ગરુડપુરાણમ્

પુટદ્વયં ગૃહીત્વાન્નં બુભુજાતે પ્રદત્તકમ્ । સ્ત્રિયો ગતાસ્તૌ ધનદૌ ધનપાનમપશ્યતામ્ ॥ ૧,૧૩૨.

બે પાન લઈને તેણે આપેલું અન્ન ખાધું. સ્ત્રીઓ ત્યાંથી ચાલીને ગઈ અને એ બંનેને ધન મળ્યું, ધનનો આનંદ માણ્યો.

ચૌરૈર્દત્તં ગૃહીત્વાથ પ્રદોષે પ્રાપ્તવાન્ ગૃહમ્ । વીરં ચ દુઃ ખિતં નત્વા રાત્રૌ સુપ્તો યથાસુખમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

ચોરોએ આપેલું લઈને, સાંજ પડતાં ઘરે પહોંચ્યો. પછી દુઃખી વીરને વંદન કરીને, રાતે આરામથી સુઈ ગયો.

કન્યાં ચ યુવતીં દૃષ્ટ્વા કસ્મૈ દેયા સુતા મયા । યમાયેત્યબ્રવીદ્દુઃ ખાત્સાચારાદ્વ્રતસત્ફલાત્ ॥ ૧,૧૩૨.

પછી જ્યારે કન્યા યુવાન થઈ, તેણે વિચાર્યું: 'મારી દીકરીને કોને આપું?' દુઃખથી અને પોતાના વ્રતના ફળથી, તેણે કહ્યું: 'યમને આપું.'

સ્વર્ગં ગતૌ ચ પિતરૌ વ્રતં રાજ્યાય કૌ શિકઃ । ચક્રેઽયોધ્યામહારાજ્યં દત્ત્વા ચ ભગિનીં યમે ॥ ૧,૧૩૨.

પિતાજી અને માતાજી સ્વર્ગે ગયા પછી, કૌશિકે રાજ્ય માટે વ્રત કર્યું, અયોધ્યાનું મહારાજ્ય આપી દીધું અને બહેનને યમને આપી.

યમોઽપિ વિજયામાહ ગૃહસ્થા ભવ મે પુરે । નોદ્ધાટયાન્યત્રગતે યમે સા ન તથાકરોત્ । અપશ્યન્માતરં સ્વાં સા પાશયાતનયા સ્થિતામ્ ॥ ૧,૧૩૨.

યમએ કહ્યું: 'મારા શહેરમાં ઘરવાળી બનીને રહે.' યમ ક્યાંક ગયા ત્યારે તેણે દ્વાર ખોલ્યું નહીં. તેણે પોતાની માતાને પાશમાં બંધાયેલી જોઈ.

અથોદ્વિગ્ના કૌશિકોક્તં જ્ઞાત્વા મુક્તિપ્રદં વ્રતમ્ । ચક્રે ચ સા તતો મુક્તા માતા તસ્માચ્ચરેદ્વ્રતમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

પછી ચિંતામાં પડી, કૌશિકે જે મુક્તિ આપતું વ્રત કહ્યું હતું તે જાણ્યું. તેણે એ વ્રત કર્યું અને મુક્તિ પામી. તેથી એ વ્રત કરવું જોઈએ.

વ્રતપુણ્યપ્રભાવેણ સ્વર્ગં ગત્વાવસત્સુખમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

વ્રતના પુણ્યના પ્રભાવથી, તે સ્વર્ગે ગઈ અને ત્યાં આનંદથી રહી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૩ બ્રહ્મોવાચ । અશોકકલિકા હ્યષ્ટૌ યે પિબન્તિ પુનર્વસૌ । ચૈત્રે માસિ સિતાષ્ટમ્યાં ન તે શોકમવાપ્નુયુઃ ॥ ૧,૧૩૩.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચૈત્ર મહિનાની શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે, પુનર્વસુ નક્ષત્રમાં, જે લોકો અશોકના આઠ કળીઓ પીવે છે, તેઓને ક્યારેય દુઃખ નથી થતું.

ત્વામશોક ! હરાભીષ્ટ ! મધુમાસસમુદ્ભવ । પિબામિ શોકસન્તપ્તો મામશોકં સદા કુરુ ॥ ૧,૧૩૩.

હે અશોક, મહાદેવના પ્રિય, વસંતમાં જન્મેલા, હું દુઃખી થઈને તને પીઉં છું—મારું દુઃખ હંમેશા દૂર કરજે.

(ઇત્યશોકાષ્ટમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । શુક્લાષ્ટમ્યામાશ્વયુજે ઉત્તરાષાઢયા યુતા । સા મહાનવમીત્યુક્તા સ્નાનદાનાદિ ચાક્ષયમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

આ રીતે અશોક અષ્ટમીનું વ્રત છે. બ્રહ્માએ કહ્યું: આશ્વિન મહિનાની શુક્લ અષ્ટમી, ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્ર સાથે આવે ત્યારે, તેને મહા નવમી કહે છે; એ દિવસે સ્નાન, દાન વગેરેનું પુણ્ય ક્યારેય ઓછું થતું નથી.

નવમી કેવલા ચાપિ દુર્ગાં ચૈવ તુ પૂજયેત્ । મહાવ્રતં મહાપુણ્યં શઙ્કરાદ્યૈરનુષ્ઠિતમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

શુદ્ધ નવમીના દિવસે, દુર્ગાનું પૂજન કરવું જોઈએ; આ મહાવ્રત છે, મહાપુણ્ય છે, અને શંકરાદિ દેવોએ પણ આ વ્રત કર્યું છે.

અયાચિતાદિ ષષ્ઠ્યાદૌ રાજા શત્રુજયાયા ચ । જપહોમસમાયુક્તઃ કન્યાં વા ભોજયેત્સદા ॥ ૧,૧૩૩.

છઠ્ઠા દિવસે શરૂ કરીને, વિનંતી વિના, અને રાજાને શત્રુઓ પર વિજય મળે એ માટે, જપ અને હોમ સાથે, હંમેશા કન્યાને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

દુર્ગેદુર્ગે રક્ષિણિ સ્વાહા મન્ત્રોઽયં પૂજનાદિષુ । દીર્ઘાકારાદિમાત્રાભિર્નવ દેવ્યો નમોઽન્તિકાઃ ॥ ૧,૧૩૩.

પૂજા અને અન્ય વિધિમાં, 'હે દુર્ગા, હે દુર્ગા, રક્ષાકારિ, સ્વાહા' એવો મંત્ર બોલવો. નવ દેવીઓને લાંબા ઉચ્ચાર સાથે અને 'નમો' શબ્દથી પૂજન કરવું.

ષડ્ભિઃ પદૈર્નમઃ સ્વાહા વષડાદિહૃદાદિકમ્ । અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં ન્યસ્ય વૈ પૃજયેચ્છિવામ્ ॥ ૧,૧૩૩.

છ શબ્દો—'નમઃ, સ્વાહા, વષટ' વગેરે, હૃદયથી લઈને નાની આંગળી સુધી, વિધિપૂર્વક શિવાનું પૂજન કરવું.

અષ્ટમ્યાં નવ ગેહાનિ દારુજાન્યેકમેવ વા । તસ્મિન્દેવી પ્રકર્તવ્યા હૈમી વારાજતાપિ વા ॥ ૧,૧૩૩.

અષ્ટમીના દિવસે, નવ લાકડાના ઘર, અથવા એક ઘર બનાવવું; તેમાં દેવીની પ્રતિષ્ઠા કરવી, તે સોનાની કે ચાંદીની પણ હોઈ શકે.

શૂલે ખઙ્ગે પુસ્તકે વા પટે વા મણ્ડલે (પે) યજેત્ । કપાલં ખેટકં ઘણ્ટાં દર્પણં તર્જનીં ધનઃ ॥ ૧,૧૩૩.

શૂળ, ખડગ, પુસ્તક, કપડું કે મંડળ પર દેવીનું પૂજન કરવું; કપાળ, ઢાલ, ઘંટડી, કાચ, તર્જની અથવા ધનથી પણ પૂજન કરવું.

ધ્વજં ડમરુકં પાશં વામહસ્તેષુ બિભ્રતી । શક્તિં ચ મુદ્ગરં શૂલં વજ્રં ખઙ્ગં તથાઙ્કુશમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

દેવી ડાબા હાથમાં ધ્વજ, ડમરૂ, પાશ ધારણ કરે છે; અને શૂળ, મુગદર, ત્રિશૂલ, વજ્ર, ખડગ અને અંકુશ પણ રાખે છે.

શરં ચક્રં શલાકાં ચ દુર્ગામાયુધસંયુતામ્ । શેષાઃ ષોડશહસ્તાં સ્યુરઞ્જનં ડમરું વિના ॥ ૧,૧૩૩.

તીર, ચક્ર અને દંડ સાથે, દુર્ગા શસ્ત્રોથી સજ્જ છે; બાકી રૂપોમાં તે સોળ હાથ ધરાવે છે, સુર્મા અને ડમરૂ સિવાય.

રુદ્રચણ્ડા પ્રચણ્ડા ચ ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા । ચણ્ડા ચણ્ડવતી ચૈવ ચણ્ડરૂપાતિચણ્ડિકા ॥ ૧,૧૩૩.

રુદ્રચંડા, પ્રચંડા, ચંડોગ્રા, ચંડનાયિકા, ચંડા, ચંડવતી અને ચંડરૂપા, અને અત્યંત ભયાનક ચંડિકા.

નવમી ચોગ્રચણ્ડા ચ મધ્યમાગ્નિપ્રભાકૃતિઃ । રોચના ત્વરુણા કૃષ્ણા નીલં ધૂમ્રા ચ શુક્રકા ॥ ૧,૧૩૩.

નવમી અત્યંત ભયાનક છે, એ મધ્યમ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી દેખાય છે. એ પીળી, ઝડપથી ચાલતી, કાળી, વાદળી, ધૂમ્ર અને તેજાળ છે.

પાતા ચ પાણ્ડુરા પ્રોક્તા આલીઢં હરિતં તથા । મ (મા) હિષોઽસ્ય સ ખડ્ગાગ્રપ્રકચગ્રહમુષ્ટિકઃ ॥ ૧,૧૩૩.

એ પાતળી અને ફીકી પણ કહેવાય છે; એ દબાયેલી અને લીલીછમ પણ છે. તેનું નામ 'મહિષ' છે; તેનું સ્વરૂપ તલવારની ધાર જેવું, આગળ નીકળેલું જડબું અને મુંઠ બંધ કરેલી છે.

જપ્ત્વા દશાક્ષરીં વિદ્યાં નાસૌ કેનાપિ બધ્યતે । પઞ્ચ (ઞ્ચા) દશાઙ્ગુલં ખડ્ગં ત્રિશૂલં ચ તતો યજેત્ । લિઙ્ગસ્યાં પૂજયેદ્વાપિ પાદુકેઽથ જલેઽપિ વા ॥ ૧,૧૩૩.

દસ અક્ષરનો મંત્ર જપ્યા પછી, કોઈ પણ તેને બાંધી શકતો નથી; પછી પાંચ કે પંદર અંગુલ લાંબી તલવાર અથવા ત્રિશૂલથી યજ્ઞ કરવો. અથવા તો, લિંગ, પાદુકા કે પાણીમાં પણ પૂજા કરી શકાય.

વિચિત્રાં રક્ષયેત્પૂજામષ્ટમ્યામુપવાસયેત્ । પઞ્ચાબ્દં મહિષં બસ્તં રાત્રિશેષે ચ ઘાતયેત્ ॥ ૧,૧૩૩.

વિવિધ પૂજાનું રક્ષણ કરવું અને અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ કરવો. પાંચ વર્ષ સુધી મહિષ અથવા બકરો ચઢાવવો અને રાત્રિના અંતે તેનું બલિદાન કરવું.

વિધિવત્કાલિકાલીતિ તદુત્થરુધિરાદિકમ્ । નેરૃત્યાં પૂતનાં ચૈવ વાયવ્યાં પાપરાક્ષસીમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

વિધિ પ્રમાણે કાળિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું રક્ત વગેરે દક્ષિણપશ્ચિમમાં પૂતના માટે અને ઉત્તરપશ્ચિમમાં પાપી રાક્ષસી માટે અર્પણ કરવું.

દદ્યાચ્ચરક્યૈ ચૈશાન્યામાગ્નેય્યાં ચ વિદારિકામ્ ॥ ૧,૧૩૩.

ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં ચરકી અને દક્ષિણપૂર્વમાં વિદારિકા માટે પણ અર્પણ કરવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૪ બ્રહ્મોવાચ । મહાકૌશિકમન્ત્રશ્ચ કથ્યતેઽત્ર મહાફલઃ ॥ ૧,૧૩૪.

બ્રહ્માએ કહ્યું: અહીં મહાકૌશિક મંત્રનું વર્ણન થાય છે, જે મહાન ફળ આપે છે.

તસ્યાગ્રતો નૃપઃ સ્નાયાચ્છત્રં કૃત્વા ચ પૈષ્ટિકમ્ । ખડ્ગેન ઘાતયિત્વા તુ દદ્યાત્સ્કન્દવિશાખયોઃ ॥ ૧,૧૩૪.

તેના સમક્ષ રાજાએ સ્નાન કરવું, છત્ર ગોઠવવું અને પિઠાનું તૈયાર કરવું. પછી તલવારથી બલિ આપીને તે સ્કંદ અને વિશાખને અર્પણ કરવી.

માતૄણાં ચૈવ દેવીનાં પૂજા કાર્યા તથા નિશિ । બ્રહ્માણી ચૈવ માહેશી કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥ ૧,૧૩૪.

માતાઓ અને દેવીઓની પૂજા પણ રાત્રે કરવી જોઈએ: બ્રાહ્માણી, માહેશી, કૌમારી, વૈષ્ણવી.