવું: 'નમો નમસ્તે ગોવિંદ, બુધ અને શ્રવણ નામવાળા!'

અઘૌઘસંક્ષયં કૃત્વા સર્વસૌખ્યપ્રદો ભવ । પ્રીયતાં દેવદેવેશો વિપ્રેભ્યઃ કલશાન્દદેત્ । નદ્યસ્તીરેઽયઃ વા કુર્યાત્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૩૬.

પાપનો નાશ કરીને સર્વ સુખ આપનાર બનો, દેવોના દેવ પ્રસન્ન થાય. બ્રાહ્મણોને કુંભ દાન કરવું. નદીના કાંઠે કે ઘરે આ કરવાથી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૭ બ્રહ્મોવાચ । કામદેવત્રયોદશ્યાં પૂજ્યો દમનકાદિભિઃ । રતિપ્રીતિસમાયુક્તો હ્યસોકો મણિભૂષિતઃ ॥ ૧,૧૩૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: કામદેવની ત્રયોદશી પર દમન અને બીજા ફૂલો વડે પૂજન કરવું. રતિ અને પ્રીતિ સાથે અશોકને રત્નોથી શોભિત કરવો.

(ઇતિ મદનકત્રયોદશીવ્રતમ્) । ચતુર્દશ્યાં તથાષ્ટભ્યાં પક્ષ્યોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ । યોઽબ્દમેકં ન ભુઞ્જીત મુક્તિભાક્શિવપૂજનાત્ ॥ ૧,૧૩૭.

(આ રીતે મદનક ત્રયોદશી વ્રત છે.) ચતુર્દશી અને બંને અષ્ટમી, શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષની, એમાં વર્ષભર ઉપવાસ કરીને શિવની પૂજા કરનારને મોક્ષ મળે છે.

(ઇતિ શિવચતુર્દશ્યષ્ટમીવ્રતમ્) । ત્રિરાત્રોપોષિતો દદ્યાત્કાર્તિક્યાં ભવનં શુભમ્ । સૂર્યલોકમવાપ્નોતિ ધામવ્રતમિદં શુભમ્ ॥ ૧,૧૩૭.

(આ રીતે શિવ ચતુર્દશી અને અષ્ટમી વ્રત છે.) જે કાર્તિક મહિનામાં ત્રણ રાત ઉપવાસ રાખી ઘર દાન આપે, તે સૂર્યલોક પામે છે; આ પ્રકાશનું શુભ વ્રત છે.

અમાવસ્યાં પિતૄણાં ચ દત્તં જલાદિતદક્ષયમ્ । નક્તાભ્યાશી વારનામ્ના યજન્વારાણિ સર્વભાક્ ॥ ૧,૧૩૭.

અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓને પાણી અને બીજું જે પણ દાન કરે, તે અક્ષય રહે છે. જે રાત્રે જ ભોજન કરે અને દિવસના નામે યજ્ઞ કરે, તે સર્વ ફળ પામે છે.

(ઇતિ વારવ્રતાનિ) । દ્વાદશર્ક્ષાણિ વિપ્રર્ષે ! પ્રતિમાસં તુ યાનિ વૈ । તન્નામ્નાન્તેઽતચ્યુતં તેષુ સમ્યક્સંપૂજયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૩૭.

દ્વાદશ રાશિઓ, જે દર મહિને આવે છે, તેમના અંતે જે નામ આવે છે, એ પ્રમાણે, એમાં પુરુષે અચ્યૂતનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરવું જોઈએ.

કેશવં માર્ગશીર્ષે તુ ઇત્યાદૌ કૃતિકાદિકે (કા) । ઘૃતહોમશ્ચતુર્માસં કૃસરઞ્ચ નિવેદયેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

માર્ગશીર્ષ મહિનામાં કેશવનું પૂજન કરવું, અને કૃત્તિકા વગેરેની શરૂઆતથી ચાર મહિના સુધી ઘીથી હોળી કરવી અને કૃસરા ભોજન અર્પણ કરવું.

આષાઢાદૌ પાયસં તુ વિપ્રાંસ્તેનૈવ ભોજયેત્ । પઞ્ચાવ્યજલસ્નાનનૈવેદ્યૈર્નક્તમાચરેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

આષાઢ મહિનાની શરૂઆતમાં પાયસ અર્પણ કરવું અને એથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. પાંચ પ્રકારના પાણી, સ્નાન અને ભોજનથી રાત્રે ઉપવાસ કરવો.

અર્વાગ્વિસર્જનાદ્દ્રવ્યં નૈવેદ્યં સર્વમુચ્યતે । વિસર્જિતે જગન્નાથે નિર્માલ્યં ભવતિ ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૩૭.

વિસરજન કરતા પહેલાં જે પણ દ્રવ્ય અર્પણ થાય છે, તે બધું નૈવેદ્ય ગણાય છે. જ્યારે જગન્નાથનું વિસરજન થાય છે, ત્યારે બાકી રહેલું તરત નિર્માલ્ય બને છે.

પાઞ્ચરાત્રવિદો મુખ્યા નૈવેદ્યં ભુઞ્જતે સ્વયમ્ । એવં સંવત્સરસ્યાન્તે વિશેષેણ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

પાંચરાત્ર વિધિ જાણનારા શ્રેષ્ઠ લોકો પોતે નૈવેદ્ય ગ્રહણ કરે છે. આવું કરીને વર્ષના અંતે વિશેષ ભક્તિથી પૂજન કરવું.

નમોનમસ્તેઽચ્યુત ! સંક્ષયોઽસ્તુ પાપસ્ય વૃદ્ધિં સમુપૈતુ પુણ્યમ્ । ઐશ્વર્યવિત્તાદિ સદાક્ષયં મે તથાસ્તુ મે સન્તતિરક્ષયૈવ ॥ ૧,૧૩૭.

હે અચ્યૂત! repeatedly નમસ્કાર. મારા પાપો નાશ પામે, પુણ્ય વધે, સંપત્તિ અને વૈભવ ક્યારેય ઘટે નહીં અને મારી વંશ પરંપરા સતત અખંડ રહે.

યથાચ્યુત !ત્વં પરતઃ પરસ્માત્સ બ્રહ્મભૂતઃ પરતઃ પરસ્માત્ । તથાચ્યુતં મે કુરુ વાઞ્છિતં સદા મયા કૃતં પાપહરાપ્રમેય ॥ ૧,૧૩૭.

જેમ તમે, હે અચ્યૂત, સર્વથી પર અને બ્રહ્મરૂપ છો, તેમ હે અપરિમિત પાપહરતા, મેં જે ઇચ્છા રાખી છે, તે હંમેશા પૂર્ણ કરો.

અચ્યુતાનન્ત ! ગોવિન્દ ! પ્રસીદ યદભીપ્સિતમ્ । તદક્ષયમમેયાત્મન્કુરુષ્વ પુરુષોત્તમ ॥ ૧,૧૩૭.

હે અચ્યૂત! અનંત! ગોવિંદ! કૃપા કરો. હે અપરિમિત સ્વરૂપ, હે સર્વોત્તમ પુરુષ, જે પણ ઇચ્છિત છે, તે અખૂટ રૂપે આપો.

કુર્યાદ્વૈ સપ્ત વર્ષાણિ આયુઃ શ્રીસદ્ગતીર્નરઃ । ઉપોષ્યૈકાદશીબ્દમષ્ટમીં ચ ચતુર્દશીમ્ ॥ ૧,૧૩૭.

જે પુરુષ સાત વર્ષ સુધી એકાદશી, અષ્ટમી અને ચતુર્દશીનું ઉપવાસ કરે છે, તેને દીર્ઘ આયુષ્ય, સંપત્તિ અને શ્રેષ્ઠ ગતિ મળે છે.

સપ્તમીં પૂજયેદ્વિષ્ણું દુર્ગાં શમ્બું રવિં ક્રમાત્ । તેષાં લોકં સમાપ્નોતિ સર્વકામાંશ્ચ નિર્મલઃ ॥ ૧,૧૩૭.

સપ્તમીના દિવસે વિષ્ણુ, દુર્ગા, શંભુ અને રવિનું ક્રમશઃ પૂજન કરવું. એથી તેમના લોક અને સર્વ ઈચ્છિત પવિત્ર ફળ મળે છે.

એકભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ । ઉપવાસેન શાકાદ્યૈઃ પૂજયન્તસર્વદેવતાઃ ॥ ૧,૧૩૭.

એકાગ્ર ભક્તિથી, રાત્રે ઉપવાસથી, ભિક્ષાથી મેળવેલા ભોજનથી કે શાકાદિથી સર્વ દેવતાઓનું પૂજન કરવાથી શુભ ફળ મળે છે.

સર્વઃ સર્વાસુ તિથિષુ ભુક્તિં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ । ધનદોઽગ્નિઃ પ્રતિપદિ નાસત્યો દસ્ત્ર અર્ચિતઃ ॥ ૧,૧૩૭.

જે વ્યક્તિ દરેક તિથિએ આ ઉપવાસ કરે છે, તેને ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે. પ્રતિપદાએ ધનાદ્ય અને અગ્નિ તથા અશ્વિનીકુમારોનું પૂજન થાય છે.

શ્રીર્યમશ્ચ દ્વિતીયાયાં પઞ્ચમ્યા પાર્વતી શ્રિયા । નાગાઃ ષષ્ઠ્યાં કાર્તિકેયઃ સપ્તમ્યાં ભાસ્કરોર્ઽથદઃ ॥ ૧,૧૩૭.

બીજના દિવસે શ્રી અને યમ, પંચમીએ પાર્વતી અને શ્રી, છઠ્ઠીએ નાગો, સપ્તમીએ કાર્તિકેય અને ધન આપનારો સૂર્યનું પૂજન કરવું.

દુર્ગાષ્ટમ્યાં માતરશ્ચ નવમ્યામથ તક્ષકઃ । ઇન્દ્રો દશમ્યાં ધનદ એકાદશ્યાં મુનીશ્વરાઃ ॥ ૧,૧૩૭.

દુર્ગાષ્ટમીના દિવસે દુર્ગા અને માતાઓ, નવમીના દિવસે તક્ષક, દશમીના દિવસે ઇન્દ્ર, એકાદશીએ ધનાદ્ય અને મહાન મુનિઓનું પૂજન કરવું.