ગરુડપુરાણમ્

(અર્ચનમ૦)વિશ્વાય વિશ્વેશ્વરાય વિશ્વપતયે ગોવિન્દાય નમોનમઃ । (શયન૦)સર્વાય સર્વેશ્વરાય સર્વેતાય સર્વસમ્ભવાય ગોવિન્દાય નમોનમઃ ॥ ૧,૧૩૧.

(પૂજામંત્ર:) સર્વવ્યાપક, વિશ્વના ઈશ્વર અને જગતના પતિ ગોવિંદને વારંવાર નમસ્કાર. (શયનમંત્ર:) સર્વરૂપ, સર્વના સ્વામી, સર્વના રક્ષક અને સર્વના આધાર ગોવિંદને વારંવાર નમસ્કાર.

સ્થણ્ડિલે પૂજયેદ્દેવં સચન્દ્રાં રોહિણીં તથા । શઙ્ખે તોયં સમાદાય સપુષ્પફલચન્દનમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

પાટિયાં પર દેવની, ચંદ્ર અને રોહિણીની સાથે પૂજા કરવી. શંખમાં પાણી, ફૂલ, ફળ અને ચંદન લઈને અર્પણ કરવું.

જાનુભ્યામવનીં ગત્વા ચન્દ્રાયાર્ઘ્યં નિવેદયેત્ । ક્ષીરોદાર્ણવસંભૂત ! અત્રિનેત્રસમુદ્ભવ ! ॥ ૧,૧૩૧.

ઘૂંટણીએ જમીન પર જઈને, ચંદ્રને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું અને કહેવું: 'ક્ષીરસાગરથી જન્મેલા! અત્રિના નેત્રમાંથી પ્રગટ થયેલા!'

ગૃહાણાર્ઘ્યં શશાઙ્કેશ (મં) રોહિણ્યા સહિતો મમ । શ્રિયૈ ચ વસુદેવાય નન્દાય ચ બલાય ચ ॥ ૧,૧૩૧.

'શશાંકે, રોહિણી સાથે, મારી તરફથી આ અર્ઘ્ય સ્વીકારો; શ્રી, વસુદેવ, નંદ અને બલરામ માટે.'

યશોદાયૈ તતો દદ્યાદર્ઘ્યં ફલસમન્વિતમ્ । અનન્તં (ઘં) વામનં શૌરિં વૈકુષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

પછી યશોદાને ફળવાળું અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું. અનંત, વામન, શૌરી, વૈકુંઠ અને પુરુષોત્તમને પણ અર્ઘ્ય આપવું.

વાસુદેવં હૃષીકેશં માધવં મધુસૂદનમ્ । વરાહં પુણ્ડરીકાક્ષં નૃસિંહં દૈત્યસૂદનમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

વાસુદેવ, હૃષીકેશ, માધવ, મધુસૂદન, વરાહ, પુંડરીકાક્ષ, નરસિંહ અને દૈત્યસૂદનને અર્ઘ્ય આપવું.

દામોદરં પદ્મનાભં કેશવં ગારુડધ્વજમ્ । ગોવિન્દમચ્યુતં દેવમનન્તમ પરાજિતમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

દામોદર, પદ્મનાભ, કેશવ, ગરુડધ્વજ, ગોવિંદ, અચ્યૂત, દેવ, અનંત અને અજેયને અર્ઘ્ય આપવું.

અધોક્ષજં જગદ્વીજં સર્ગસ્થિત્યન્તકારણમ્ । અનાદિનિધનં વિષ્ણું ત્રિલોકેશં ત્રિવિક્રમમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

અધોક્ષજ, જગતના બીજ, સર્જન-સ્થિતિ-લયના કારણ, અનાદિ-અનંત, વિશ્વના સ્વામી અને ત્રિવિક્રમને અર્ઘ્ય આપવું.

નારાયણં ચતુર્બાહું શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ । પીતમ્બરધરં દિવ્યં વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

નારાયણ, ચાર હાથવાળા, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા અને દિવ્ય વનમાલાથી શોભતા ભગવાનને અર્ઘ્ય આપવું.

શ્રીવત્સાઙ્કં જગદ્ધામ શ્રીપતિં શ્રીધરં હરિમ્ । યં દેવં દેવકી દેવી વસુદેવાદજીજનત્ ॥ ૧,૧૩૧.

શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, જગતના ધામ, શ્રીપતિ, શ્રીધર, હરિ, જેમને દેવકી દેવીએ વસુદેવમાંથી જન્મ આપ્યો, તેમને અર્ઘ્ય આપવું.

ભૌમસ્ય બ્રહ્મણો ગુપ્ત્યૈ તસ્મૈ બ્રહ્માત્મને નમઃ । નામાન્યેતાનિ સંકીર્ત્ય ગત્યર્થં પ્રાર્થયેત્પુનઃ ॥ ૧,૧૩૧.

પૃથ્વી અને બ્રહ્માની રક્ષા માટે, બ્રહ્માત્મા એવા ભગવાનને નમસ્કાર. આ બધા નામો ઉચ્છારીને, મુક્તિ માટે ફરીથી પ્રાર્થના કરવી.

ત્રાહિ માં દેવદેવેશ ! હરે ! સંસારસાગરાત્ । ત્રાહિ માં સર્વપાપઘ્ન ! દુઃખશોકાર્ણવાત્પ્રભો ! ॥ ૧,૧૩૧.

'દેવોના દેવ, હરે! મને સંસારના સાગરથી બચાવો. સર્વ પાપ નાશક, પ્રભુ! મને દુઃખ અને શોકના સાગરથી બચાવો.'

દેવકીનન્દન ! શ્રીશ ! હરે ! સંસારસાગરાત્ । દુર્વૃત્તાંસ્ત્રાયસે વિષ્ણો ! યે સ્મરન્તિ સકૃત્સકૃત્ ॥ ૧,૧૩૧.

'દેવકીનંદન, શ્રીપતિ, હરે! મને સંસારના સાગરથી બચાવો. વિષ્ણુ! તું દુર્વૃત્તોને પણ, જે તને એકવાર પણ સ્મરે છે, તેમને રક્ષા કરે છે.'

સોઽહં દેવાતિદુર્વૃત્તસ્ત્રાહિ માં શોકસાગરાત્ । પુષ્કરાક્ષ ! નિમગ્નોઽહં મહ્તયજ્ઞાનસાગરે ॥ ૧,૧૩૧.

હું તો દેવોથી પણ વધારે દુશ્ચરિત્ર છું, મને દુઃખના દરિયામાંથી બચાવો, કમળને આંખો ધરાવનારા ! હું મહાન યજ્ઞ અને જ્ઞાનના દરિયામાં ડૂબી રહ્યો છું.

ત્રાહિ માં દેવદેવેશ ! ત્વામૃતેઽન્યો ન રક્ષિતા । સ્વજન્મ વાસુદેવાપ ગોબ્રાહ્મણહિતાય ચ ॥ ૧,૧૩૧.

દેવોના દેવ અને ભગવાન ! મને બચાવો, તમારાથી વિના બીજું કોઈ રક્ષક નથી. હે વસુદેવપુત્ર ! મારું જન્મ ગાય અને બ્રાહ્મણના કલ્યાણ માટે છે.

જગદ્ધિતાય કૃષ્ણાય ગોવિન્દાય નમોનમઃ । શાન્તિરસ્તુ શિવં ચાસ્તુ ધનવિખ્યાતિરાજ્યભાક્ ॥ ૧,૧૩૧.

જગતના કલ્યાણ માટે હું કૃષ્ણને, ગોવિંદને વારંવાર વંદન કરું છું. શાંતિ રહે, શુભતા રહે અને ધન, યશ અને રાજપદ પ્રાપ્ત થાય.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૨ બ્રહ્મોવાચ । નક્તાશી ત્વષ્ટમીં યાવદ્વર્ષાન્તે ચૈવ ધેનુદઃ । પૌરન્દરપદં યાતિ સદ્ગતિવ્રતમુચ્યતે ! ॥ ૧,૧૩૨.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: જે વ્યક્તિ અષ્ટમીના ઉપવાસથી વર્ષના અંત સુધી ધેનુદાન કરે છે, તે ઇન્દ્રપદને પામે છે; આ સદગતિ આપનારું વ્રત કહેવાય છે.

શુક્લાષ્ટભ્યાં પૌષમાસે મહારુદ્રેતિ સાધુ વૈ । મત્પ્રીતયે કૃતં દેવિ શથસાહસ્રિકં ફલમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

પૌષ માસની શુક્લ અષ્ટમીના દિવસે આ મહારુદ્ર વ્રત કહેવાય છે. હે દેવી, મારી પ્રસન્નતા માટે કરાય તો તેનું ફળ હજારગણું મળે છે.

અષ્ટમી બુધવારેણ પક્ષયોરુભયોર્યદા । ભવિષ્યતિ તદા તસ્યાં વ્રતમેતત્કથા પરા ॥ ૧,૧૩૨.

જ્યારે અષ્ટમી બుధવારે આવે, બંને પક્ષમાં, ત્યારે એ દિવસે આ વ્રત અને તેની કથા કરવી જોઈએ.

તસ્યાં નિયમકર્તારો ન સ્યુઃ ખણ્ડિતસમ્પદઃ । તણ્ડુલસ્યાષ્ટમુષ્ટીનાં વર્જયિત્વાઙ્ગુલિદ્વયમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

જે લોકો એ દિવસે નિયમથી વ્રત કરે છે, તેમની સંપત્તિ કદી ઘટતી નથી. બે આંગળી જેટલું છોડીને, આઠ મુઠ્ઠી ચોખા લેવાના.

ભક્તં સદ્ભક્તિશ્રદ્ધાભ્યાં મુક્તિકામી હિ માનવઃ । આમ્ર પત્રપુટે કૃત્વા યો ભુડ્ક્તે કુશવોષ્ટિતે ॥ ૧,૧૩૨.

મુક્તિ ઇચ્છનાર મનુષ્યે સાચી ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી ભોજન કરવું, આમ્રપાનના પાન પર રાખી અને કુશના તણખલાથી ખાવું.

કલમ્બિકામ્લિકોપેતં કામ્યં તસ્ય ફલં ભવે (લભે) ત્ । બુધં પઞ્ચોપચારેણ પૂજયિત્વા જલાશયે ॥ ૧,૧૩૨.

કલંબિકાના ખાટા સાથે ભળાવવાથી ઇચ્છિત ફળ મળે છે. પછી જળકિનારે બોધદેવની પાંચ ઉપચારથી પૂજા કરવી.

શક્તિતો દક્ષિણં દદ્યાત્કર્કરીં તણ્ડુલાન્વિતામ્ । બું બુધાયેતિ બીજં સ્યાત્સ્વાહાન્તઃ કમલાદિકઃ ॥ ૧,૧૩૨.

શક્તિ પ્રમાણે ચોખા ભરેલી કર્કડી દક્ષિણારૂપે આપવી. 'બું બુધાય' બીજમંત્ર, 'સ્વાહા'થી પૂર્ણ કરીને કમળાદિ સાથે અર્પણ કરવું.

બાણચાપધરંશ્યામં દલે ચાઙ્ગનિ મધ્યતઃ । બુધાષ્ટમીકથા પુણ્યા શ્રોતવ્યા કૃતિભિર્ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

ધનુષ-બાણ ધારણ કરનાર, શ્યામવર્ણ, પાન અને અંગો વચ્ચે બેસાડવો. બુધ અષ્ટમીની કથા પુણ્યદાયી છે, અને વિદ્વાનોએ જરૂર સાંભળવી જોઈએ.

પુરે પાટલિપુત્રાખ્યે વીરો નામ દ્વિજોત્તમઃ । રમ્ભા ભાર્યા તસ્ય ચાસીત્કૌશિકઃ પુત્ર ઉત્તમઃ ॥ ૧,૧૩૨.

પાટલિપુત્ર નામના શહેરમાં વીર નામના ઉત્તમ બ્રાહ્મણ રહેતા. તેમની પત્નીનું નામ રંભા અને પુત્ર કૌશિક હતો.

દુહિતા વિજયાનામ્ની વ (ધ) નપાલો વૃષોઽભવત્ । ગૃહીત્વા કૌશિકસ્તં ચ ગ્રીષ્મે ગઙ્ગાં ગતોઽરમત્ ॥ ૧,૧૩૨.

દુહિતીનું નામ વિજયા અને ગોપાળ વૃષ હતો. કૌશિકે તેને લઈને ઉનાળે ગંગા પાસે ગયો અને આનંદ કર્યો.

ગોપાલકૈર્વૃષશ્ચૌરૈઃ ક્રીડાસ્થોપહૃતો બલાત્ । ગઙ્ગાતઃ સ ચ ઉત્થાય વનં બભ્રામ દુઃ ખિતઃ ॥ ૧,૧૩૨.

વૃષ ગોપાળ અને ચોરો દ્વારા રમતમાં જ બળપૂર્વક પકડાયો. પછી ગંગાથી ઉઠીને, દુઃખી થઈ વનમાં ફરતો રહ્યો.

જલાર્થં વિજયા ચાગાદ્ભ્રા(ન્મા) ત્રા સાર્ધં ચ સાપ્યગાત્ । પિપાસિતો મૃણાલાર્થો આગતોઽથ સરોવરમ્ ॥ ૧,૧૩૨.

પાણી લેવા વિજયા ગઈ અને તેનો ભાઈ પણ સાથે ગયો. તરસ લાગેલી, કમળના ડાંગર માટે સરોવર પાસે પહોંચ્યો.

દિવ્યસ્ત્રીણાં ચ પૂજાદીન્દૃષ્ટ્વા ચાપ્યથ વિસ્મિતઃ । સ તા ગત્વા યયાચેઽન્નં સાનુજોઽહં બુભુક્ષિતઃ ॥ ૧,૧૩૨.

દિવ્ય સ્ત્રીઓની પૂજા વગેરે જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થયો. તે ત્યાં ગયો અને કહ્યું: 'હું અને મારો ભાઈ ભૂખ્યા છીએ, અમને અન્ન આપો'.