ગરુડપુરાણમ્

ભક્તં સદ્ભક્તિશ્રદ્ધાભ્યાં મુક્તિકામી હિ માનવઃ । આમ્ર પત્રપુટે કૃત્વા યો ભુડ્ક્તે કુશવોષ્ટિતે ॥ ૧,૧૩૨.

મુક્તિ ઇચ્છનાર મનુષ્યે સાચી ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી ભોજન કરવું, આમ્રપાનના પાન પર રાખી અને કુશના તણખલાથી ખાવું.

કલમ્બિકામ્લિકોપેતં કામ્યં તસ્ય ફલં ભવે (લભે) ત્ । બુધં પઞ્ચોપચારેણ પૂજયિત્વા જલાશયે ॥ ૧,૧૩૨.

કલંબિકાના ખાટા સાથે ભળાવવાથી ઇચ્છિત ફળ મળે છે. પછી જળકિનારે બોધદેવની પાંચ ઉપચારથી પૂજા કરવી.

શક્તિતો દક્ષિણં દદ્યાત્કર્કરીં તણ્ડુલાન્વિતામ્ । બું બુધાયેતિ બીજં સ્યાત્સ્વાહાન્તઃ કમલાદિકઃ ॥ ૧,૧૩૨.

શક્તિ પ્રમાણે ચોખા ભરેલી કર્કડી દક્ષિણારૂપે આપવી. 'બું બુધાય' બીજમંત્ર, 'સ્વાહા'થી પૂર્ણ કરીને કમળાદિ સાથે અર્પણ કરવું.

બાણચાપધરંશ્યામં દલે ચાઙ્ગનિ મધ્યતઃ । બુધાષ્ટમીકથા પુણ્યા શ્રોતવ્યા કૃતિભિર્ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

ધનુષ-બાણ ધારણ કરનાર, શ્યામવર્ણ, પાન અને અંગો વચ્ચે બેસાડવો. બુધ અષ્ટમીની કથા પુણ્યદાયી છે, અને વિદ્વાનોએ જરૂર સાંભળવી જોઈએ.

પુરે પાટલિપુત્રાખ્યે વીરો નામ દ્વિજોત્તમઃ । રમ્ભા ભાર્યા તસ્ય ચાસીત્કૌશિકઃ પુત્ર ઉત્તમઃ ॥ ૧,૧૩૨.

પાટલિપુત્ર નામના શહેરમાં વીર નામના ઉત્તમ બ્રાહ્મણ રહેતા. તેમની પત્નીનું નામ રંભા અને પુત્ર કૌશિક હતો.

દુહિતા વિજયાનામ્ની વ (ધ) નપાલો વૃષોઽભવત્ । ગૃહીત્વા કૌશિકસ્તં ચ ગ્રીષ્મે ગઙ્ગાં ગતોઽરમત્ ॥ ૧,૧૩૨.

દુહિતીનું નામ વિજયા અને ગોપાળ વૃષ હતો. કૌશિકે તેને લઈને ઉનાળે ગંગા પાસે ગયો અને આનંદ કર્યો.

ગોપાલકૈર્વૃષશ્ચૌરૈઃ ક્રીડાસ્થોપહૃતો બલાત્ । ગઙ્ગાતઃ સ ચ ઉત્થાય વનં બભ્રામ દુઃ ખિતઃ ॥ ૧,૧૩૨.

વૃષ ગોપાળ અને ચોરો દ્વારા રમતમાં જ બળપૂર્વક પકડાયો. પછી ગંગાથી ઉઠીને, દુઃખી થઈ વનમાં ફરતો રહ્યો.

જલાર્થં વિજયા ચાગાદ્ભ્રા(ન્મા) ત્રા સાર્ધં ચ સાપ્યગાત્ । પિપાસિતો મૃણાલાર્થો આગતોઽથ સરોવરમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

પાણી લેવા વિજયા ગઈ અને તેનો ભાઈ પણ સાથે ગયો. તરસ લાગેલી, કમળના ડાંગર માટે સરોવર પાસે પહોંચ્યો.

દિવ્યસ્ત્રીણાં ચ પૂજાદીન્દૃષ્ટ્વા ચાપ્યથ વિસ્મિતઃ । સ તા ગત્વા યયાચેઽન્નં સાનુજોઽહં બુભુક્ષિતઃ ॥ ૧,૧૩૨.

દિવ્ય સ્ત્રીઓની પૂજા વગેરે જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થયો. તે ત્યાં ગયો અને કહ્યું: 'હું અને મારો ભાઈ ભૂખ્યા છીએ, અમને અન્ન આપો'.

સ્ત્રિયોઽબ્રુવન્વ્રતં કર્તું દાસ્યામશ્ચ કુરુ વ્રતમ્ । પત્ન્યર્થં ધનપાના (લાર્) થં પૂજયામાસતુર્બુધમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

સ્ત્રીઓએ કહ્યું: 'વ્રત કર, તો અમે તને અન્ન આપીશું; વ્રત કર.' પત્ની અને ધનની ઈચ્છાથી તેમણે બુધદેવની પૂજા કરી.

પુટદ્વયં ગૃહીત્વાન્નં બુભુજાતે પ્રદત્તકમ્ । સ્ત્રિયો ગતાસ્તૌ ધનદૌ ધનપાનમપશ્યતામ્ ॥ ૧,૧૩૨.

બે પાન લઈને તેણે આપેલું અન્ન ખાધું. સ્ત્રીઓ ત્યાંથી ચાલીને ગઈ અને એ બંનેને ધન મળ્યું, ધનનો આનંદ માણ્યો.

ચૌરૈર્દત્તં ગૃહીત્વાથ પ્રદોષે પ્રાપ્તવાન્ ગૃહમ્ । વીરં ચ દુઃ ખિતં નત્વા રાત્રૌ સુપ્તો યથાસુખમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

ચોરોએ આપેલું લઈને, સાંજ પડતાં ઘરે પહોંચ્યો. પછી દુઃખી વીરને વંદન કરીને, રાતે આરામથી સુઈ ગયો.

કન્યાં ચ યુવતીં દૃષ્ટ્વા કસ્મૈ દેયા સુતા મયા । યમાયેત્યબ્રવીદ્દુઃ ખાત્સાચારાદ્વ્રતસત્ફલાત્ ॥ ૧,૧૩૨.

પછી જ્યારે કન્યા યુવાન થઈ, તેણે વિચાર્યું: 'મારી દીકરીને કોને આપું?' દુઃખથી અને પોતાના વ્રતના ફળથી, તેણે કહ્યું: 'યમને આપું.'

સ્વર્ગં ગતૌ ચ પિતરૌ વ્રતં રાજ્યાય કૌ શિકઃ । ચક્રેઽયોધ્યામહારાજ્યં દત્ત્વા ચ ભગિનીં યમે ॥ ૧,૧૩૨.

પિતાજી અને માતાજી સ્વર્ગે ગયા પછી, કૌશિકે રાજ્ય માટે વ્રત કર્યું, અયોધ્યાનું મહારાજ્ય આપી દીધું અને બહેનને યમને આપી.

યમોઽપિ વિજયામાહ ગૃહસ્થા ભવ મે પુરે । નોદ્ધાટયાન્યત્રગતે યમે સા ન તથાકરોત્ । અપશ્યન્માતરં સ્વાં સા પાશયાતનયા સ્થિતામ્ ॥ ૧,૧૩૨.

યમએ કહ્યું: 'મારા શહેરમાં ઘરવાળી બનીને રહે.' યમ ક્યાંક ગયા ત્યારે તેણે દ્વાર ખોલ્યું નહીં. તેણે પોતાની માતાને પાશમાં બંધાયેલી જોઈ.

અથોદ્વિગ્ના કૌશિકોક્તં જ્ઞાત્વા મુક્તિપ્રદં વ્રતમ્ । ચક્રે ચ સા તતો મુક્તા માતા તસ્માચ્ચરેદ્વ્રતમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

પછી ચિંતામાં પડી, કૌશિકે જે મુક્તિ આપતું વ્રત કહ્યું હતું તે જાણ્યું. તેણે એ વ્રત કર્યું અને મુક્તિ પામી. તેથી એ વ્રત કરવું જોઈએ.

વ્રતપુણ્યપ્રભાવેણ સ્વર્ગં ગત્વાવસત્સુખમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

વ્રતના પુણ્યના પ્રભાવથી, તે સ્વર્ગે ગઈ અને ત્યાં આનંદથી રહી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૩ બ્રહ્મોવાચ । અશોકકલિકા હ્યષ્ટૌ યે પિબન્તિ પુનર્વસૌ । ચૈત્રે માસિ સિતાષ્ટમ્યાં ન તે શોકમવાપ્નુયુઃ ॥ ૧,૧૩૩.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચૈત્ર મહિનાની શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે, પુનર્વસુ નક્ષત્રમાં, જે લોકો અશોકના આઠ કળીઓ પીવે છે, તેઓને ક્યારેય દુઃખ નથી થતું.

ત્વામશોક ! હરાભીષ્ટ ! મધુમાસસમુદ્ભવ । પિબામિ શોકસન્તપ્તો મામશોકં સદા કુરુ ॥ ૧,૧૩૩.

હે અશોક, મહાદેવના પ્રિય, વસંતમાં જન્મેલા, હું દુઃખી થઈને તને પીઉં છું—મારું દુઃખ હંમેશા દૂર કરજે.

(ઇત્યશોકાષ્ટમીવ્રતમ્) । બ્રહ્મોવાચ । શુક્લાષ્ટમ્યામાશ્વયુજે ઉત્તરાષાઢયા યુતા । સા મહાનવમીત્યુક્તા સ્નાનદાનાદિ ચાક્ષયમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

આ રીતે અશોક અષ્ટમીનું વ્રત છે. બ્રહ્માએ કહ્યું: આશ્વિન મહિનાની શુક્લ અષ્ટમી, ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્ર સાથે આવે ત્યારે, તેને મહા નવમી કહે છે; એ દિવસે સ્નાન, દાન વગેરેનું પુણ્ય ક્યારેય ઓછું થતું નથી.

નવમી કેવલા ચાપિ દુર્ગાં ચૈવ તુ પૂજયેત્ । મહાવ્રતં મહાપુણ્યં શઙ્કરાદ્યૈરનુષ્ઠિતમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

શુદ્ધ નવમીના દિવસે, દુર્ગાનું પૂજન કરવું જોઈએ; આ મહાવ્રત છે, મહાપુણ્ય છે, અને શંકરાદિ દેવોએ પણ આ વ્રત કર્યું છે.

અયાચિતાદિ ષષ્ઠ્યાદૌ રાજા શત્રુજયાયા ચ । જપહોમસમાયુક્તઃ કન્યાં વા ભોજયેત્સદા ॥ ૧,૧૩૩.

છઠ્ઠા દિવસે શરૂ કરીને, વિનંતી વિના, અને રાજાને શત્રુઓ પર વિજય મળે એ માટે, જપ અને હોમ સાથે, હંમેશા કન્યાને ભોજન કરાવવું જોઈએ.

દુર્ગેદુર્ગે રક્ષિણિ સ્વાહા મન્ત્રોઽયં પૂજનાદિષુ । દીર્ઘાકારાદિમાત્રાભિર્નવ દેવ્યો નમોઽન્તિકાઃ ॥ ૧,૧૩૩.

પૂજા અને અન્ય વિધિમાં, 'હે દુર્ગા, હે દુર્ગા, રક્ષાકારિ, સ્વાહા' એવો મંત્ર બોલવો. નવ દેવીઓને લાંબા ઉચ્ચાર સાથે અને 'નમો' શબ્દથી પૂજન કરવું.

ષડ્ભિઃ પદૈર્નમઃ સ્વાહા વષડાદિહૃદાદિકમ્ । અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં ન્યસ્ય વૈ પૃજયેચ્છિવામ્ ॥ ૧,૧૩૩.

છ શબ્દો—'નમઃ, સ્વાહા, વષટ' વગેરે, હૃદયથી લઈને નાની આંગળી સુધી, વિધિપૂર્વક શિવાનું પૂજન કરવું.

અષ્ટમ્યાં નવ ગેહાનિ દારુજાન્યેકમેવ વા । તસ્મિન્દેવી પ્રકર્તવ્યા હૈમી વારાજતાપિ વા ॥ ૧,૧૩૩.

અષ્ટમીના દિવસે, નવ લાકડાના ઘર, અથવા એક ઘર બનાવવું; તેમાં દેવીની પ્રતિષ્ઠા કરવી, તે સોનાની કે ચાંદીની પણ હોઈ શકે.

શૂલે ખઙ્ગે પુસ્તકે વા પટે વા મણ્ડલે (પે) યજેત્ । કપાલં ખેટકં ઘણ્ટાં દર્પણં તર્જનીં ધનઃ ॥ ૧,૧૩૩.

શૂળ, ખડગ, પુસ્તક, કપડું કે મંડળ પર દેવીનું પૂજન કરવું; કપાળ, ઢાલ, ઘંટડી, કાચ, તર્જની અથવા ધનથી પણ પૂજન કરવું.

ધ્વજં ડમરુકં પાશં વામહસ્તેષુ બિભ્રતી । શક્તિં ચ મુદ્ગરં શૂલં વજ્રં ખઙ્ગં તથાઙ્કુશમ્ ॥ ૧,૧૩૩.

દેવી ડાબા હાથમાં ધ્વજ, ડમરૂ, પાશ ધારણ કરે છે; અને શૂળ, મુગદર, ત્રિશૂલ, વજ્ર, ખડગ અને અંકુશ પણ રાખે છે.

શરં ચક્રં શલાકાં ચ દુર્ગામાયુધસંયુતામ્ । શેષાઃ ષોડશહસ્તાં સ્યુરઞ્જનં ડમરું વિના ॥ ૧,૧૩૩.

તીર, ચક્ર અને દંડ સાથે, દુર્ગા શસ્ત્રોથી સજ્જ છે; બાકી રૂપોમાં તે સોળ હાથ ધરાવે છે, સુર્મા અને ડમરૂ સિવાય.

રુદ્રચણ્ડા પ્રચણ્ડા ચ ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા । ચણ્ડા ચણ્ડવતી ચૈવ ચણ્ડરૂપાતિચણ્ડિકા ॥ ૧,૧૩૩.

રુદ્રચંડા, પ્રચંડા, ચંડોગ્રા, ચંડનાયિકા, ચંડા, ચંડવતી અને ચંડરૂપા, અને અત્યંત ભયાનક ચંડિકા.