ગરુડપુરાણમ્

નવમી કેવલા ચાપિ દુર્ગાં ચૈવ તુ પૂજયેત્ । મહાવ્રતં મહાપુણ્યં શઙ્કરાદ્યૈરનુષ્ઠિતમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

શુદ્ધ નવમીના દિવસે, દુર્ગાનું પૂજન કરવું જોઈએ; આ મહાવ્રત છે, મહાપુણ્ય છે, અને શંકરાદિ દેવોએ પણ આ વ્રત કર્યું છે.

અયાચિતાદિ ષષ્ઠ્યાદૌ રાજા શત્રુજયાયા ચ । જપહોમસમાયુક્તઃ કન્યાં વા ભોજયેત્સદા ॥ ૧,૧૩૩.

છઠ્ઠા દિવસે શરૂ કરીને, વિનંતી વિના, અને રાજાને શત્રુઓ પર વિજય મળે એ માટે, જપ અને હોમ સાથે, હંમેશા કન્યાને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

દુર્ગેદુર્ગે રક્ષિણિ સ્વાહા મન્ત્રોઽયં પૂજનાદિષુ । દીર્ઘાકારાદિમાત્રાભિર્નવ દેવ્યો નમોઽન્તિકાઃ ॥ ૧,૧૩૩.

પૂજા અને અન્ય વિધિમાં, 'હે દુર્ગા, હે દુર્ગા, રક્ષાકારિ, સ્વાહા' એવો મંત્ર બોલવો. નવ દેવીઓને લાંબા ઉચ્ચાર સાથે અને 'નમો' શબ્દથી પૂજન કરવું.

ષડ્ભિઃ પદૈર્નમઃ સ્વાહા વષડાદિહૃદાદિકમ્ । અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં ન્યસ્ય વૈ પૃજયેચ્છિવામ્ ॥ ૧,૧૩૩.

છ શબ્દો—'નમઃ, સ્વાહા, વષટ' વગેરે, હૃદયથી લઈને નાની આંગળી સુધી, વિધિપૂર્વક શિવાનું પૂજન કરવું.

અષ્ટમ્યાં નવ ગેહાનિ દારુજાન્યેકમેવ વા । તસ્મિન્દેવી પ્રકર્તવ્યા હૈમી વારાજતાપિ વા ॥ ૧,૧૩૩.

અષ્ટમીના દિવસે, નવ લાકડાના ઘર, અથવા એક ઘર બનાવવું; તેમાં દેવીની પ્રતિષ્ઠા કરવી, તે સોનાની કે ચાંદીની પણ હોઈ શકે.

શૂલે ખઙ્ગે પુસ્તકે વા પટે વા મણ્ડલે (પે) યજેત્ । કપાલં ખેટકં ઘણ્ટાં દર્પણં તર્જનીં ધનઃ ॥ ૧,૧૩૩.

શૂળ, ખડગ, પુસ્તક, કપડું કે મંડળ પર દેવીનું પૂજન કરવું; કપાળ, ઢાલ, ઘંટડી, કાચ, તર્જની અથવા ધનથી પણ પૂજન કરવું.

ધ્વજં ડમરુકં પાશં વામહસ્તેષુ બિભ્રતી । શક્તિં ચ મુદ્ગરં શૂલં વજ્રં ખઙ્ગં તથાઙ્કુશમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

દેવી ડાબા હાથમાં ધ્વજ, ડમરૂ, પાશ ધારણ કરે છે; અને શૂળ, મુગદર, ત્રિશૂલ, વજ્ર, ખડગ અને અંકુશ પણ રાખે છે.

શરં ચક્રં શલાકાં ચ દુર્ગામાયુધસંયુતામ્ । શેષાઃ ષોડશહસ્તાં સ્યુરઞ્જનં ડમરું વિના ॥ ૧,૧૩૩.

તીર, ચક્ર અને દંડ સાથે, દુર્ગા શસ્ત્રોથી સજ્જ છે; બાકી રૂપોમાં તે સોળ હાથ ધરાવે છે, સુર્મા અને ડમરૂ સિવાય.

રુદ્રચણ્ડા પ્રચણ્ડા ચ ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા । ચણ્ડા ચણ્ડવતી ચૈવ ચણ્ડરૂપાતિચણ્ડિકા ॥ ૧,૧૩૩.

રુદ્રચંડા, પ્રચંડા, ચંડોગ્રા, ચંડનાયિકા, ચંડા, ચંડવતી અને ચંડરૂપા, અને અત્યંત ભયાનક ચંડિકા.

નવમી ચોગ્રચણ્ડા ચ મધ્યમાગ્નિપ્રભાકૃતિઃ । રોચના ત્વરુણા કૃષ્ણા નીલં ધૂમ્રા ચ શુક્રકા ॥ ૧,૧૩૩.

નવમી અત્યંત ભયાનક છે, એ મધ્યમ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી દેખાય છે. એ પીળી, ઝડપથી ચાલતી, કાળી, વાદળી, ધૂમ્ર અને તેજાળ છે.

પાતા ચ પાણ્ડુરા પ્રોક્તા આલીઢં હરિતં તથા । મ (મા) હિષોઽસ્ય સ ખડ્ગાગ્રપ્રકચગ્રહમુષ્ટિકઃ ॥ ૧,૧૩૩.

એ પાતળી અને ફીકી પણ કહેવાય છે; એ દબાયેલી અને લીલીછમ પણ છે. તેનું નામ 'મહિષ' છે; તેનું સ્વરૂપ તલવારની ધાર જેવું, આગળ નીકળેલું જડબું અને મુંઠ બંધ કરેલી છે.

જપ્ત્વા દશાક્ષરીં વિદ્યાં નાસૌ કેનાપિ બધ્યતે । પઞ્ચ (ઞ્ચા) દશાઙ્ગુલં ખડ્ગં ત્રિશૂલં ચ તતો યજેત્ । લિઙ્ગસ્યાં પૂજયેદ્વાપિ પાદુકેઽથ જલેઽપિ વા ॥ ૧,૧૩૩.

દસ અક્ષરનો મંત્ર જપ્યા પછી, કોઈ પણ તેને બાંધી શકતો નથી; પછી પાંચ કે પંદર અંગુલ લાંબી તલવાર અથવા ત્રિશૂલથી યજ્ઞ કરવો. અથવા તો, લિંગ, પાદુકા કે પાણીમાં પણ પૂજા કરી શકાય.

વિચિત્રાં રક્ષયેત્પૂજામષ્ટમ્યામુપવાસયેત્ । પઞ્ચાબ્દં મહિષં બસ્તં રાત્રિશેષે ચ ઘાતયેત્ ॥ ૧,૧૩૩.

વિવિધ પૂજાનું રક્ષણ કરવું અને અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ કરવો. પાંચ વર્ષ સુધી મહિષ અથવા બકરો ચઢાવવો અને રાત્રિના અંતે તેનું બલિદાન કરવું.

વિધિવત્કાલિકાલીતિ તદુત્થરુધિરાદિકમ્ । નેરૃત્યાં પૂતનાં ચૈવ વાયવ્યાં પાપરાક્ષસીમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

વિધિ પ્રમાણે કાળિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું રક્ત વગેરે દક્ષિણપશ્ચિમમાં પૂતના માટે અને ઉત્તરપશ્ચિમમાં પાપી રાક્ષસી માટે અર્પણ કરવું.

દદ્યાચ્ચરક્યૈ ચૈશાન્યામાગ્નેય્યાં ચ વિદારિકામ્ ॥ ૧,૧૩૩.

ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં ચરકી અને દક્ષિણપૂર્વમાં વિદારિકા માટે પણ અર્પણ કરવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૪ બ્રહ્મોવાચ । મહાકૌશિકમન્ત્રશ્ચ કથ્યતેઽત્ર મહાફલઃ ॥ ૧,૧૩૪.

બ્રહ્માએ કહ્યું: અહીં મહાકૌશિક મંત્રનું વર્ણન થાય છે, જે મહાન ફળ આપે છે.

તસ્યાગ્રતો નૃપઃ સ્નાયાચ્છત્રં કૃત્વા ચ પૈષ્ટિકમ્ । ખડ્ગેન ઘાતયિત્વા તુ દદ્યાત્સ્કન્દવિશાખયોઃ ॥ ૧,૧૩૪.

તેના સમક્ષ રાજાએ સ્નાન કરવું, છત્ર ગોઠવવું અને પિઠાનું તૈયાર કરવું. પછી તલવારથી બલિ આપીને તે સ્કંદ અને વિશાખને અર્પણ કરવી.

માતૄણાં ચૈવ દેવીનાં પૂજા કાર્યા તથા નિશિ । બ્રહ્માણી ચૈવ માહેશી કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥ ૧,૧૩૪.

માતાઓ અને દેવીઓની પૂજા પણ રાત્રે કરવી જોઈએ: બ્રાહ્માણી, માહેશી, કૌમારી, વૈષ્ણવી.

વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ચામુણ્ડા ચણ્ડિકા તથા । જયન્તી મઙ્ગલા કાલી ભદ્રકાલી કપાલિની ॥ ૧,૧૩૪.

વારાહી, માહેન્દ્રિ, ચામુંડા, ચંડિકા, જયંતી, મંગલા, કાળી, ભદ્રકાળી, કપાલિની.

દુર્ગા ક્ષમા શિવા ધાત્રી સ્વાહા સ્વધા નમોઽસ્તુ તે । ક્ષીરાદ્યૈઃ સ્નાપયેદ્દેવીં કન્યકાઃ પ્રમદાસ્તથા ॥ ૧,૧૩૪.

દુર્ગા, ક્ષમા, શિવા, ધાર્ત્રી, સ્વાહા, સ્વધા, તમને નમન. કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓ દેવીને દૂધ અને અન્ય પદાર્થોથી સ્નાન કરાવે.

દ્વિજાતી (દી) નથ પાષણ્ડાનન્નદાનેન પૂજયેત્ । ધ્વજપત્રપતાકાદ્યૈ રથયાત્રાસુ વસ્ત્રકૈઃ । મહાનવમ્યાં પૂજેયં જયરાજ્યાદિદાયિકા ॥ ૧,૧૩૪.

દ્વિજાતિઓ અને પાશંડીઓને અન્નદાનથી પૂજા કરવી. ધ્વજ, પાંદડા, ધ્વજાઓ અને રથયાત્રામાં વસ્ત્રોથી પણ પૂજા કરવી. મહાન નવમીના દિવસે આ પૂજા કરવી, જે વિજય, રાજ્ય અને અન્ય ફળ આપે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૫ બ્રહ્મોવાચ । નવમ્યામાશ્વિને શુક્લે એકભક્તેન પૂજયેત્ । દેવીં વિપ્રંલ્લક્ષમેકઞ્જપેદ્વીરં વ્રતી નરઃ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: આશ્વિન મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને દેવી અને બ્રાહ્મણ માટે એક લાખ વખત મંત્ર જપ કરવો.

(તિ વીરનવમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । ચૈત્રે શુક્લનવમ્યાં ચ દેવીં દમનકૈર્યજેત્ । આયુરારોગ્યસૌભાગ્યં શત્રુભિશ્ચાપરાજિતઃ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચૈત્ર મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે દામનકના ફૂલો વડે દેવીની પૂજા કરવી. આથી આયુષ્ય, આરોગ્ય, સૌભાગ્ય મળે છે અને શત્રુઓ પર અજય રહે છે.

(ઇતિ દમનકનવમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । દશમ્યામેકભક્તાશી સમાન્તે દશધેનુદઃ । દિશશ્ચ કાઞ્ચનીર્દત્ત્વા બ્રહ્માણ્ડાધિપતિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: દશમીના દિવસે એક જ ભોજન કરીને, અંતે દસ ગાયો દાન આપવી. પછી ચારે દિશામાં સોનુ આપીને બ્રહ્માંડનો સ્વામી બને છે.

(ઇતિ દિગ્દશમીવ્રતમ્) બ્રહ્મોવાચ । એકાદશ્યામૃષિપૂજા કાર્યા સર્વોપકારિકા । ધનવાન્પુત્રવાંશ્ચાન્તે ઋષિલોકે મહીયતે ॥ ૧,૧૩૫.

બ્રહ્માએ કહ્યું: એકાદશી પર ઋષિઓની પૂજા કરવી, જે સર્વેને લાભ આપે છે. અંતે, ધનવાન અને પુત્રવંત વ્યક્તિઓ ઋષિ લોકમાં માન પામે છે.

મરીચિરત્ર્યં ગિરસૌ પુલસત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ । પ્રચેતાશ્ચ વસિષ્ઠશ્ચ ભૃગુર્નારદ એવ ચ ॥ ૧,૧૩૫.

મરીચિ, અત્રિ, ગિરિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, પ્રચેતસ, વસિષ્ઠ, ભૃગુ અને નારદ પણ.

ચૈત્રાદૌ કારયેત્પૂજાં માલ્યૈશ્ચ દમનોદ્ભવૈઃ । અશોકાખ્યાષ્ટમીપ્રોક્તા વીરાખ્યા નવમીતથા ॥ ૧,૧૩૫.

ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆતમાં, દમનના ફૂલોની વણેલી વણમાલાથી પૂજા કરવી. આઠમને અશોક કહે છે અને નવમને વીર કહે છે.

દમનાખ્યા દિગ્દશમી નવમ્યેકાદશી તથા ॥ ૧,૧૩૫.

દસમને દમન કહે છે, અને નવમ તથા એકાદશી પણ એ જ નામે ઓળખાય છે.