ગરુડપુરાણમ્

પાતા ચ પાણ્ડુરા પ્રોક્તા આલીઢં હરિતં તથા । મ (મા) હિષોઽસ્ય સ ખડ્ગાગ્રપ્રકચગ્રહમુષ્ટિકઃ ॥ ૧,૧૩૩.

એ પાતળી અને ફીકી પણ કહેવાય છે; એ દબાયેલી અને લીલીછમ પણ છે. તેનું નામ 'મહિષ' છે; તેનું સ્વરૂપ તલવારની ધાર જેવું, આગળ નીકળેલું જડબું અને મુંઠ બંધ કરેલી છે.

જપ્ત્વા દશાક્ષરીં વિદ્યાં નાસૌ કેનાપિ બધ્યતે । પઞ્ચ (ઞ્ચા) દશાઙ્ગુલં ખડ્ગં ત્રિશૂલં ચ તતો યજેત્ । લિઙ્ગસ્યાં પૂજયેદ્વાપિ પાદુકેઽથ જલેઽપિ વા ॥ ૧,૧૩૩.

દસ અક્ષરનો મંત્ર જપ્યા પછી, કોઈ પણ તેને બાંધી શકતો નથી; પછી પાંચ કે પંદર અંગુલ લાંબી તલવાર અથવા ત્રિશૂલથી યજ્ઞ કરવો. અથવા તો, લિંગ, પાદુકા કે પાણીમાં પણ પૂજા કરી શકાય.

વિચિત્રાં રક્ષયેત્પૂજામષ્ટમ્યામુપવાસયેત્ । પઞ્ચાબ્દં મહિષં બસ્તં રાત્રિશેષે ચ ઘાતયેત્ ॥ ૧,૧૩૩.

વિવિધ પૂજાનું રક્ષણ કરવું અને અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ કરવો. પાંચ વર્ષ સુધી મહિષ અથવા બકરો ચઢાવવો અને રાત્રિના અંતે તેનું બલિદાન કરવું.

વિધિવત્કાલિકાલીતિ તદુત્થરુધિરાદિકમ્ । નેરૃત્યાં પૂતનાં ચૈવ વાયવ્યાં પાપરાક્ષસીમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

વિધિ પ્રમાણે કાળિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું રક્ત વગેરે દક્ષિણપશ્ચિમમાં પૂતના માટે અને ઉત્તરપશ્ચિમમાં પાપી રાક્ષસી માટે અર્પણ કરવું.

દદ્યાચ્ચરક્યૈ ચૈશાન્યામાગ્નેય્યાં ચ વિદારિકામ્ ॥ ૧,૧૩૩.

ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં ચરકી અને દક્ષિણપૂર્વમાં વિદારિકા માટે પણ અર્પણ કરવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૪ બ્રહ્મોવાચ । મહાકૌશિકમન્ત્રશ્ચ કથ્યતેઽત્ર મહાફલઃ ॥ ૧,૧૩૪.

બ્રહ્માએ કહ્યું: અહીં મહાકૌશિક મંત્રનું વર્ણન થાય છે, જે મહાન ફળ આપે છે.

તસ્યાગ્રતો નૃપઃ સ્નાયાચ્છત્રં કૃત્વા ચ પૈષ્ટિકમ્ । ખડ્ગેન ઘાતયિત્વા તુ દદ્યાત્સ્કન્દવિશાખયોઃ ॥ ૧,૧૩૪.

તેના સમક્ષ રાજાએ સ્નાન કરવું, છત્ર ગોઠવવું અને પિઠાનું તૈયાર કરવું. પછી તલવારથી બલિ આપીને તે સ્કંદ અને વિશાખને અર્પણ કરવી.

માતૄણાં ચૈવ દેવીનાં પૂજા કાર્યા તથા નિશિ । બ્રહ્માણી ચૈવ માહેશી કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥ ૧,૧૩૪.

માતાઓ અને દેવીઓની પૂજા પણ રાત્રે કરવી જોઈએ: બ્રાહ્માણી, માહેશી, કૌમારી, વૈષ્ણવી.

વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ચામુણ્ડા ચણ્ડિકા તથા । જયન્તી મઙ્ગલા કાલી ભદ્રકાલી કપાલિની ॥ ૧,૧૩૪.

વારાહી, માહેન્દ્રિ, ચામુંડા, ચંડિકા, જયંતી, મંગલા, કાળી, ભદ્રકાળી, કપાલિની.

દુર્ગા ક્ષમા શિવા ધાત્રી સ્વાહા સ્વધા નમોઽસ્તુ તે । ક્ષીરાદ્યૈઃ સ્નાપયેદ્દેવીં કન્યકાઃ પ્રમદાસ્તથા ॥ ૧,૧૩૪.

દુર્ગા, ક્ષમા, શિવા, ધાર્ત્રી, સ્વાહા, સ્વધા, તમને નમન. કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓ દેવીને દૂધ અને અન્ય પદાર્થોથી સ્નાન કરાવે.

દ્વિજાતી (દી) નથ પાષણ્ડાનન્નદાનેન પૂજયેત્ । ધ્વજપત્રપતાકાદ્યૈ રથયાત્રાસુ વસ્ત્રકૈઃ । મહાનવમ્યાં પૂજેયં જયરાજ્યાદિદાયિકા ॥ ૧,૧૩૪.

દ્વિજાતિઓ અને પાશંડીઓને અન્નદાનથી પૂજા કરવી. ધ્વજ, પાંદડા, ધ્વજાઓ અને રથયાત્રામાં વસ્ત્રોથી પણ પૂજા કરવી. મહાન નવમીના દિવસે આ પૂજા કરવી, જે વિજય, રાજ્ય અને અન્ય ફળ આપે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૫ બ્રહ્મોવાચ । નવમ્યામાશ્વિને શુક્લે એકભક્તેન પૂજયેત્ । દેવીં વિપ્રંલ્લક્ષમેકઞ્જપેદ્વીરં વ્રતી નરઃ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: આશ્વિન મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને દેવી અને બ્રાહ્મણ માટે એક લાખ વખત મંત્ર જપ કરવો.

(તિ વીરનવમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । ચૈત્રે શુક્લનવમ્યાં ચ દેવીં દમનકૈર્યજેત્ । આયુરારોગ્યસૌભાગ્યં શત્રુભિશ્ચાપરાજિતઃ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચૈત્ર મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે દામનકના ફૂલો વડે દેવીની પૂજા કરવી. આથી આયુષ્ય, આરોગ્ય, સૌભાગ્ય મળે છે અને શત્રુઓ પર અજય રહે છે.

(ઇતિ દમનકનવમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । દશમ્યામેકભક્તાશી સમાન્તે દશધેનુદઃ । દિશશ્ચ કાઞ્ચનીર્દત્ત્વા બ્રહ્માણ્ડાધિપતિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: દશમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને, અંતે દસ ગાયો દાન આપવી. પછી ચારે દિશામાં સોનુ આપીને બ્રહ્માંડનો સ્વામી બને છે.

(ઇતિ દિગ્દશમીવ્રતમ્) બ્રહ્મોવાચ । એકાદશ્યામૃષિપૂજા કાર્યા સર્વોપકારિકા । ધનવાન્પુત્રવાંશ્ચાન્તે ઋષિલોકે મહીયતે ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: એકાદશી પર ઋષિઓની પૂજા કરવી, જે સર્વેને લાભ આપે છે. અંતે, ધનવાન અને પુત્રવંત વ્યક્તિઓ ઋષિ લોકમાં માન પામે છે.

મરીચિરત્ર્યં ગિરસૌ પુલસત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । પ્રચેતાશ્ચ વસિષ્ઠશ્ચ ભૃગુર્નારદ એવ ચ ॥ ૧,૧૩૫.

મરીચિ, અત્રિ, ગિરિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, પ્રચેતસ, વસિષ્ઠ, ભૃગુ અને નારદ પણ.

ચૈત્રાદૌ કારયેત્પૂજાં માલ્યૈશ્ચ દમનોદ્ભવૈઃ । અશોકાખ્યાષ્ટમીપ્રોક્તા વીરાખ્યા નવમીતથા ॥ ૧,૧૩૫.

ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆતમાં, દમનના ફૂલોની વણેલી વણમાલાથી પૂજા કરવી. આઠમને અશોક કહે છે અને નવમને વીર કહે છે.

દમનાખ્યા દિગ્દશમી નવમ્યેકાદશી તથા ॥ ૧,૧૩૫.

દસમને દમન કહે છે, અને નવમ તથા એકાદશી પણ એ જ નામે ઓળખાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૬ બ્રહ્મોવાચ । શ્રવણદ્વાદશોં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિનીમ્ । એકાદશી દ્વાદશી ચ શ્રવણેન ચ સંયુતા ॥ ૧,૧૩૬.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું શ્રવણ સાથે જોડાયેલી દ્વાદશી કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે. જ્યારે એકાદશી અને દ્વાદશી શ્રવણ સાથે આવે છે.

વિજયા સા તિથિઃ પ્રોક્તા હરિપૂજાદિ ચાક્ષયમ્ । એક ભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ ॥ ૧,૧૩૬.

એ દિવસને વિજયા તિથિ કહે છે. એ દિવસે હરિની પૂજા અને બીજા બધા કર્મો અનંત ફળ આપે છે, એક ભક્ત હોય કે રાતે ઉપવાસ રાખે કે વિનંતીથી કરે.

ઉપવાસેન ભૈક્ષ્યેણ નૈવાદ્બાદશિકો ભવેત્ । કાસ્યં માંસં તથા ક્ષૌદ્રં લોભં વિતથભાષણમ્ ॥ ૧,૧૩૬.

ઉપવાસ કરીને કે ભિક્ષા લઈને પણ, દ્વાદશીના દિવસે ભોજન ન કરવું. કાંદા, માંસ, મધ, લોભ અને ખોટું બોલવું પણ ટાળવું.

વ્યાયામં ચ વ્યવાયં ચ દિવાસ્વપ્નમથાઞ્જનમ્ । શિલાષિષ્ટં મસૂરં ચ દ્વાદશ્યાં વર્જયેન્નરઃ ॥ ૧,૧૩૬.

દ્વાદશીના દિવસે વ્યાયામ, કામ, દિવસે ઊંઘવું, કાજળ લગાવવું, પથ્થર પર પીસેલું ખાવું અને મસૂર ન ખાવું.

માસી ભાદ્રપદે શુક્લા દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા । મહતી દ્વાદશી જ્ઞેયા ઉપવાસે મહાફલા ॥ ૧,૧૩૬.

ભાદરવા મહિનામાં, શુક્લ પક્ષની શ્રવણ યુક્ત દ્વાદશી મહાન માનવી. એ દિવસે ઉપવાસ કરવાથી વિશેષ ફળ મળે છે.

સંગમ સરિતાં સ્નાનં બુધયુક્તા મહાફલા । કુંભે સરત્ને સજલે યજેત્સ્વર્ણં તુ વામનમ્ ॥ ૧,૧૩૬.

એ દિવસે નદીઓના સંગમ પર સ્નાન અને બુધ સાથે સંયોગ હોય તો મહાન ફળ મળે છે. પાણીથી ભરેલા કુંભમાં, સોનાના વામનનું પૂજન કરવું.

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં છત્રોપાનદ્યુગાન્વિતમ્ । ઓં નમો વાસુદેવાય શિરઃ સંપૂજયેત્તતઃ ॥ ૧,૧૩૬.

સફેદ કપડાંની જોડી ઓઢાડવી, છત્રી અને પાદુકા સાથે, પછી 'ૐ નમો વાસુદેવાય' મંત્રથી માથાનું પૂજન કરવું.

શ્રીધરાય મુખં તદ્વત્કણ્ઠં કૃષ્ણાય વૈ નમઃ । નમઃ શ્રીપતયે વક્ષો ભુજૌ સર્વાસ્ત્રધારિણે ॥ ૧,૧૩૬.

એ જ રીતે, શ્રીધર માટે મુખનું, કૃષ્ણ માટે ગળાનું, શ્રીપતિ માટે છાતીનું અને સર્વાસ્ત્રધારી માટે હાથનું પૂજન કરવું.

વ્યાપકાય નમઃ કુક્ષૌ કેશવાયોદરં બુધઃ । ત્રૈલોક્યપતયે મેઢ્રં જઙ્ઘે સર્વભૃતે નમઃ ॥ ૧,૧૩૬.

વ્યાપક માટે પેટનું, કેશવ માટે ઉદરનું, ત્રણેય લોકના સ્વામી માટે અંગનું અને સર્વને ધારણ કરનાર માટે જાંઘનું પૂજન કરવું.

સર્વાત્મને નમઃ પાદૌ નૈવેદ્યં ઘૃતપાયસમ્ । કુમ્ભાંશ્ચ મોદકાન્દદ્યાજ્જાગરં કારયેન્નિશિ ॥ ૧,૧૩૬.

સર્વાત્મા માટે પગનું પૂજન કરવું. ઘી અને ખીચડીનું નૈવેદ્ય ચઢાવવું, કુંભ અને મીઠાઈ દાન કરવી અને રાતે જાગરણ કરવું.