ગરુડપુરાણમ્

દુર્ગા ક્ષમા શિવા ધાત્રી સ્વાહા સ્વધા નમોઽસ્તુ તે । ક્ષીરાદ્યૈઃ સ્નાપયેદ્દેવીં કન્યકાઃ પ્રમદાસ્તથા ॥ ૧,૧૩૪.

દુર્ગા, ક્ષમા, શિવા, ધાર્ત્રી, સ્વાહા, સ્વધા, તમને નમન. કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓ દેવીને દૂધ અને અન્ય પદાર્થોથી સ્નાન કરાવે.

દ્વિજાતી (દી) નથ પાષણ્ડાનન્નદાનેન પૂજયેત્ । ધ્વજપત્રપતાકાદ્યૈ રથયાત્રાસુ વસ્ત્રકૈઃ । મહાનવમ્યાં પૂજેયં જયરાજ્યાદિદાયિકા ॥ ૧,૧૩૪.

દ્વિજાતિઓ અને પાશંડીઓને અન્નદાનથી પૂજા કરવી. ધ્વજ, પાંદડા, ધ્વજાઓ અને રથયાત્રામાં વસ્ત્રોથી પણ પૂજા કરવી. મહાન નવમીના દિવસે આ પૂજા કરવી, જે વિજય, રાજ્ય અને અન્ય ફળ આપે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૫ બ્રહ્મોવાચ । નવમ્યામાશ્વિને શુક્લે એકભક્તેન પૂજયેત્ । દેવીં વિપ્રંલ્લક્ષમેકઞ્જપેદ્વીરં વ્રતી નરઃ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: આશ્વિન મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને દેવી અને બ્રાહ્મણ માટે એક લાખ વખત મંત્ર જપ કરવો.

(તિ વીરનવમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । ચૈત્રે શુક્લનવમ્યાં ચ દેવીં દમનકૈર્યજેત્ । આયુરારોગ્યસૌભાગ્યં શત્રુભિશ્ચાપરાજિતઃ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચૈત્ર મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે દામનકના ફૂલો વડે દેવીની પૂજા કરવી. આથી આયુષ્ય, આરોગ્ય, સૌભાગ્ય મળે છે અને શત્રુઓ પર અજય રહે છે.

(ઇતિ દમનકનવમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । દશમ્યામેકભક્તાશી સમાન્તે દશધેનુદઃ । દિશશ્ચ કાઞ્ચનીર્દત્ત્વા બ્રહ્માણ્ડાધિપતિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: દશમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને, અંતે દસ ગાયો દાન આપવી. પછી ચારે દિશામાં સોનુ આપીને બ્રહ્માંડનો સ્વામી બને છે.

(ઇતિ દિગ્દશમીવ્રતમ્) બ્રહ્મોવાચ । એકાદશ્યામૃષિપૂજા કાર્યા સર્વોપકારિકા । ધનવાન્પુત્રવાંશ્ચાન્તે ઋષિલોકે મહીયતે ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: એકાદશી પર ઋષિઓની પૂજા કરવી, જે સર્વેને લાભ આપે છે. અંતે, ધનવાન અને પુત્રવંત વ્યક્તિઓ ઋષિ લોકમાં માન પામે છે.

મરીચિરત્ર્યં ગિરસૌ પુલસત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । પ્રચેતાશ્ચ વસિષ્ઠશ્ચ ભૃગુર્નારદ એવ ચ ॥ ૧,૧૩૫.

મરીચિ, અત્રિ, ગિરિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, પ્રચેતસ, વસિષ્ઠ, ભૃગુ અને નારદ પણ.

ચૈત્રાદૌ કારયેત્પૂજાં માલ્યૈશ્ચ દમનોદ્ભવૈઃ । અશોકાખ્યાષ્ટમીપ્રોક્તા વીરાખ્યા નવમીતથા ॥ ૧,૧૩૫.

ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆતમાં, દમનના ફૂલોની વણેલી વણમાલાથી પૂજા કરવી. આઠમને અશોક કહે છે અને નવમને વીર કહે છે.

દમનાખ્યા દિગ્દશમી નવમ્યેકાદશી તથા ॥ ૧,૧૩૫.

દસમને દમન કહે છે, અને નવમ તથા એકાદશી પણ એ જ નામે ઓળખાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૬ બ્રહ્મોવાચ । શ્રવણદ્વાદશોં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિનીમ્ । એકાદશી દ્વાદશી ચ શ્રવણેન ચ સંયુતા ॥ ૧,૧૩૬.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું શ્રવણ સાથે જોડાયેલી દ્વાદશી કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. જ્યારે એકાદશી અને દ્વાદશી શ્રવણ સાથે આવે છે.

વિજયા સા તિથિઃ પ્રોક્તા હરિપૂજાદિ ચાક્ષયમ્ । એક ભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ ॥ ૧,૧૩૬.

એ દિવસને વિજયા તિથિ કહે છે. એ દિવસે હરિની પૂજા અને બીજા બધા કર્મો અનંત ફળ આપે છે, એક ભક્ત હોય કે રાતે ઉપવાસ રાખે કે વિનંતીથી કરે.

ઉપવાસેન ભૈક્ષ્યેણ નૈવાદ્બાદશિકો ભવેત્ । કાસ્યં માંસં તથા ક્ષૌદ્રં લોભં વિતથભાષણમ્ ॥ ૧,૧૩૬.

ઉપવાસ કરીને કે ભિક્ષા લઈને પણ, દ્વાદશીના દિવસે ભોજન ન કરવું. કાંદા, માંસ, મધ, લોભ અને ખોટું બોલવું પણ ટાળવું.

વ્યાયામં ચ વ્યવાયં ચ દિવાસ્વપ્નમથાઞ્જનમ્ । શિલાષિષ્ટં મસૂરં ચ દ્વાદશ્યાં વર્જયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૩૬.

દ્વાદશીના દિવસે વ્યાયામ, કામ, દિવસે ઊંઘવું, કાજળ લગાવવું, પથ્થર પર પીસેલું ખાવું અને મસૂર ન ખાવું.

માસી ભાદ્રપદે શુક્લા દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા । મહતી દ્વાદશી જ્ઞેયા ઉપવાસે મહાફલા ॥ ૧,૧૩૬.

ભાદરવા મહિનામાં, શુક્લ પક્ષની શ્રવણ યુક્ત દ્વાદશી મહાન માનવી. એ દિવસે ઉપવાસ કરવાથી વિશેષ ફળ મળે છે.

સંગમ સરિતાં સ્નાનં બુધયુક્તા મહાફલા । કુંભે સરત્ને સજલે યજેત્સ્વર્ણં તુ વામનમ્ ॥ ૧,૧૩૬.

એ દિવસે નદીઓના સંગમ પર સ્નાન અને બુધ સાથે સંયોગ હોય તો મહાન ફળ મળે છે. પાણીથી ભરેલા કુંભમાં, સોનાના વામનનું પૂજન કરવું.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં છત્રોપાનદ્યુગાન્વિતમ્ । ઓં નમો વાસુદેવાય શિરઃ સંપૂજયેત્તતઃ ॥ ૧,૧૩૬.

સફેદ કપડાંની જોડી ઓઢાડવી, છત્રી અને પાદુકા સાથે, પછી 'ૐ નમો વાસુદેવાય' મંત્રથી માથાનું પૂજન કરવું.

શ્રીધરાય મુખં તદ્વત્કણ્ઠં કૃષ્ણાય વૈ નમઃ । નમઃ શ્રીપતયે વક્ષો ભુજૌ સર્વાસ્ત્રધારિણે ॥ ૧,૧૩૬.

એ જ રીતે, શ્રીધર માટે મુખનું, કૃષ્ણ માટે ગળાનું, શ્રીપતિ માટે છાતીનું અને સર્વાસ્ત્રધારી માટે હાથનું પૂજન કરવું.

વ્યાપકાય નમઃ કુક્ષૌ કેશવાયોદરં બુધઃ । ત્રૈલોક્યપતયે મેઢ્રં જઙ્ઘે સર્વભૃતે નમઃ ॥ ૧,૧૩૬.

વ્યાપક માટે પેટનું, કેશવ માટે ઉદરનું, ત્રણેય લોકના સ્વામી માટે અંગનું અને સર્વને ધારણ કરનાર માટે જાંઘનું પૂજન કરવું.

સર્વાત્મને નમઃ પાદૌ નૈવેદ્યં ઘૃતપાયસમ્ । કુમ્ભાંશ્ચ મોદકાન્દદ્યાજ્જાગરં કારયેન્નિશિ ॥ ૧,૧૩૬.

સર્વાત્મા માટે પગનું પૂજન કરવું. ઘી અને ખીચડીનું નૈવેદ્ય ચઢાવવું, કુંભ અને મીઠાઈ દાન કરવી અને રાતે જાગરણ કરવું.

સ્નાત્વાચાન્તોર્ઽચયિત્વા તુ કૃતપુષ્પાઞ્જલિર્વદેત્ । નમોનમસ્તે ગોવિન્દ બુધ શ્રવણસંજ્ઞક ! ॥ ૧,૧૩૬.

સ્નાન અને આચમન કરીને, પૂજન અને પુષ્પાંજલિ આપ્યા પછી કહેવું: 'નમો નમસ્તે ગોવિંદ, બુધ અને શ્રવણ નામવાળા!'

અઘૌઘસંક્ષયં કૃત્વા સર્વસૌખ્યપ્રદો ભવ । પ્રીયતાં દેવદેવેશો વિપ્રેભ્યઃ કલશાન્દદેત્ । નદ્યસ્તીરેઽયઃ વા કુર્યાત્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૩૬.

પાપનો નાશ કરીને સર્વ સુખ આપનાર બનો, દેવોના દેવ પ્રસન્ન થાય. બ્રાહ્મણોને કુંભ દાન કરવું. નદીના કાંઠે કે ઘરે આ કરવાથી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૭ બ્રહ્મોવાચ । કામદેવત્રયોદશ્યાં પૂજ્યો દમનકાદિભિઃ । રતિપ્રીતિસમાયુક્તો હ્યસોકો મણિભૂષિતઃ ॥ ૧,૧૩૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: કામદેવની ત્રયોદશી પર દમન અને બીજા ફૂલો વડે પૂજન કરવું. રતિ અને પ્રીતિ સાથે અશોકને રત્નોથી શોભિત કરવો.

(ઇતિ મદનકત્રયોદશીવ્રતમ્) । ચતુર્દશ્યાં તથાષ્ટભ્યાં પક્ષ્યોઃ શુક્લકૃષ્ણયોઃ । યોઽબ્દમેકં ન ભુઞ્જીત મુક્તિભાક્શિવપૂજનાત્ ॥ ૧,૧૩૭.

(આ રીતે મદનક ત્રયોદશી વ્રત છે.) ચતુર્દશી અને બંને અષ્ટમી, શુક્લ અને કૃષ્ણ પક્ષની, એમાં વર્ષભર ઉપવાસ કરીને શિવની પૂજા કરનારને મોક્ષ મળે છે.

(ઇતિ શિવચતુર્દશ્યષ્ટમીવ્રતમ્) । ત્રિરાત્રોપોષિતો દદ્યાત્કાર્તિક્યાં ભવનં શુભમ્ । સૂર્યલોકમવાપ્નોતિ ધામવ્રતમિદં શુભમ્ ॥ ૧,૧૩૭.

(આ રીતે શિવ ચતુર્દશી અને અષ્ટમી વ્રત છે.) જે કાર્તિક મહિનામાં ત્રણ રાત ઉપવાસ રાખી ઘર દાન આપે, તે સૂર્યલોક પામે છે; આ પ્રકાશનું શુભ વ્રત છે.

અમાવસ્યાં પિતૄણાં ચ દત્તં જલાદિતદક્ષયમ્ । નક્તાભ્યાશી વારનામ્ના યજન્વારાણિ સર્વભાક્ ॥ ૧,૧૩૭.

અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓને પાણી અને બીજું જે પણ દાન કરે, તે અક્ષય રહે છે. જે રાત્રે જ ભોજન કરે અને દિવસના નામે યજ્ઞ કરે, તે સર્વ ફળ પામે છે.

(ઇતિ વારવ્રતાનિ) । દ્વાદશર્ક્ષાણિ વિપ્રર્ષે ! પ્રતિમાસં તુ યાનિ વૈ । તન્નામ્નાન્તેઽતચ્યુતં તેષુ સમ્યક્સંપૂજયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૩૭.

દ્વાદશ રાશિઓ, જે દર મહિને આવે છે, તેમના અંતે જે નામ આવે છે, એ પ્રમાણે, એમાં પુરુષે અચ્યૂતનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરવું જોઈએ.

કેશવં માર્ગશીર્ષે તુ ઇત્યાદૌ કૃતિકાદિકે (કા) । ઘૃતહોમશ્ચતુર્માસં કૃસરઞ્ચ નિવેદયેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

માર્ગશીર્ષ મહિનામાં કેશવનું પૂજન કરવું, અને કૃત્તિકા વગેરેની શરૂઆતથી ચાર મહિના સુધી ઘીથી હોળી કરવી અને કૃસરા ભોજન અર્પણ કરવું.

આષાઢાદૌ પાયસં તુ વિપ્રાંસ્તેનૈવ ભોજયેત્ । પઞ્ચાવ્યજલસ્નાનનૈવેદ્યૈર્નક્તમાચરેત્ ॥ ૧,૧૩૭.

આષાઢ મહિનાની શરૂઆતમાં પાયસ અર્પણ કરવું અને એથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. પાંચ પ્રકારના પાણી, સ્નાન અને ભોજનથી રાત્રે ઉપવાસ કરવો.

અર્વાગ્વિસર્જનાદ્દ્રવ્યં નૈવેદ્યં સર્વમુચ્યતે । વિસર્જિતે જગન્નાથે નિર્માલ્યં ભવતિ ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૩૭.

વિસરજન કરતા પહેલાં જે પણ દ્રવ્ય અર્પણ થાય છે, તે બધું નૈવેદ્ય ગણાય છે. જ્યારે જગન્નાથનું વિસરજન થાય છે, ત્યારે બાકી રહેલું તરત નિર્માલ્ય બને છે.